Tôi thích cách đặt câu hỏi của bạn. Theo tôi thì ở VN người ta quá quan trọng hóa kỳ thi olympic toán quốc tế dành cho học sinh phổ thông (có lẽ vì lý do thành tích chăng?) cho nên nhiều người lầm tưởng rằng cứ đạt giải cao trong các kỳ thi olympic cũng đồng nghĩa với việc sẽ trở thành nhà toán học lỗi lạc.
Thực tế lại ko phải như vậy, Olympic toán học phổ thông IMO chỉ là bước khởi đầu cho mọi sự khởi đầu. Nhiều quốc gia có kết quả kỳ thi toán học IMO rất nghèo nàn ví dụ như Pháp, Thụy Sỹ lại là những nước có nền khoa học cơ bản rất phát triễn. Kết quả kỳ thi olympic chỉ phản ánh việc dạy và học toán ở cấp phổ thông mà thôi. Nhiều quốc gia có học sinh luôn dẫn đầu trong các kỳ thi IMO như Mỹ và Nga cũng chẳng mấy khi thấy học sinh của họ được lăng xê, tung hô quá trớn như ở VN.
Mỗi năm IMO trao hơn 40 huy chương vàng, gần 200 huy chương các loại, trong gần 40 kỳ IMO có đến hơn 1500 thí sinh được nhận huy chương vàng và hơn 5000 huy chương các loại. Có thí sinh của Đức thi IMO đến 5 lần và đều được huy chương vàng. Trong số những người nhận huy chương chỉ có một số nhỏ tiếp tục theo đuổi nghiên cứu toán. Số người sau đó thành nhà toán học lỗi lạc được giải Fields chỉ đếm trên đầu ngón tay. Nhiều nhà toán học đoạt giải Fields cũng ko xuất thân từ các đội tuyển thi IMO. Nói lên điều này để khẳng định một lần nữa rằng IMO ko phải là thước đo của trình độ nghiên cứu toán học.
Trở lại với câu hỏi của bạn, liệu thầy Lê Bá Khánh Trình và thầy Lê Tự Quốc Thắng thay vì đi Nga lại sang phương tây học thì có đạt được những thành công như anh Ngô Bảo Châu hay là ko? Trả lời câu hỏi này rất khó vì ngoài môi trường học còn có những yếu tố khác rất quan trọng như giáo sư hướng dẫn là ai, bài toán chọn giải quyết có phải là bái toán được giới toán học coi trọng hay là không.
Một ví dụ rất rõ ràng là anh Ngô Đắc Tuấn, người cũng được 2 huy chương vàng IMO trong đó có 1 lần đoạt điểm tuyệt đối cũng sang Pháp học ở trường Bách Khoa Paris, đỗ thủ khoa toán khóa rồi tiếp tục học PhD ở đây. Anh Ngô Đắc Tuấn ban đầu chọn học ngành tối ưu hóa, một lĩnh vực nghiêng về ứng dụng nhiều hơn là toán thuần túy. Các bài toán trong lĩnh vực này được giới nghiên cứu ứng dụng coi trọng nhưng lại có ít vai trò trong sự phát triễn của toán học thuần túy. Cho dù anh Tuấn có cố gắng mấy đi nữa thì cũng chỉ loanh quanh trong lĩnh vực của anh ấy mà thôi. Rất khó có khả năng đạt được giải tương tự như anh Ngô Bảo Châu.
Ngược lại anh Ngô Bảo Châu ngay từ đầu đã chọn cho mình hướng đi rất khó, nhưng nếu giải quyết được thì sẽ mang lại thành công rất lớn. Trước anh Ngô Bảo Châu bản thân thầy hướng dẫn của anh và các học trò của thầy cũng đã được rất nhiều giải thưởng liên quan đến bổ đề mà anh giải quyết rồi. Việc chọn vấn đề để nghiên cứu và chọn thầy hướng dẫn cũng là yếu tố quyết định. Tuy ở trường tốt có cơ hội được làm việc với các thầy giỏi nhiều hơn nhưng cơ hội này cũng rất hạn chế vì số thầy ở một trường đại học có hướng nghiên cứu kiểu như thầy của anh Ngô Bảo Châu chỉ đếm trên đầu ngón tay mà thôi.
|