8
Tại sao Leningrad “vượt qua” được
Tại sao thành Leningrad đã “vượt qua” được thử thách? Nếu chỉ bàn một cách hời hợt, nông cạn và hợp lý hợp lẽ thì, với mọi tuyến giao thông đường sắt đường bộ và thông tin liên lạc bị cắt đứt, người Leningrad không còn cách nào khác để thoát ra ngoài, và buộc phải trở nên “anh hùng”, bất kể họ muốn hay không. Nếu họ có đủ thời gian để thoát ra, ta cũng có thể cho là họ sẽ ào ào sơ tán, giống như người Maskva đã ào ào sơ tán ngày 16 tháng Mười 1941. Nhưng thực ra đó không phải là vấn đề. Điều đáng kể là, ngay khi thành phố bị phong tỏa, không phải là thực tế việc mọi người đã “vượt qua” được, mà là cái cách họ làm được việc ấy.
Trong nghiên cứu thú vị của mình – Cuộc phong tỏa Leningrad – Mr. Leon Goure đã cho rằng một số người trong thành phố đã muốn đầu hàng và giao thành phố cho quân Đức và, mặc dù không phải là chiếm đa số, “số nhân vật bất mãn ... thực tế là khá đáng kể”. (Cuộc phong tỏa Leningrad – Mr. Leon Goure, Stanford 1962, tr 304). Khi tới thực tế Leningrad, tôi được nghe kha khá câu chuyện đề cập tới “phòng năm” của Đức nằm vùng trong thành phố, và điều này cũng được đề cập tới trong các nghiên cứu gần đây tại Liên Xô. Nhưng hiển nhiên rằng một thiểu số người có nhinh nhỉnh hơn đôi chút muốn đầu hàng thì cũng chỉ là không đáng kể.
Bản thân Mr. Goure cũng nhận xét rằng “lòng yêu nước, sự tự hào về truyền thống địa phương, lòng căm giận gia tăng đối với quân Đức và suy nghĩ không chấp nhận phản bội lại các chiến sĩ phe mình” đã góp phần đáng kể vào việc “duy trì được kỷ luật”. Đồng thời ông cho rằng, mà theo ý tôi có hơi nhấn mạnh quá mức, đó cũng là do “thói quen tuân lời chính quyền thâm căn cố đế”, “không có kinh nghiệm trước đấy về sự tự do chính kiến”, “nền khủng bố Stalin” và vân vân, dựa hơi quá vào số liệu về số người sơ tán sau chiến tranh (như đã đề cập, theo The New York Times ngày 10/5/1962, tr. 304-6, Mr. Harrison Salisbury, mệnh lệnh của Hitler “san bằng thành St. Petersburg”, nhấn mạnh rằng “chúng ta không cần giữ lại bất cứ thành phần nào của cư dân cái thành phố lớn này” – một mệnh lệnh với nội dung mà không ai ở Leningrad còn có thể nghi ngờ gì nữa về mục đích. – Chú thích của sách).
|