SỐNG CHUNG MỘT MÁI NHÀ
Có một khoảng trời xa riêng lắm
Hoa không tên, chen cùng cỏ lạ…
Ta cất giữ như thứ gì vô giá
Nơi tự hồn ta biết đến tận cùng !
(Phan Chí Thắng)
“Ký túc xá Ob.6 trên đường Sao Đỏ”
Ngày 19 tháng 8 năm 1971, tàu hỏa ngưng bánh vào lúc quá nửa đêm, đưa chúng tôi tới nhà ga Trung tâm Kiev . Rạng sáng, đoàn xe buýt chở chúng tôi về đến nơi ở mới, để bắt đầu cuộc đời sinh viên tại CCCP .
Lần đầu tiên đặt chân đến nơi ở mới, chúng tôi bỡ ngỡ nhận thấy mọi thứ còn rất lộn xộn, mọi người đang bận rộn tíu tít, ồn ào náo nhiệt . Một nhóm nam sinh viên nhiều màu da, chẳng hiểu họ thuộc các dân tộc nào, nhưng vô cùng nhiệt tình chào đón chúng tôi . Họ xách vác hộ valy của các bạn nữ lên tầng cao, chạy tới chạy lui, khiêng kê giường nệm, giúp đỡ sắp xếp chỗ ngủ cho mọi người… Sự đón tiếp nồng hậu này đã gây một ấn tượng ban đầu thật sự tốt đẹp, khắc sâu vào tâm trí chúng tôi !
“Sống chung với sinh viên Nga”
Trước khi chúng tôi đặt chân đến nơi này, trong mỗi phòng đều đã bố trí sẵn một hoặc hai sinh viên người Nga hoặc Ukraina, trên danh nghĩa là sống chung để giúp thực tập giao tiếp bằng tiếng Nga, nhưng chủ yếu họ muốn nắm rõ tình hình sinh hoạt của chúng tôi, nhằm duy trì nội quy trật tự theo nếp sống mới . Nói chung, các sinh viên Nga đều dễ cảm thông, ngoại trừ thiểu số bày tỏ thái độ lạnh lùng, hơi khó chịu . Bởi vì chúng tôi hoàn toàn chưa biết tiếng Nga, tuổi tác cũng chênh lệch khá nhiều, phần đông họ đã học đến năm thứ tư, nên đôi bên khó giao tiếp tìm hiểu lẫn nhau . Sau này khi chấm dứt khoá Dự bị Kiev, rồi tỏa ra đi học ở những nơi khác, nhờ đã biết ngôn ngữ nên chúng tôi dễ dàng quan hệ, gần gũi thân thiện hơn đối với các sinh viên Nga cùng lớp, cùng lứa tuổi…
“Cổng của ký túc xá Ob.6”
Từ ngày đầu tiên đặt chân đến Kiev, địa chỉ mới cho tất cả mọi người là nhà số 3, ký túc xá 6, thuộc trường Đại học Tổng hợp Kiev viết tắt là KGU, đường Sao Đỏ, (Dom 3, ob.6 KGU, Krasnaia Zviozda Ulitsa) . Ký túc xá này đã trở thành mái nhà chung cho toàn thể đoàn sinh viên Dự bị Kiev 71 . Đó là một tòa nhà khá lớn, cũ kỹ nhưng chắc chắn, cao 5 tầng, xây bằng gạch đỏ để trần, không tô trát bên ngoài . Trước cổng tòa nhà này lúc ấy có hai cây liễu cao to, và một máy mua nước tự động .
Tòa nhà ký túc xá nằm ngay góc ngã tư của đường Sao Đỏ giao nhau với đại lộ nối trung tâm thành phố tới sân bay Kiev . Nơi đây rất gần quảng trường Sevastopol, nằm cách trung tâm thành phố không xa lắm . Kề gần bên là các ký túc xá của trường Đại học Xây dựng Kiev (KIXI) .
“Ob.6 nằm ở góc đường Sao Đỏ và đại lộ đi sân bay Kiev”
Từ ngoài đường bước qua cánh cửa cổng của ký túc xá, vào đến tầng sát mặt đất, trước nhất phải gặp bàn bảo vệ . Nhân viên bảo vệ là các bà già to béo phục phịch, đôi khi để hàng ria mép trông rất ngộ nghĩnh, thường ngồi nhàn rỗi đọc báo hoặc đan len… Từ bàn bảo vệ, rẽ sang trái đến phòng giải trí xem TV, rẽ sang phải đến nhà kho chứa chăn, nệm, vải trải giường… Cầu thang lên xuống nằm đối diện thẳng với cánh cửa cổng ra vào của tòa nhà . Theo cầu thang đi xuống tầng ngầm, rẽ sang trái đến nhà tắm chung, rẽ sang phải đến nhà ăn sinh viên .
Tất cả 5 tầng của ký túc xá đều có các phòng ở dành cho sinh viên và nghiên cứu sinh . Tầng 1, 2 dành cho nữ . Tầng 3 dành cho cả nam và nữ . Tầng 4, 5 dành cho nam . Tại tầng 5 còn có một phòng học chung khá lớn . Trên mỗi tầng đều có nhà vệ sinh và phòng rửa mặt chung nằm ở đầu hành lang bên trái . Nhà bếp chung nằm ở đầu hành lang bên phải . Hành lang chạy dài suốt giữa tòa nhà, hai dãy phòng nằm dọc theo hai bên hành lang, đối diện nhau .
Trong phòng nhỏ đặt 4 giường, trong phòng lớn đặt 6 hoặc 8 giường . Mỗi giường đều có một cái tủ nhỏ đặt kề bên, để cất vật dụng cá nhân riêng . Trong mỗi phòng đều có hệ thống sưởi ấm chung chạy bằng nước nóng, có cửa sổ, hoặc cửa cái bước ra bancon . Những bancon phía trước nhìn xuống đường Sao Đỏ, bancon phía sau nhìn xuống một sân bóng rổ và chỗ phơi đồ đạc . Cửa cái đi ra bancon và các cửa sổ đều có 2 lớp thủy tinh cách nhiệt rất tốt . Phần cao nhất của cánh cửa thường có thêm một cửa sổ thông hơi nhỏ, đôi khi mở ra để thay đổi không khí trong lành, mà vẫn giữ được nhiệt độ ấm cúng bên trong phòng .
“Cửa hàng thực phẩm gần Ob.6, trên đường Sao Đỏ”
Từ bên trong ký túc xá bước ra, nếu rẽ phải sẽ đến ngay góc ngã tư, có thể đón xe buýt đi về trung tâm thành phố, hoặc theo chiều ngược lại, đi ngang qua vườn táo, hướng đến sân bay Kiev . Nếu rẽ trái sẽ đi dọc theo đường Sao Đỏ, lần lượt ngang qua các cửa hàng bán thực phẩm, xúc xích, bánh mì, sữa, bánh ngọt, rượu bia… Tiếp tục đi thẳng khá xa, vượt qua vài ngã ba ngã tư, rồi rẽ trái sẽ đến rạp chiếu phim, chếch một tý có quầy bán kem nhỏ .
Muốn đi học, ra khỏi ký túc xá chúng tôi chỉ cần rẽ trái, đi bộ dọc theo đường Sao Đỏ một quãng ngắn, rẽ trái lần nữa vào một lối tắt nhỏ, đi ngang qua các ký túc xá của trường Đại học Xây dựng, qua một sân đá bóng rộng rãi, sẽ đến khu trường học của Đại học Tổng hợp Kiev dành cho khóa Dự bị 71, nằm trên đường Proxvesenhie .
“Khu trường học Dự bị Kiev 71 trên đường Proxvesenhie”
Có thể nói, đời sống tự lập của sinh viên Dự bị Kiev 71 tập trung vào năm việc chính : ăn mặc, ngủ nghỉ, học hành, vui chơi, yêu đương ! Ông bà ta vẫn có câu ngạn ngữ truyền lại cho hậu thế :”Ăn được ngủ được là tiên !”, ngụ ý nhắc đến hai vấn đề cốt lõi của sự sống . Khuôn khổ bài này chỉ đề cập đến hai việc quan trọng đầu tiên là ăn mặc và ngủ nghỉ .
Hằng tháng, mức lương phụ cấp chung cho sinh viên Việt Nam tại CCCP là 60 rúp . Số tiền ấy chẳng dư giả gì, cứ như gió vào nhà trống . Nữ giới tỏ ra bản lãnh hơn hẳn trong nghệ thuật quản lý tiền bạc, tổ chức ăn uống . Nam giới thường xuyên lâm vào cảnh bần hàn túng thiếu, no dồn đầu tháng, đói góp cuối tháng, nếu được bạn mời gọi thì sẵn sàng đi ăn chực một phen, mà ăn chực thì ngon tuyệt vời !
Tất cả chúng tôi đều hiểu nên hùn hạp tiền để nấu ăn chung theo từng nhóm, sẽ tiết kiệm và thuận lợi hơn . Nữ giới giữ rất vững sách lược này, họ luôn nấu ăn chung từng nhóm, chị em đoàn kết nhau lâu bền nhờ bản tánh chịu khó và nhường nhịn . Nam giới cũng bắt chước, nhưng ít khi thành công . Các nhóm toàn nam thường bị tan vỡ nhanh chóng, nguyên nhân chủ yếu do bản tánh lười biếng việc nội trợ, hay trốn tránh nhiệm vụ, rồi nổi nóng gây gổ nhau...
Nam giới sớm nhận thấy khó tự lo liệu nếu thiếu nữ giới . Nhưng đâu phải ai cũng dễ dàng lọt vào bản danh sách vàng nằm dưới sự bảo hộ chu đáo của phụ nữ, hoặc may mắn tìm ra vài chị em ưng thuận sát nhập với nhóm toàn nam ? Cả hai dạng quan hệ đó sớm muộn thường phải trả giá bằng lời hứa hẹn trăm năm . Cũng chẳng sao, lại càng thêm thi vị cho những bữa ăn tràn đầy tình cảm ! Nhiều kẻ ngốc ngếch, chưa kịp hiểu tình yêu là cái quỷ quái gì, nên suốt ngày cô độc, lang thang trôi dạt vào nhà ăn sinh viên, rốt cuộc cũng phải nhờ vả nữ giới là các bà đầu bếp, các cô phục vụ người Nga...
“Cha Trời, Mẹ Đất, lo chi ?”
Tại CCCP, chẳng biết nhóm bợm rượu Việt Nam nào đã tức cảnh sinh tình quanh bàn nhậu, cùng sáng tác một thi phẩm hóm hỉnh về cuộc đời sinh viên, bắt đầu bằng câu thơ tuyệt diệu tràn đầy khẩu khí :”Năm năm kinki, mười lần zachiốt...”. Thi phẩm được truyền tụng và thêm thắt qua nhiều thế hệ, nhưng bất kỳ sinh viên nào cũng phải tấm tắc ngợi khen cái thần của câu thơ khởi đầu ấy, bởi món cháo mì kinki thật sự xứng đáng được tôn vinh thành món ăn quốc hồn quốc túy trong suốt nhiều năm Dự bị và Đại học .
Nếu bạn du lịch thăm Việt Nam, tất phải thử món chả giò, nếu bạn đi học ở CCCP, tất phải nếm cháo mì kinki ! Đó là một món ăn rất khó đặt tên, xúp không ra xúp, cháo chẳng ra cháo, nhưng chắc chắn nó sền sệt . Ngoài ba thành phần cơ bản là nước, mì vermisen và cá hộp kinki, đầu bếp còn có thể bỏ dồn thêm vào đấy tất cả mọi thứ thực phẩm và rau cải mà họ thích, thí dụ như thịt vụn, mỡ thừa, xương xẩu, đầu đuôi cá, bắp cải, khoai tây, hành củ, cà rốt, cà chua, rau xanh...
Sức tiêu thụ mì vermisen và cá hộp kinki của sinh viên Việt Nam thật khủng khiếp, lắm khi hệ thống phân phối thực phẩm của CCCP bị mất cân bằng . Hễ sinh viên Việt Nam có mặt ở đâu, thì nơi đó và vùng phụ cận lập tức khan hiếm hai thứ thực phẩm ấy . Đôi lúc hàng tồn kho còn ít, hàng mới chưa kịp về, các cô bán hàng người Nga liền bỏn xẻn từ chối bán hai thứ thực phẩm ấy cho sinh viên Việt Nam !
Tại sao cháo mì kinki nổi danh như vậy ? Vì nó vượt trội hơn hẳn các món ăn khác với những ưu điểm sau đây : rẻ mà no, dễ nấu nhanh, hợp khẩu vị, một nồi cháo mì kinki Thạch Sanh có thể cứu đói cho vô số miệng ăn...
Bạn có thể thưởng thức cháo mì kinki bằng nhiều phương cách, nhưng hay nhất là dùng cái thìa khuấy cà-phê nhỏ xíu, múc từ nồi đưa thẳng lên miệng, chẳng cần bát đĩa . Lúc đó, người thưởng thức vừa đói bụng lại vừa sốt ruột, sợ bạn xung quanh dùng các dụng cụ to lớn hơn múc hết mất, nên từng sợi mì, từng mẩu cá đoạt được đều ngon lành gấp đôi, gấp ba !
“Bây giờ bạn còn nhớ cháo mì kinki chăng ?”
Đang ở tuổi thanh niên mới lớn nên chúng tôi luôn luôn dễ ngủ, hễ đặt lưng nằm xuống lập tức ngủ ngon . Nhưng không phải lúc nào cũng được ngủ no nê, mà thường xuyên lâm vào tình trạng thiếu ngủ . Có rất nhiều lý do để chúng tôi thức khuya, đôi khi đến sáng luôn :
- Thứ nhất vì lo học bài, đặc biệt trong các kỳ thi kiểm tra...
- Thứ hai vì lo chơi, rủ nhau đi ra trung tâm Kiev mua sắm, dạo quanh phố phường, coi phim, đến trường khác chơi với bạn, đi tập trượt băng, tổ chức sinh nhật, tiệc tùng nhậu nhẹt, đánh cờ vua, đánh bài, đánh đômino, học võ…
- Thứ ba vì lo yêu, từng cặp dạo quanh đường phố vắng vẻ, đắm đuối đam mê quên hết cả không gian thời gian . Về đến ký túc xá, vẫn luyến tiếc chưa dứt nhau ra được, ngang nhiên ngồi tâm sự to nhỏ ở cầu thang, giữa đêm khuya tĩnh mịch...
- Thứ tư vì lo theo dõi rình rập những kẻ đang yêu, cố nhìn xem họ làm gì, cố nghe xem họ nói gì với nhau…, để có dịp sẽ trổ tài bắt chước !
- Thứ năm vì cuối tháng bụng đói meo, ngủ không được, trằn trọc lăn qua lăn lại, đã nghe phát chán phát chê rồi mà bắt buộc cứ phải tiếp tục nghe những lời tâm sự ngon ngọt, ầm vang vọng đến từ phía cầu thang…
- Thứ sáu vì sợ rệp, bắt giết rệp . Các bạn nữ thường than phiền nhiều rệp, ngược lại, chẳng nghe bạn nam nào nhắc về rệp cả, hay là rệp chỉ thích sống chung với những người ưa để tóc dài ?
Trước khi lên đường đi học ở nước ngoài, chúng tôi đã được nhà nước Việt Nam chu cấp một số đồ đạc trang phục . Sang đến CCCP, chúng tôi lại được cấp mua quần áo mùa đông, trị giá trong khoảng 300 rúp . Nhân viên nhà trường đưa từng nhóm đến cửa hàng bách hóa tổng hợp lớn nhất của thành phố, chọn lựa mua sắm các trang phục dùng cho mùa đông rất lạnh ở CCCP, như áo khoác panto, áo len, mũ lông, khăn quàng cổ, giày, vớ len, găng tay…
“Các chú gấu con giống hệt nhau của gấu mẹ vĩ đại CCCP”
(còn tiếp)