Từ chuyến tới thăm Leningrad đó tôi thu được vô số ấn tượng về nỗi thống khổ sức chịu đựng của con người. Mặt trận xung quanh Leningrad lúc này đã trở nên ổn định, và Leningrad, mặc dù vẫn bị bao vây, đã tự tin theo dõi quân Đức lần lượt rút lui dọc suốt chiều dài mặt trận Xô-Đức, và chờ đợi tới lượt mình cuối cùng sẽ được giải vây. Mặc dù không còn đói nữa, cuộc sống vẫn vô cùng khó khăn đối với rất nhiều người, ít nhất là với những đàn ông và phụ nữ ở khu Nhà máy Kirov, nơi hầu như vẫn nằm ngay sát chiến tuyến. Tại đây, cũng như tại các nhà máy quan trọng khác, tôi không chỉ được cho xem thực tế cuộc sống nơi đây đang diễn ra thế nào, mà còn được kể lại rằng chúng đã diễn ra ra sao trong thời kỳ trận đói. Có 2 ghi chép. Ghi chép đầu là về chuyến thăm một xưởng máy quan trọng chế tạo dụng cụ quan trắc:
Tại đây hầu hết công trình nhỏ bằng gỗ đã bị tháo để làm củi sưởi trong hai mùa đông đầu tiên. Đây là một nhà xưởng lớn, những bức tường gạch bao quanh lỗ chỗ vết đạn. Đồng chí Semyonov, giám đốc xưởng máy, với khuôn mặt đầy cứng rắn, mặc chiếc áo tunic vải khaki trơn trên đeo chiếc huy chương Bảo vệ Leningrad và Huân chương Lenin, là một chuyên gia Xô viết điển hình để ta ngắm nhìn và lắng nghe – rất chính xác và xúc tích. Tại văn phòng của anh có 1 bộ sưu tập những thức khác nhau là sản phẩm hiện nay của nhà máy – lưỡi lê, kíp nổ và những ống ngắm quang học cỡ lớn, còn trên tường là chân dung của Stalin và Zdanov… Ngoài ra, tôi chú ý thất tại Leningrad có 1 thái độ tách biệt với Maskva, một cảm giác rằng mặc dù nơi đây vẫn là một phần của diễn biến tổng thể, nhưng nơi đây cũng , theo 1 cách nào đó, là một diễn biến (a show) riêng biệt, trong đó Leningrad đã sống sót được phần lớn bởi chính nhờ các nỗ lực to lớn kỳ diệu của mình.
Semyonov nói rằng đây là xưởng máy lớn nhất toàn Liên Xô chế tạo dụng cụ quan trắc… “Nhưng trong những ngày đầu của chiến tranh, phần lớn thiết bị quang học của chúng tôi đã bị sơ tán về phía đông, bởi nó được xem là 1 trong những xưởng máy quan trọng cơ bản của việc phòng thủ. Người ta không thể liều lĩnh chút nào với chuyện đó. Đầu 1942 chúng tôi có đợt sơ tán thứ hai, và những thợ giởi chưa phải đi trong cuộc sơ tán đầu tiên thì được gửi đi đợt này – tức là nói tới những ai vẫn còn sống sót”
“Trong những tuần đầu của chiến tranh, khi hầu hết dụng cụ thiết bị và thợ giỏi của chúng tôi bị gửi đi sơ tán, chúng tôi bắt đầu tại đây một nền tảng hoàn toàn mới – chúng tôi bắt đầu lao động giành riêng cho Phương diện quân Leningrad, và chúng tôi phải chế tạo những thứ thay thế để có được thiết bị sản xuất – còn lại không nhiều. Người của chúng tôi không có kinh nghiệm trong việc này. Thậm chí như vậy, chúng tôi cũng bắt đầu làm ra những thứ mà binh lính của chúng tôi cần nhất. Nhưng Leningrad có một truyền thống sản xuất công nghiệp vĩ đại, một văn hóa công nghiệp vĩ đại, và lựu đạn tay và mìn chống tăng của chúng tôi hóa ra lại là những thứ tốt nhất được tạo ra. Chúng tôi làm ra hàng trăm ngàn sản phẩm như vậy… Trong suốt cuộc phong tỏa chúng tôi cũng vẫn sửa chữa được vũ khí, súng trường và súng máy; còn hiện giờ chúng tôi quay lại sản xuất dụng cụ quan trắc – gồm cả kính ngắm cho tàu ngầm. Với Hạm đội Baltic của chúng tôi thì chúng không vô ích chút nào, như anh đã biết đấy …”
|