Pavlov kể lại 1 sự kiện đáng chú ý như sau:
Người lái chiếc xe tải đang chở những ổ bánh mì tới một tiệm bánh thì 1 quả đạn pháo rơi trúng phía trước xe và giết chết người lái… Những ổ bánh văng tung tóe trên vỉa hè. Tình huống rất thuận tiện để cướp giấu. Nhưng mọi người đã bu xung quanh chiếc xe bị hỏng, kéo chuông báo hiệu (raised the alarm) và canh gác những ổ bánh cho tới khi có chiếc xe tải khác đến. Tất cả những người ấy đều đang đói khát và sự cám dỗ của việc chộp lấy 1 ổ bánh mới thật như không thể cưỡng lại được. Vậy mà đã không một ổ bánh nào bị lấy cắp.
Pavlov, SĐD, p. 109
Tuy nhiên, mặt khác, như Pavlov đã nói bóng gió, thật khó phân biệt 1 người cất tiếng la hét giữa đám đông đang sắp hàng mua bánh kêu gọi họ cướp phá cửa hàng là điệp viên của quân thù hay đơn giản chỉ là 1 người đã dở điên dở dại vì đói; rất nhiều người đã trở nên dở điên dở dại, như theo lời của Karasev và 1 số nhân chứng khác.
Tinh thần mọi người, thậm chí trong những điều kiện kinh hoàng giữa lúc nạn đói đang cao trào, đã được giữ vững bằng mọi cách: có rất nhiều ghi nhận cho biết các buổi biểu diễn nhà hát vẫn tiếp tục trong suốt mùa đông, diễn bởi những diễn viên đã gần ngất xỉu vì đói, họ ăn mặc giống hệt khán giả, dùng bất cứ thứ gì để có thể giữ cho ấm người.
Đoàn Thanh niên Komsomol Leningrad đã đóng vai trò khá quan trọng trong việc giúp đỡ mọi người trong điều kiện khốn cùng tột độ. Đoàn Komsomol đã tổ chức những đội bytovyie otriady (‘đội sinh hoạt thường nhật’) gồm hàng ngàn thanh niên tham gia:
Những đội này bao gồm 1 tổng số 1000 thanh niên; hơn thế tại mỗi quận có khoảng 500 tới 700 người hỗ trợ nhất thời, thường xuyên tham gia. Mệt mỏi và kiệt sức, những thanh niên ấy, hầu hết là nữ, tham gia giúp đỡ người dân vượt qua những điều kiện khó khăn khủng khiếp. Ghé thăm những căn hộ bẩn thỉu và lạnh giá, họ dùng đôi tay sưng phù, nứt nẻ vì lạnh và lao động nặng của mình để chặt củi, châm chiếc bếp lò nhỏ burzhuika hoặc xách những xô nước lên từ sông Neva, hoặc đem bữa tối đến từ căng tin, hoặc lau sàn nhà và giặt quần áo, và rồi nụ cười thảm hại của người dân Leningrad đang hoàn toàn kiệt lực sẽ thể hiện lòng biết ơn của ông ta đối với công việc cực nhọc và đầy vinh dự kia. Chỉ riêng trong quận Primorski, các Đoàn viên Komsomol của những đội ấy trong tháng Hai-tháng Ba đã kiểm tra 1810 căn hộ, chăm sóc 780 người bệnh và giúp đỡ được 7678 người… Các chi đoàn Komsomol được giao quyền để tái định cư mọi người tới những căn nhà phù hợp hơn, đưa trẻ em vô gia cư tới những nhà nuôi dưỡng trẻ, và tổ chức những cuộc sơ tán… Phần lớn thông qua sự giúp đỡ của những đội Komsomol, hơn 30.000 trẻ mồ côi được tới sống tại 85 nhà nuôi trẻ mới thành lập trong vòng tháng Giêng và tháng Năm 1942.
Karasev, SĐD, p190
Hầu hết những trẻ em đó là mô côi do cha mẹ chúng đã chết vì đói.
|