Đại đội 915 Đội 91 Bắc Thái
Chiến tranh đã lùi xa hơn 36 năm, nhưng âm hưởng của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước anh hùng của dân tộc ta vẫn còn vang vọng mãi đến hôm nay và mai sau. Trong chiến công chung của toàn dân ta, thanh niên xung phong chúng ta đã góp phần không nhỏ vào bản anh hùng ca bất tử đó. Tổ quốc ta, nhân dân ta không bao giờ quên sự hy sinh vô bờ bến không tiếc tuổi xanh vì độc lập tự do của Tổ quốc của thanh niên xung phong chống Mỹ cứu nước
60 năm qua, từ khi lực lượng Thanh niên xung phong đầu tiên được ra đời và đi vào hoạt động vào ngày 15/7/1950 tại chính mảnh đất Thái Nguyên, Thanh niên xung phong Việt Nam đã không ngừng khẳng định vai trò là biểu tượng sáng ngời của Thanh niên Việt Nam trong sự nghiệp cách mạng.
Đội 91 được thành lập năm 1966 với hơn 600 cán bộ, đoàn viên do đồng chí Nghiêm Xuân Đạo, Phó Bí thư Tỉnh đoàn Bắc Thái làm Đội trưởng. Trong Đội 91 có 4 Đại đội trực thuộc, gồm Đại đội 911, Đại đội 912, Đại đội 913, Đại đội 914. Sau một thời gian hoạt động, đến tháng 6/1972, Đội 91 được kiện toàn và Đại đội 915 được thành lập.
Trong thành tích chung đó, lực lượng Thanh niên xung phong tỉnh Thái Nguyên đã có những đóng góp không nhỏ, đó là sự hy sinh anh dũng của 61 Thanh niên xung phong Đại đội 915-Đội 91 tại Ga Lưu Xá.
Tôi muốn được bày tỏ đôi lời về C915 anh hùng như một lời tri ân đến các đồng đội của mình đã hy sinh 39 năm về trước, đúng vào đêm Giáng sinh 24/12/1972, tại Ga Lưu Xá. Nơi đây đã chứng kiến một sự kiện lịch sử bi tráng: 61 đội viên TNXP của Đại đội 915 đã anh dũng hy sinh trong cuộc tập kích bằng không quân của đế quốc Mỹ. Tất cả họ đều ngã xuống khi làm nhiệm vụ giải tỏa hàng quân sự chi viện cho chiến trường miền Nam tại khu vực Ga Lưu Xá. Sự hy sinh anh dũng của các anh, các chị là tổn thất lớn nhất ở mặt trận hậu phương của lực lượng TNXP trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đã trở thành khúc tráng ca bất tử, nối tiếp những huyền thoại Anh hùng trên vùng đất Thép quê hương…
Đại đội 915 thuộc Đội TNXP 91 Bắc Thái được thành lập tháng 6/1972 với 102 cán bộ, đội viên, phần nhiều là con em các dân tộc thiểu số, tuổi đời từ 17 đến 20. Chỉ trong vòng 6 tháng sau khi thành lập, Ðại đội đã nhận nhiệm vụ bảo đảm giao thông ở các trọng điểm giao thông thường xuyên bị máy bay Mỹ ném bom bắn phá như tuyến đường 1B Lạng Sơn - Thái Nguyên, đường 16A trên tuyến Lạng Sơn - Bắc Giang; cầu Ða Phúc, cầu Gia Bảy, cầu Trà Vường, ngầm Sơn Cẩm, phà Bến Oánh; duy tu, sửa chữa nâng cấp quốc lộ 1B từ cầu Gia Bảy lên thị trấn Đình Cả, Võ Nhai...
Sự hy sinh anh dũng "Tất cả vì tiền tuyến"
Bấy giờ Thái Nguyên là hậu phương nhưng là hậu phương đặc biệt - nơi có "cảng cạn" lớn tiếp nhận hàng hóa viện trợ của các nước XHCN để chuyển vào chiến trường miền Nam phục vụ cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Cuối năm 1972, Mỹ leo thang bắn phá miền Bắc, cảng Hải Phòng bị địch phong tỏa, các kho trung chuyển hàng hóa trên tuyến giao thông từ Lạng Sơn về Hà Nội bị đánh phá hết sức ác liệt. Tuyến giao thông Lạng Sơn - Thái Nguyên - Hà Nội đã trở thành tuyến giao thông huyết mạch trung chuyển hàng hóa viện trợ của các nước bạn tiếp tế cho chiến trường miền Nam. Ga Lưu Xá (TP. Thái Nguyên) và ga Tu Ðồn (Lạng Sơn) đã trở thành hai cảng nổi của miền Bắc, hàng ngày tiếp nhận hàng ngàn tấn lương thực gửi vào tiền tuyến, mà "cảng cạn" Thái Nguyên phình ra cực lớn bởi cảng biển Hải Phòng bị ngư lôi Mỹ phong tỏa ngặt nghèo, hàng viện trợ vào nước ta chỉ còn đi đường bộ tập kết về Thái Nguyên, từ đó chuyển lên xe tải chở vào tiền tuyến. Bởi vậy, "cảng cạn" Thái Nguyên là một trọng điểm đánh phá ác liệt của bom Mỹ thời đó. Bắn máy bay có bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương, còn bốc dỡ hàng hóa, chuyển hàng từ cảng lên xe, sửa chữa cầu đường TNXP là chủ lực.
Với vị trí trọng yếu này, giặc Mỹ thường xuyên cho máy bay thả bom dữ dội hòng cắt đứt tuyến đường huyết mạch vận chuyển hàng hóa của ta. Trận ném bom B52 của giặc Mỹ mùa hè năm 1972 làm chị Hoàng Thị Cát ngã xuống khi vừa tròn 20 tuổi và 8 đoàn viên khác bị thương nặng: Cà Thị Phương, Lê Thị Đoàn, Lê Thị Thảo, Nguyễn Thị La, Nguyễn Thị Ly, Lương Thị Hồi, Trần Văn Vọng, Lương Thị Phương.
Bất chấp hiểm nguy, máy bay Mỹ vừa đi, những TNXP Bắc Thái lại tiếp tục bám đường, bám cầu sửa chữa, san lấp để những chuyến xe hàng sớm về điểm tập kết.
Ba ngày giữa tháng 9/1972, máy bay Mỹ liên tục ném bom rải thảm xuống khu vực kho xăng dầu Hóa Trung, Đồng Hỷ làm 3 cụm bể chứa 68 tấn xăng dầu bốc cháy dữ dội.
Trong hiểm nguy, lực lượng TNXP thuộc Đại đội 915 và nhân dân kiên trì dập tắt đám cháy, cứu được số xăng dầu 350 tấn còn lại chuyển đến địa điểm an toàn.
Trong tháng 10, 11/1972, giặc Mỹ tiếp tục ném hàng trăm quả bom đánh phá dọc tuyến quốc lộ 1B, đường 16 A và các kho xăng dầu, bến bãi, nhà máy của ta, gây nhiều tổn thất nặng nề...
12 ngày đêm cuối tháng 12/1972, cùng với Hà Nội, Hải Phòng thì Thái Nguyên cũng gồng mình trước các đợt ném bom dữ dội. Thời điểm đó, tại ga Lưu Xá và ga Quán Triều vẫn còn tồn đọng gần 2 vạn tấn hàng lương thực, thực phẩm. Nhu cầu giải tỏa hàng hóa tại đây trở nên cấp thiết.
Từ đây, những chuyến hàng đầy ý nghĩa được chuyển ra chiến trường cho các anh bộ đội được no cơm hơn, áo lành hơn, kiên quyết không để hàng bị thiêu rụi dưới bom đạn Mỹ, đã thôi thúc các TNXP dù hiểm nguy, thử thách vẫn không chùn bước.
Ngày 23/12/1972, đồng chí Đỗ Mười, khi đó là Phó Thủ tướng Chính phủ, chỉ đạo UBND tỉnh Bắc Thái tổ chức ca kíp, tập trung lực lượng, phương tiện giải tỏa hàng hoá ở các kho nằm trong khu vực đánh phá của địch. Sáng 24-12-1972, hàng trăm toa tàu chở hàng đã bị kẹt tại ga Lưu Xá, Quán Triều do tuyến đường sắt về Hà Nội bị không quân Mỹ oanh tạc.
Ngay sau đó, Ủy ban tỉnh giao Đội 91 cử cán bộ, đội viên xuống cùng các cán bộ, công nhân khu gang thép và ở ga Lưu Xá thực hiện nhiệm vụ này. Đại đội 915 được Ban chỉ huy Đội 91 giao nhiệm vụ cử cán bộ, đoàn viên đến ga Lưu Xá cùng với đoàn viên Đại đội 912 giải tỏa kịp thời hàng hóa.
Nghe tin đó, cả đại đội xung phong lên đường đi cứu hàng dù ai cũng biết, sớm muộn gì máy bay Mỹ cũng sẽ quay lại tấn công vị trí trọng yếu này. Trong số những người này còn có cả những người đã bị thương trong trận máy bay Mỹ ném bom ngày 13/9/1972 tại xã Linh Sơn. (Lương Thị Phương, Lê Thị Thảo, Nguyễn Thị La, Nguyễn Thị Ly)
Sáng 24/12, từ nơi đóng quân thuộc xã Linh Sơn, Đồng Hỷ, 66 cán bộ, đoàn viên Đại đội 915 do Đại đội trưởng Triệu Đức Việt chỉ huy tức tốc xuống ga Lưu Xá, cùng 40 TNXP đại đội 912 đang túc trực ở đây, gấp gáp bốc dỡ hàng hóa.
Trong hiểm nguy, những thanh niên tuổi 17 – 18 không ngần ngại đón nhận hiểm nguy một cách bình thản. Bom vừa rơi xong lại vác từng bao gạo nặng trĩu lên vai, con gái thì hai người bê một bao, đưa lên xe tải. Bởi thế mà hàng nghìn tấn hàng tồn đọng trong nhà ga chẳng mấy chốc được chở đến địa điểm an toàn.
Một ngày lao động vất vả, chiều tối mới được nghỉ vài chục phút lấy sức và chuẩn bị ăn cơm. Tuy nhiên, trong nhà kho vẫn còn khối lượng hàng khá lớn, tất cả dự định chỉ nghỉ vài chục phút ăn tối rồi tranh thủ bốc dỡ trong đêm bởi nếu những kho hàng này trúng bom thì thiệt hại rất khó lường.
Trong điều kiện đó, Đội phó Đội 91 Nguyễn Thế Cường cùng anh, chị em quyết không rời nhà kho, bằng mọi giá khẩn trương bốc dỡ nhanh nhất, bất chấp máy bay Mỹ rình rập trút bom.
Chập choạng tối Noel 24/12, khi 66 đoàn viên Đội 915 chưa kịp bưng bát cơm thì 34 chiếc B52 kèm 40 máy bay chiến thuật ồ ạt lao đến. Bữa cơm bỏ dở, tất cả báo động xuống hầm trú ẩn. Hơn 700 quả bom rải thảm khắp thành phố Thái Nguyên, khu vực ga Lưu Xá chìm ngập trong bom Mỹ.
Hậu quả kinh hoàng đã xảy ra: bom rơi trúng hầm, 60 đoàn viên TNXP và 2 nhân viên thủ kho lương thực Lưu Xá hy sinh ngay trong hầm trú ẩn, 8 người bị trọng thương, sau đó 1 người hy sinh tại bệnh viện. Ngay sau đợt tập kích, phần còn lại của Đại đội 915 lúc này đang làm nhiệm vụ bên kia sông, cấp tốc vượt sông tìm đồng đội. Đau xót, bi thương, đồng đội lần tìm trong đống đổ nát. Những thi thể còn nguyên vẹn nhưng mềm nhũn do sức bom ép quá lớn... Tất cả giàn rụa nước mắt, ôm chặt những đồng đội thân thiết của mình.
Sự hy sinh anh dũng của đồng đội thổi bùng ngọn lửa đấu tranh, căm thù giặc Mỹ xâm lược, thôi thúc tinh thần quyết chiến ngay từ mặt trận hậu phương. Không một chút nản chí, thành viên Đại đội 915 dù chỉ còn lại một phần nhưng biến đau thương thành hành động cách mạng, gắng sức cùng những đoàn viên Đại đội khác tiếp tục bốc dỡ hàng hóa kịp tiến độ, đảm bảo vận chuyển hết số hàng hóa, lương thực còn tồn đọng.
Trong số gần 2 vạn tấn hàng tại ga Lưu Xá lúc đó, hầu hết được vận chuyển an toàn, chỉ có gần 40 tấn bị phá hủy vì trúng bom. Sự hy sinh anh dũng của 60 cán bộ, đoàn viên Đại đội 915 là tổn thất lớn nhất ở mặt trận hậu phương của lực lượng TNXP trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Chiến tranh đã đi qua, nhưng chiến công thì còn vang mãi. Đại đội 915 đã được phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng trao Bằng công nhận di tích lịch sử quốc gia cho địa điểm lưu niệm các TNXP Đại đội 915 đã hy sinh tại ga Lưu Xá, phường Gia Sàng – TP.Thái Nguyên.
Ngày 24/12/2010, UBND tỉnh Thái Nguyên đã long trọng tổ chức Lễ đón nhận danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân cho Đại đội 915 thuộc Đội TNXP 91 Bắc Thái, đúng 37 năm tròn kể từ ngày 61 cán bộ, đội viên anh dũng hy sinh do Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu thừa ủy quyền của Chủ tịch nước trao tặng.
“Sự hy sinh của những đội viên TNXP Đại đội 915 là tấm gương sáng ngời về chủ nghĩa Anh hùng cách mạng, là bản anh hùng ca bất khuất của dân tộc Việt Nam, sẽ mãi mãi đi vào lịch sử như một kỳ tích trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc”, Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu nhấn mạnh.
Nguyễn Lệ Nhung C 915 – P 91 TNXP Bắc Thái
Bài phát biểu tại Lễ kỷ niệm 61 năm Ngày truyền thống TNXP (15/7/2011) phường Nghĩa Tân, Cầu Giấy, HN