8. Cái Giếng Của Bà Si-Nhiu-Ska
Người dịch: Nguyễn Mạnh Chí
Đánh máy: Lam Anh và A Thanh
Hồi đó ở xóm thợ có chàng trai tên là I-li-a. Cậu sống một mình bởi người nhà cậu đều đã qua đời hết. Mỗi người để lại cho cậu một thứ. Cha để lại cho cánh tay rắn chắc và đôi tay vạm vỡ, mẹ cho hàm răng trắng đẹp và cái miệng ăn nói dễ thương, ông nội I-gnát để cho cái xẻng và chiếc búa chim, còn bà nội Lu-kê-ri-a cho cậu một vật kỷ niệm đặc biệt. Đấy chính là vật cần phải kể trước hết.
Bà Lu-kê-ri-a là một con người khôn ngoan. Bà lượm lông chim trên đường làng, tính để dành làm gối cho cháu nội nhưng không kịp. Khi cảm thấy cái chết đã gần kề, bà gọi cháu đến và bảo:
- Này I-liu-sen-ka, cháu nhìn xem, bà nội đã gom góp được bao nhiêu là lông chim đây! Gần một rổ nhé! Mà lông cũng đẹp làm sao, trăm cái như một, đủ mọi màu sắc, chỉ nhìn đã thích rồi! Giữ lấy mà làm kỷ niệm, chúng sẽ có ích cho cháu! Khi nào cháu cưới vợ và cô ấy đem gối về nhà, cháu sẽ không phải ngượng: Gối lông chim đâu có gì lạ đối với tôi, tôi cũng có, mà là của bà nội cho kia. Nhưng cháu đừng có đuổi theo nó làm gì, cái gối lông chim ấy mà! Nếu vợ cháu có gối lông chim mang về thì tốt, mà không có thì cũng đừng buồn. Hãy sống vui vẻ, và làm việc chuyên cần cháu nhé. Nếu có phải ngủ trên đệm rơm cũng chẳng sao, cháu sẽ gặp được những giấc mơ đẹp. Hễ trong đầu không có những ý nghĩ xấu xa thì mọi công việc của cháu sẽ trôi chảy, thuận buồm xuôi gió ngay thôi. Ngày sẽ mang đến cho cháu niềm vui, đêm sẽ vuốt ve âu yếm và mặt trời đỏ sẽ cười với cháu. Còn nếu cháu có ý nghĩ xấu xa thì dù có đập đầu vào gốc cây cũng không sao tìm được hạnh phúc.
- Bà nói về những ý nghĩ xấu xa nào thế, hả bà? – I-li-a hỏi.
- À, đó là về tiền bạc và của cải đấy cháu ạ, - người bà đáp - Không có gì xấu xa hơn chúng đâu. Chúng chỉ làm người ta đau khổ và nhọc công vô ích mà thôi. Sống trong sạch và có lương tâm thì gom góp lông chim làm gối còn khó, chứ đừng nói gì đến chuyện làm giàu.
- Vậy thế còn các kho báu dưới đất thì sao hả bà? Không lẽ bà không tin có người tìm được…
- Tìm được thì tìm được cháu ạ, chỉ có cái là không bền đâu. Tiền của đến rồi lại đi và chỉ làm người ta buồn chán mà thôi. Cháu đừng nghĩ đến điều ấy làm gì cho mệt người! Các cụ nói rằng, trong các kho báu dưới đất thì chỉ có một cái là trong sạch và bền thôi, đó là khi bà Si-nhiu-ska biến thành cô gái đẹp và tự tay tặng báu vật. Mà bà Si-nhiu-ska thì chỉ tặng cho người khôn ngoan, can đảm và thật thà thôi, ngoài ra không cho ai khác. Cháu hãy nhớ lấy, I-liu-sen-ka nhé, đấy là lời dặn cuối cùng của bà.
I-li-a cúi đầu:
- Cám ơn bà đã tặng cho cháu lông chim và những lời khuyên quý giá. Cháu sẽ không bao giờ quên.
Chẳng bao lâu, bà nội Lu-kê-ri-a qua đời… I-li-a chỉ còn lại mỗi một mình, vừa là người lớn, vừa là trẻ con. Các bà già khóc mướn lập tức mò đến, họ tắm rửa, tẩm liệm cho người đã khuất, đưa quan tài ra nghĩa địa. Thật ra, các bà già ấy đi giúp các nhà có đám ma cũng không phải vì quá no đủ nhàn rỗi. Họ xin vật này, ngắm nghía thứ khác trong nhà và chỉ thoáng một cái là đồ đạc của bà nội đã biến hết. Trong lúc I-li-a quanh quẩn với mấy người phu đào huyệt thì nhà cậu đã trống trơn, chỉ có chiếc áo ấm và cái mũ lông trên người là còn. Ai đó đã tham cả lông chim mà bà nội cóp nhặt được. Chiếc rổ đựng lông sạch trơn, chỉ còn dính lại có ba cái, một màu trắng, một màu đen và một màu nâu.
I-li-a tiếc ngẩn ngơ vì đã không giữ được đồ kỷ niệm của bà nội. Cậu nghĩ: “Dù sao cũng phải giữ mấy chiếc lông chim này, không có thì chẳng ra sao cả. Bà đã hết lòng gắng sức mà mình thì lại cứ như người dửng dưng”.
Cậu nhặt sợi chỉ màu lam rơi dưới sàn, buộc chặt ba chiếc lông chim lại và đính lên mụ. Hài lòng, cậu nghĩ:
“Đây đúng là chỗ cho chúng rồi. Hễ đội mũ lên hay bỏ xuống là chúng lại nhắc mình lời dặn của bà. Chắc đó là lời khuyên có ích trong đời, lúc nào cũng phải nhớ mới được”.
Sau đó, I-li-a khoác áo, đội mũ và đi đến mỏ vàng. Cậu chẳng buồn khoá cửa nữa, bởi vì trong nhà đâu còn gì, ngoài chiếc rổ trống rỗng mà có vứt ngoài đường cũng không ai thèm nhặt.
I-li-a lúc đó đã đến tuổi lấy vợ từ lâu và làm ở mở được sáu, bảy năm rồi. Hồi đó còn là thời nông nô nên trẻ em cũng bị bắt làm việc. Có người trước khi lấy vợ đã phải quần quật cho chúa đất hơn cả chục năm. Cả I-li-a cũng có thể nói là lớn lên tại mỏ vàng.
Từ nhà đến mỏ khá xa. Khi đó ở Gre-mi-kha, người ta khai thác mãi tận Hòn Đá Trắng. Đường sá trong vùng, I-li-a thhuộc như lòng bàn tay. Vì thế cậu nghĩ bụng:
“Mình đi tắt qua đầm lầy Diu-đen cho xong. Nắng thế này chắc đất khô và đi qua được. Vậy sẽ đỡ được ba mà có khi là bốn dặm…”.
Nói là làm và I-li-a đi tắt ngang rừng theo lối mà mùa thu, khi đầm lầy đã đông cừng, cận vẫn đi từ mỏ về nhà và từ nhà lên mỏ. Đoạn đầu, cậu đi khá nhanh nhưng sau đó, dần dần nhận thấy thấm mệt và hiểu rằng đã bị lạc đường. Nhảy từ mô đất khô này sang mô đất khô kia thì sao mà giữ đường thẳng được. Anh cần đi một hướng thì mô đất lại chạy theo hướng khác. I-li-a nhảy nhót một hồi, cả người mồ hôi vã ra như tắm và cuối cùng, cậu đến một khu đất trũng. Ở đấy cỏ mọc um tùm, toàn là cỏ vô thương và bạch giới. Hai bên khu đất trũng là những gò nhỏ với mấy cây thông xanh um. Như vậy là đã tới chỗ đất khô, chỉ khổ một nỗi là I-li-a không biết phải đi tiếp về hướng nào. Cậu đã đến đây không biết bao lần mà chưa hề nhìn thấy khu đấttrũng này bao giờ.
I-li-a đánh liều đi theo khe trũng chạy giữa dãy gò đất. Đi được một lát, bỗng cậu bắt gặp một vũng tròn như ô cửa sổ, nước trong vắt như nước mạch, có điều là không thấy đáy đâu cả. Vũng nước trông khá sạch, tuy có màng nhện màu lam giăng bên trên và ở giữa là một con nhện cũng màu lam.
Đang khát, I-li-a mừng rỡ tiến lại gạt bỏ màng nhện và cúi xuống định uống thì bỗng cảm thấy đầu óc chao đảo, suýt nữa ngã nhào xuốngnước và tự nhiên cậu thấy buồn ngủ ghê gớm.
“Đầm lầy làm mình mệt mỏi quá rồi – cậu nghĩ – phải nghỉ một lát thôi”.
Cậu muốn đứng dậy nhưng không nổi, tuy thế vẫn cố bò được một đoạn về phía gò đất rồi bỏ mũ xuống gối đầu và duỗi thẳng người trên mặt đất. Nhìn lại, cậu thấy một bà già bé nhỏ bước ra từ cái cửa sổ nước ấy, bà ta chỉ cao bằng ba phần tư người thường, trên mình mặc chiếc áo màu lam, chiếc khăn đội trên đầu màu lam và cả da mặt cũng màu lam. Trông bà ta gầy còm đến mức tưởng như gió thổi cũng bay. Tuy vậy, cặp mắt màu lam của bà ta trông rất trẻ và to đến mức khó tin là chúng có thể ở trên một gương mặt như vậy được.
Bà già nhìn chằm chằm vào I-li-a rồi giơ tay về phía chàng. Kìa, sao tay bà ta cứ dài dần ra thế kia, chẳng mấy chốc nữa nó sẽ đụng đến đầu I-li-a mất. Cánh tay màu lam của bà già trông mờ ảo như sương mù và không có chút khí lực nào cả, móng tay cũng không có, vậy mà nó làm I-li-a ghê sợ đến bủn rủn. Cậu muốn bò xa thêm chút nữa nhưng không hiểu sức lực đã biến đi đâu mất hết. Cậu nghĩ:
“Có lẽ nên quay mặt đi thì hơn, dù sao cũng bớt khủng khiếp”.
Cậu quay đầu và tình cờ chạm mũi vào mấy chiếc lông chim; thế là cơn hắt hơi ở đâu kéo đến. I-li-a hắt hơi lia lịa, hắt hơi đến bật cả máu mũi ra mà không ngừng lại được. Đột nhiên, cậu cảm thấy đầu đỡ nặng và sức lực quay trở lại. I-li-a nhanh chóng cầm lấy chiếc mũ và đứng phắt lên. Trước mặt cậu, mụ già vẫn đứng nguyên ở chỗ cũ, người run lên vì giận dữ. Hai tay mụ đã thò gần đến chân I-li-a nhưng mụ không sao nhấc chúng lên được. I-li-a hiểu ngay rằng mụ già tức giận vì đã tính nhầm và ma lực của mụ đã hết tác dụng. Cậu bình tĩnh hắt hơi nốt, lau mũi đàng hoàng và nói:
- Sao không vồ nữa đi, mụ già? Hẳn là miếng thịt không vừa miệng mụ rồi!
Cậu nhổ một bãi nước bọt vào tay mụ và quay người bỏ đi. Thấy vậy, mụ già cất giọng lanh lảnh như con gái:
- Hãy đợi đấy, đừng vội vui mừng! Lần sau mà mày tới đây, thì sẽ không mang được đầu về đâu.
- Nhưng ta đâu có định tới! – I-li-a trả lời.
- À! Sợ rồi! – Mụ già đắc thắng reo lên.
I-li-a tức quá. Cậu dừng chân và thốt lên:
- Được rồi, nếu vậy, nhất định ta sẽ đến và lấy được nước trong giếng cho mụ xem.
Mụ già phá lên cười và tiếptục khích chàng trai:
- Mày chỉ là đồ khoác lác! Đáng lẽ phải cảm ơn bà nội Lu-kê-ri-a rằng đã thoát được tay ta thì nó lại còn huênh hoang nữa chứ! Người lấy được nước từ giếng này còn chưa sinh ra đời đâu.
- Cứ để xem, rồi sẽ biết người ấy sinh ra hay chưa, - I-li-a đáp lại.
Mụ già vẫn không chịu thôi:
- Mày chỉ là đồ nói dóc! Làm sao màylấy được nước giếng, nếu thậm chí đến gần còn không dám. Lời nói của mày rỗng tuếch! Có chăng là gọi người khác tới, người nào can đảm hơn mày ấy!
I-li-a quát lên:
- Mụ đừng hòng chờ được ta đưa người khác đến đây. Ta cũng biết mụ ác hại thế nào và lừa người ta bằng cái gì rồi.
Mụ già cứ lặp đi lặp lại:
- Mày không dám đến đâu! Cỡ mày ấy à, cònlâu!
Khi đó, I-li-a bèn nói:
- Được rồi. Hễ hôm nào chủ nhật, lại có gió lớn thì mụ cứ việc chuẩn bị mà đón khách.
- Gió thì giúp gì được mày? – mụ già hỏi.
- Rồi khắc biết – I-li-a trả lời – Mà này, mụ đừng quên rửa bãi nước bọt trên tay đi nhé.
- Mày lo bàn tay kéo mày xuống đáy giếng bị bẩn à? – Mụ già hét lên – Dù mày có khôn ngoan thì cũng sẽ thuộc về tao thôi. Đừng có hy vọng vào gió và mấy cái lông chim của bà nội mày! Không ích gì đâu!
Lời qua tiếng lại một hồi, I-li-a bỏ đi. Cậu vừa để ý nhớ đường, vừa nghĩ thầm:
“Hoá ra mụ Si-nhiu-ska là như vậyđấy. Trông như người sắp chết mà cặp mắt thì đẹp mê hồn, còn giọng thì lanh lảnh như giọng con gái. Giá mà được thấy mụ biến thành cô gái đẹp như thế nào nhỉ”.
I-li-a đã được nghe kể nhiều về mụ Si-nhiu-ska. Thợ ở mỏ rừng kể rằng người ta hay gặp mụ ở những vùng hoang vu hoặc các mỏ cũ. Mụ ta ngồi đâu là ở đó có của cải. Nếu đuổi được mụ đi thì cái giếng đầy vàng ngọc sẽ mở ra. Khi đó tha hồ mà lấy. Dường như khá nhiều người đã bỏ công đi tìm, nhưng hoặc tay không quay về, hoặc bỏ xác ở đâu đó.