Trích:
Bùi Huy Bằng viết
K/g :các bạn.
!- Thật đáng tiếc câu chú thích của tôi lai gây khó hiểu đến mức để bạn hungmgmi viết câu này: “Và 4 câu thơ trên mà chúng ta đang bàn, Pushkin chỉ dành riêng cho ngài thống đốc Vorontsov, chứ không phải để nói đến "5 đối tượng nửa vời" như nhận xét của bác đâu bác ạ.”.
Vâng, đúng là Pushkin chỉ dành riêng cho một người (bây giờ thì tôi đã biết là Vorontsov), nhưng Puskin lại muuốn gán sự hiện diện ở chính người ấy một, hai... hoăc cả 5 mẫu người (tính cách, phẩm chất...) mà tôi gọi là 5 đối tượng (vì đều là danh từ chỉ một loại người) với ngụ ý nôm na là: Nếu thuộc vào 5 đối tượng kia mà chỉ là nửa vời thôi thì còn hy vọng (tôi đoán là Cụ Puskin nghĩ: còn có thể cải tạo được, còn khả dĩ, còn chấp nhận dược, còn dễ chịu...) chứ lại hoàn toàn [xấu] thì cuối cùng điều gì sẽ xảy ra nhỉ. Cụ tự vấn thế, nhưng đó chính là câu hỏi Cụ đặt ra cho nhân loại chứ không riêng một ai) nên (cần) trả lời.
Nếu mấy câu ngắn ngủi này (với tôi nó như là lời răn của “Chúa”) mà chỉ dành riêng cho Vorontsov thôi (có thể ban đầu là như vậy) thì nó chẳng còn mang ý nghĩa thời đại.
Tôi đã “hỗn” không dịch như nguyên bản mà lai viết “Hơn là trọn (sẽ) vẹn mười phân vẹn mười”, nghĩa là trả lời thay Cụ mà chẳng cần biết cụ có nghĩ thế hay không. Chẳng qua chỉ muốn gieo vần, chắc Cụ cũng lượng thứ.
2- Do hiểu ngữ pháp không giống nhau nên tôi xin dãi bày:
Nếu tách 2 câu này ra:Полу-милорд, полу-купец,
Полу-мудрец, полу-невежда
và nếu thêm cả Полу-подлец thì vẫn chưa có nghĩa vì chưa thành mệnh đề hoàn chỉnh. Nhưng khi gắn với но есть надежда thì toàn bộ 3 dòng trên mới thành câu có nghĩa. Vậy có thể diễn đạt nó như sau:
Полу-милорд, полу-купец, Полу-мудрец, полу-невежда, Полу-подлец, но есть надежда,
Như vậy 5 danh từ chỉ 5 loại người (đối tượng) trên tồn tại đọc lập nhưng không tách rời но есть надежда.Vì vậy bạn USY đã diễn đạt "May mà mới là một nửa tiểu nhân, chứ nếu là "tiểu nhân/đểu toàn phần" thì mới là tai họa" là gần đúng ý của tôi (vì tôi không có dung ý “May mà mới là”) nhưng chưa đầy đủ mà phải bao gồm cả 4 đối tượng ở 2 dòng đầu, đó là logic ngữ pháp. Cũng theo bạn USY : “Theo tôi, cụm từ "но есть надежда," là 1 vế của câu "но есть надежда, /Что будет полным наконец", nội dung như bạn Nina dịch ở trên là đúng” thì như trên đã viêt Полу-милорд, полу-купец,
Полу-мудрец, полу-невежда
tồn tại lửng lơ, vừa thừa vừa không hợp ngữ pháp cho dù có muốn ám chỉ Vorontsov cũng vậy thôi. Còn cách lý giải "những vẫn còn hy vọng là sẽ trở thành "vô lại toàn phần" và cả đoạn “Hơn nữa...nhân vật” thì không logíc về ngữ pháp.
Tôi xin diễn đạt cụ thể hơn nữa điều mà tôi muốn trình bày:
Полу-милорд, но есть надежда, Что будет полным наконец.
.................................................. ..................................................
Полу-подлец, но есть надежда, Что будет полным наконец.
3- Đối với ý của Nina: “đồng thời để những ai mong manh không bị tự ái và đổ vỡ...“. Vậy có gì phải ngần ngại? Vấn đề là dịch có đúng ngữ pháp không? Những ai “tự ái và đổ vỡ...” có đủ tự tin để tồn tại và có muốn hiểu hết tầng sâu câu chữ của Puskin (tiếng Nga) không? Tôi tự tin có thể giải mã những điều nhạy cảm khi cần.
4- Tưởng chừng như đơn giản, một bài thơ ít chữ lại đưa đến những chiêm nghiệm khác nhau, thật thú vị.
|
SM cứ nghĩ bài này không khó hiểu lắm. Và các bác USY, Nina đã làm sáng rõ rồi. Chả cần hiểu rắc rối hơn.
Ngay lần đầu đọc bản dịch của bác Bùi Huy Bằng:
Nửa là - quý ông, nửa là - thương nhân,
Nửa là - hiền nhân, nửa là - thằng đần,
Nửa là - tiểu nhân, thì còn hy vọng,
Hơn là trọn vẹn mười phân vẹn mười.
SM đã nhận thấy dịch
"Nửa là - quý ông"... là không ổn, vì trong tiếng Việt sau chữ
là không để dấu
gạch nối như thế. Và nghĩa đúng của nó là
Nửa quý ông. (hay
Quý ông nửa vời). Và đúng là 2 câu trên, tác giả đã gắng để lột tả sự đối lập trong cùng một con người, từng cặp một, như bác USY đã nhận xét. Do vậy dịch là
nửa thông minh, nửa ngu xi,... nửa quý ông, nửa con buôn là hợp. Bác Bằng dịch
"Nửa là - hiền nhân, nửa là - thằng đần" thì chưa làm rõ được sự đối chọi bản chất của "2 đối tượng". Những nhà thơ lớn thường dùng từ ngữ rất đắt.
Hai câu cuối bác Bằng dịch
"Nửa là - tiểu nhân, thì còn hy vọng,/ Hơn là trọn vẹn mười phân vẹn mười" đúng là chẳng ăn nhập gì với bản gốc cả.
Theo như bài dịch của bác thì cái sự nửa vời kia là hơn, chứ trọn vẹn 100% lại chẳng ra gì... Và nếu bác áp công thức đó cho cả 5 đối tượng -- thế thì giết chết thơ của Puskin rồi.
Xin nói rõ thêm ý này một chút: SM hiểu theo logic của bác Bằng -- Nửa quý ông là được, còn 100% Quý ông (là trọn vẹn, là không bằng so với Nửa quý ông... Suy luận tương tự như vậy cho cả "5 đối tượng" mà bác Bằng muốn phân biệt)
Thực ra logic trên chỉ đúng với
nửa tiểu nhân, nửa con buôn, nửa ngu xi thôi (mà cũng không hoàn toàn đúng, vì điều này mang tính thời đại). Ví dụ: nửa ngu xi thì còn tạm, chứ 100% ngu xi thì là bỏ đi rồi....
Không ai đòi hỏi ngữ pháp chặt chẽ cho một bài thơ, thậm chí cho cả văn xuôi cũng vậy. Nếu đọc ngay thơ Việt, chúng ta cũng đễ dàng kiểm chứng điều ấy. Nhiều khi nhà văn (hoặc dân gian) viết vậy, và các nhà nghiên cứu ngôn ngữ phải tìm hiểu câu cú, ngữ pháp "của họ" thôi.
Nửa người, nửa ngợm, nửa đười ươi,
Nửa công tử bột, nửa đời trăng hoa.
Thế hình như cũng tạm đủ để mô tả một con người (?)
Tóm lại, SM nghĩ các bác Nina, USY và hungmgmi đã công phu tìm hiểu xuất xứ bài thơ gốc của Puskin, đã dịch đúng nghĩa bài thơ đó. Còn dịch có hay hay không, thì đó lại là chuyện khác.