Chương ba: Bộ ba vinh quang
"Không ai đặt sẵn cọc tiêu cho những người mở đường, trong sử sách cũng không có tấm gương nào cho họ" E.Asadov
I.S Bruk người đội viên tiên phong của kỹ thuật máy tính.
Năm 1939, trong một cuộc họp của Đoàn chủ tịch Viện hàn lâm khoa học Liên Xô người ta được nghe báo cáo của tiến sỹ khoa học kỹ thuật 37 tuổi Ysak Semenovich Bruk về bộ tích phân cơ khí cho phép giải phương trình vi phân đến bậc 6. Bộ tích phân này đựợc tạo ra trong phòng thí nghiệm hệ thống điện của Viện năng lượng thuộc Viện hàn lâm khoa học Liên Xô dưới sự hướng dẫn của vị tiến sỹ này. Báo cáo thu hút sự quan tâm đặc biệt bởi vì cái máy như vậy chưa hề có ở Liên Xô mà chỉ có ở Mỹ và Anh theo cùng một khuôn mẫu.
Nhà bác học đã giải quyết được một vấn đề kỹ thuật phức tạp - độc số bánh răng trong bộ tích phân này cũng đến nhiều nghìn chiếc. Khung máy với vô số thanh ngang và lỗ trục bánh răng chiếm trọn căn phòng diện tích 60 mét vuông. Việc lắp ráp bánh răng vào đúng chỗ mất từ vài ngày đến vài tuần. Theo cách phân loại hiện nay thì Máy tích phân của Y.S Bruk thuộc loại máy tính analog (tương tự).
Cũngtrong năm đó Bruk được bầu làm Viện sỹ thông tấn Viện hàn lâm khoa học Liên Xô. Có lẽ là bản báo cáo đã góp một phần quan trọng vào sự kiện này. Tuy nhiên những công trình chính của ông ta lúc đó là những nghiên cứu suất sắc trong lĩnh vực điện năng.
Không phải ngẫu nhiên mà Y.S.Bruk quan tâm tới việc tự động hóa công việc tính toán. Khi nghiên cứu vấn đề điện năng ông và S.A. Lebedev cảm nhận sâu sắc sự cần thiết của một chiếc máy tính dùng cho những nghiên cứu vốn đòi hỏi những phép tính phức tạp của họ.
Tiểu sử của hai nhà bác học này cũng giống nhau đến kỳ lạ. Cả hai cùng năm sinh, cùng học trong một trường đại học, "đi trên đôi chân của mình" trong cùng một cơ quan khoa học, cả hai cùng nghiên cứu vấn đề năng lượng để rồi dẫn đến kỹ thuật tính toán, cả hai đều trở thành lãnh đạo của những trường hàng đầu trong lĩnh vực máy tính.
Tính tiên phong là nét đặc trung nhất trong các công trình của Y.S. Bruk trong lĩnh vực kỹ thuật tính toán. Ông là người đầu tiên ở Liên Xô (cùng với B.I. Ramev) triển khai dự án máy tính điện tử kỹ thuật số điều khiển lập trình cứng (tháng 8 - 1948). Thời gian này máy tính như vậy chỉ có ở Mỹ ("Eniac" - 1946). Chính họ đã được cấp bằng sáng chế máy tính kỹ thuật số vào năm 1948, thật tiếc là sáng chế không được áp dụng trong thực tế đúng lúc.
Y.S Bruk là người đầu tiên đề xuất và thực hiện ý tưởng tạo ra máy tính nhỏ dùng trong phòng thí nghiệm.
Dưới sự hướng dẫn của ông, trong những năm 1950- 1951 đã chế tạo được máy tính điện tử kỹ thuật số đầu tiên của Liên bang Nga M-I lưu được chương trình. Máy tính M-I có 730 bóng điện tử, trong khi máy MESM có 6000 bóng điện tử. Sau khi được khai thác thử nghiêm vào đầu năm 1952, nó dường như là chiếc máy tính điện tử duy nhất của LB Nga được vận hành.
Trong máy M-1V M-I người ta thay bóng điện tử (diode) bằng chỉnh lưu bán dẫn, máy điện báo kiểu cuộn (teletype) để in những dòng dài và lần đầu tiên áp dụng hệ thống lệnh hai địa chỉ.
Chính những khát khao đi trước thời đại, luôn đạt được những kết quả nghiên cứu mới và mới hơn đã cản trở nhà bác học đưa công trình đến đích. Không phải ngẫu nhiên mà chỉ có một phần ba máy tính của ông được sản xuất theo lối công nghiệp. Ông nghiên cứu máy tính điện tử cũng xuất phát từ nguyện vọng được thể hiện năng lực sáng tạo vượt trội của mình trong một lĩnh vực khoa học kỹ thuật mới và cấp thiết. "Việc nghiên cứu máy tính M - I trong phòng thí nghiệm hệ thống điện Viện hàn lâm khoa học được tiến hành "nửa hợp pháp", ngày nay người ta gọi đó là thú vui của các nhà lãnh đạo." (Trích hồi ký của cựu cộng tác viên khoa học A.B. Zankind).
Cũng trong những năm đó Bruk vẫn tích cực tiếp tục nghiên cứu trong lĩnh vực năng lượng, ông đề xuất vấn đề máy điều khiển và làm rất nhiều để ứng dụng trong các trạm điện, ông cũng quan tâm cả vấn đề quản lý kinh tế và các lĩnh vực khác. Ông giao cho các học trò xuất sắc của mình là Nikolai Yakovlevits Matiukhin và Mikhain Aleksandrovits Kasev tiếp tục phát triển kỹ thuật máy tính. Tuy nhiên nhìn tổng thể thì sự đóng góp của cả thầy và trò đều rất đáng kể, thực tế sau này đã chứng tỏ điều đó. Sự ganh đua âm thầm của hai trường phái khoa học của S.A. Lebedev và Y.S. Bruk đã khuyến khích các tập thể khoa học, thật khó yên lòng trước thành tích của "đối phương", cũng thật khó so sánh kết quả và xác định người "chiến thắng". Chỉ có một điều rõ ràng: khoa học đã thắng, đó chính là tiến bộ khoa học kỹ thuật.
|