Thoạt đầu, báo cáo NKVD thường niên 1944-1945 của một nhóm đặc biệt tám trại thuộc Ukraina cho thấy không có gì khác thường. Bản báo cáo liệt kê những trại nào đạt được Kế hoạch Năm năm và trại nào không. Nó ca ngợi các tù công nhân-xung kích. Nó nghiêm khắc lưu ý rằng tại hầu hết các trại thực phẩm rất kém và đơn điệu. Nó có vẻ hài lòng hơn khi lưu ý rằng bệnh dịch chỉ xảy ra ở một trại, trong thời gian báo cáo khảo sát – và rằng chuyện này xảy ra sau khi năm tù bị chuyển đến đấy từ nhà tù Kharkov quá đông đúc.
Tuy nhiên, một vài chi tiết trong báo cáo là nhằm minh họa cho bản chất chính xác của tám tổ hợp trại ở Ukraina này. Lấy ví dụ, một thanh tra viên phản ánh rằng một trại rất thiếu “vở viết, bút, sổ tay, bút chì”. Cũng có một lưu ý nghiêm khắc về khuynh hướng một số tù cụ thể thua bài sạch thức ăn, đôi khi tiêu trước khẩu phần bánh mì nhiều tháng trời từ rất sớm: những cư dân trẻ tuổi của trại dường như quá thiếu kinh nghiệm khi chơi bài với bọn lớn tuổi hơn. (GARF, 9414/1/27)
Tám trại ta đang đề cập chính là tám tiểu khu trẻ em ở Ukraina. Bởi không phải tất cả trẻ con rơi vào phạm vi quyền hạn pháp lý của Gulag đều có cha mẹ bị bắt. Một bộ phận trong đó xuất hiện trong hệ thống trại là vì chính bản thân chúng. Chúng đã phạm tội, bị bắt và bị chuyển đến những trại đặc biệt cho trẻ vị thành niên. Những trại này được điều hành bởi cùng bộ máy quản lý điều hành các trại cho người lớn, và chúng giống với những trại cho người lớn ở rất nhiều khía cạnh.
Về nguồn gốc, những “trại trẻ em” này được tổ chức cho đám besprizornye, trẻ mồ côi, bị bỏ rơi và lũ trẻ em đường phố bẩn thỉu bị lạc hay chạy trốn cha mẹ trong những năm tháng có nội chiến, nạn đói, tập thể hóa và bắt bớ hàng loạt. Những trẻ em đường phố này đến đầu thập niên 1930 đã trở thành cảnh tượng phổ biến tại nhà ga đường sắt và công viên công cộng ở các thành phố Xôviết. Nhà văn Nga Viktor Serge đã mô tả chúng như sau:
Tôi thấy chúng ở Leningrad và ở Moscow, sống trong lòng cống, trong các kiosk quảng cáo, dưới vòm mộ nghĩa trang nơi chúng là những chủ nhân không bị quấy rầy; tổ chức tụ tập tại nhà xí công cộng ban đêm; chu du trên mái toa tàu hay dưới gầm toa. Chúng xuất hiện, chuyên gây chuyện xấu, mình sạm mồ hôi, hỏi xin khách đi tàu vài kopek và nằm chờ cơ hội để ăn cắp một vài chiếc vali... (Serge, tr. 28)
|