Những con người bị tước hết mọi thứ khao khát các mối quan hệ tình cảm mạnh mẽ đến nỗi một số lún sâu vào những cuộc tình lý tưởng thuần túy kiểu Platon, chỉ bằng những lá thư. Đó đặc biệt là những trường hợp cuối thập niên 1940, tại các trại đặc biệt cho tù chính trị, nơi tù nhân nam và nữ bị giam giữ tách biệt rất nghiêm túc. Ở Minlag, một trại giống như vậy, tù nam và nữ gửi bút đàm cho nhau qua các bạn tù trong bệnh viện trại, được cả hai giới dùng chung. Tù cũng tổ chức một “hộp thư” bí mật tại công trường xây dựng tuyến đường sắt nơi có đội lao động nữ làm việc. Cứ mỗi vài ngày, một phụ nữ làm trên đường ray lại giả vờ để quên cái áo khoác hay món đồ nào đó để đi tới chỗ hộp thư, gom nhặt thư từ được gửi đến và để lại thư trả lời. Sau đó một tù nam tới lấy chúng. (Sitko và Pechora, qua phỏng vấn với tác giả) Cũng có những phương thức khác: “Tại một thời điểm nhất định, một người được chọn trước tại một khu vực sẽ ném xuống thư của nam gửi cho nữ hay của nữ gửi cho nam. Đó là một kiểu ‘dịch vụ bưu điện’ .” (Kaufman, tr. 223)
Những bức thư như vậy, như Leonid Sitko nhớ lại, được viết trên các vuông giấy nhỏ, cỡ chữ li ti. Mọi người ký tên trong thư bằng tên giả: chàng là “Hamlet”, bạn gái của chàng là “Marsianka”. Hai người được “giới thiệu” với nhau thông qua những phụ nữ khác, họ cho chàng hay là nàng đang vô cùng sầu não, do phải rời xa đứa con nhỏ sau khi nàng bị bắt. Chàng bắt đầu viết thư cho nàng, thậm chí bọn họ còn tìm cách gặp được nhau một lần, bên trong khu mỏ bỏ hoang. (Sitko, qua phỏng vấn với tác giả)
Những người khác sáng tạo ra các phương cách thậm chí còn kỳ quái hơn nữa để tìm kiếm một mối làm quen. Tại trại đặc biệt Kengir, có những tù nhân – hầu như tất cả đều là tù chính trị người nước ngoài, bị tước mất mọi liên hệ với gia đình, bạn bè và vợ chồng ở quê nhà – đã phát triển những mối quan hệ phức tạp với những con người mà họ chưa từng gặp mặt. (Solzhenitsyn, Quần đảo Gulag, tập II, tr. 248-249) Một số đã làm đám cưới với nhau qua các bức tường ngăn chia giữa trại nam và trại nữ mà không hề gặp nhau. Người phụ nữ đứng bên này, người đàn ông bên kia; họ cất lời thề và một tù là linh mục ghi nhận hôn thú trên một mảnh giấy.
Kiểu tình yêu này rất bền bỉ, kể cả khi ban quản lý trại xây cao bức tường, chằng thêm lên dây thép gai và cấm tù lảng vảng lại gần. Mô tả các hôn nhân mù quáng kiểu này, thậm chí ngay Solzhenitsyn cũng buông những lời nhạo báng chua cay mà ông gán cho hầu hết tất cả các quan hệ khác trong trại: “Trong cuộc hôn nhân với một người không quen biết bên kia bức tường thế này ... tôi nghe được tiếng đồng ca của các thiên thần. Tựa như một đấng cõi trên điềm đạm thanh khiết, đầy vị tha. Điều ấy quá cao quý trong thời buổi đầy tính toán vụ lợi và nhảy nhót lố lăng thế này...” (Solzhenitsyn, Quần đảo Gulag, tập II, tr. 249)
|