Những người khác vừa sợ vừa ghét ông ta. Trong một loạt những cuộc họp đặc biệt của Đảng ủy khám Solovetsky năm 1928, các đồng sự của Frenkel tố cáo ông đã tự tổ chức mạng lưới cấp tin cho riêng mình, “nhờ thế anh ta biết mọi chuyện về từng người một sớm hơn bất kỳ ai” (GAOPPDFRK, 1033/1/35). Ngay từ năm 1927, những câu chuyện về ông ta đã len lỏi tới tận Paris. Tại một trong những cuốn sách đầu tiên về Solovetsky, một người Paris chống cộng đã viết về Frenkel rằng “nhờ có sự khởi đầu lạnh lùng kinh khủng của ông ta mà hàng triệu con người bất hạnh đã phải lãnh chịu bao thứ lao động khổ sai và đau khổ bạo tàn” (Duguet, tr. 75).
Những người đương thời cũng không nắm rõ về thân thế ông ta. Solzhenitsyn gọi ông ta là “một gã Thổ Nhĩ Kỳ gốc Do Thái sinh ra tại Constantinople” (Solzhenitsyn, Quần đảo Gulag, tập II, tr. 76). Một người khác mô tả ông ta là một “nhà công nghiệp người Hungary” (Malsagov, tr. 61-73). Shiryaev thì tuyên bố ông ta đến từ Odessa, trong khi những người khác nói ông ta đến từ Áo, hoặc Palestine, hoặc rằng ông ta từng làm việc trong nhà máy Ford ở Mỹ (Shiryaev, tr. 137-138; Rozanov, tr. 174-191; Narinsky, Vremya tazhkikh potryasenii, tr. 128-149). Câu chuyện trên được xác nhận một phần bởi hồ sơ tù của ông ta, theo đó ghi rõ ông ta sinh năm 1883 ở Haifa - lúc này Palestine đang là một bộ phận của Đế quốc Ottoman. Từ đây, ông ta lần lần tới (có lẽ hoặc qua ngả Odessa, hoặc qua ngả Áo-Hung) Liên Xô, nơi ông ta khai bản thân là một “thương gia” (Rozanov, tr. 174-191; Shiryaev, tr. 137-148). Năm 1923 chính quyền bắt giữ ông ta về tội “vượt biên trái phép”, có lẽ do ông ta là thương gia có liên quan tới buôn lậu, hoặc đơn giản do ông là một thương gia quá thành công đến nỗi không thể chấp nhận tại đất nước Liên Xô. Họ kết án ông ta mười năm lao động khổ sai tại Solovetsky (Hồ sơ tù của Frenkel, Hoover, St Petersburg Memorial Collection).
Chính xác làm cách nào để Frenkel hóa thân từ một tù nhân trở thành chỉ huy trại vẫn còn là bí ẩn. Huyền thoại cho rằng sau khi vừa tới trại, ông choáng váng vì sự thiếu tổ chức, tốn phí vô ích tiền bạc và sức lao động đến nỗi lập tức ngồi xuống viết một bức thư cực kỳ chuẩn xác, mô tả tỉ mỉ những sai lầm trong mỗi đội lao động của trại – đốn gỗ, nông trại và sản xuất gạch. Ông đặt bức thư vào “hộp thư góp ý” của tù nhân, nó đã khiến một quản lý chú ý và gửi nó một cách đầy hiếu kỳ tới cho Genrikh Yagoda, người nhân viên Cheka khi đó đã mau chóng nhảy dần từng cấp trong cơ quan công an mật và cuối cùng trở thành lãnh đạo cơ quan. Người ta cho là Yagoda đã ngay lập tức yêu cầu được gặp tác giả bức thư. Theo như một người đương thời (và cả Solzhenitsyn, cũng không nêu nguồn) thì chính Frenkel tuyên bố rằng ông ta đã có lúc chuồn về Moscow, tại đó ông ta trao đổi ý mình với Stalin và Kaganovich, cũng là một tay chân của Stalin (Chukhin, Kanaloarmeetsi, tr. 30-31; Solzhenitsyn, Quần đảo Gulag, tập II, tr. 78). Đó là lúc huyền thoại trở nên mù mờ hơn nữa: mặc dù các lưu trữ cho thấy Frenkel đúng là có gặp Stalin trong những năm 1930, và mặc dù ông ta được Stalin che chở trong những năm khủng bố Đảng sau đó, nhưng không có ghi nhận về bất cứ cuộc gặp gỡ nào vào những năm 1920. Không thể khẳng định rằng điều này đã không xảy ra: đơn giản là có thể các lưu trữ này đã bị hủy (Xem “Posetiteli kabinetu I. V. Stalina”, Istoricheskii Arkhiv, số 4, 1998, tr. 180).
|