[danngoc]

Vậy ta hãy cùng đi từ đầu, để cho liền mạch chuyện....

I
Nguồn gốc của Gulag
1917-1939

1
Khởi đầu thời kỳ Bolshevik


Họng ta bị chúng đập nát,
Ôi thời tươi đẹp khốn khổ của tôi,
Nở một nụ cười ngu xuẩn
Ta nhìn lại, yếu ớt và tàn nhẫn,
Như con thú dữ khi về già,
Ngắm dấu vết cũ móng vuốt mình.
-Osip Mandelstam, “Vek”

Một trong những mục tiêu của tôi là tiêu diệt huyền thoại cho rằng thời kỳ dữ dội nhất của sự đàn áp chỉ bắt đầu từ năm 1936-37. Tôi cho rằng trong tương lai, số liệu thống kê sẽ cho thấy làn sóng bắt bớ, xử án và đi đày đã bắt đầu ngay từ đầu năm 1918, thậm chí trước khi có tuyên bố chính thức vào mùa thu năm ấy về chính sách “Khủng bố Đỏ”. Kể từ khi ấy, cơn sóng chỉ luôn lớn dần lớn dần, cho tới khi Stalin chết...
- Dmitri Likhachev, Vospominaniya, tr. 118.


Năm 1917, có hai làn sóng cách mạng lan ra khắp nước Nga, quét cái xã hội đế quốc Nga cũ sang bên lề như thể xô đổ căn nhà xếp bằng những lá bài. Sau khi Sa hoàng Nikolai II thoái vị vào tháng Hai, các sự kiện diễn biến cực kỳ phức tạp rất khó làm ngưng lại hoặc kiềm chế được. Aleksandr Kerensky, người cầm đầu Chính phủ Lâm thời hậu Cách mạng tháng Hai, sau này đã viết rằng trong khoảng trống phía sau sự sụp đổ của chế độ cũ, “mọi chương trình chính trị và mưu lược cũ, dù táo bạo và suy tính cẩn thận đến đâu chăng nữa cũng trở thành vô mục đích và bất dụng giữa khoảng không đó” (Pipes, tr. 336-7).

Nhưng mặc dù Chính phủ Lâm thời có yếu đuối, mặc dù sự không hài lòng trong dân chúng có lan rộng, mặc dù lòng căm giận đối với cơn chém giết trong Thế chiến I có dâng cao, rất ít người nghĩ rằng quyền lực sẽ rơi vào tay người Bolshevik, một trong những đảng xã hội cấp tiến muốn thúc đẩy xã hội thay đổi nhanh chóng hơn nữa. Ở nước ngoài, những người Bolshevik rất ít được biết tới. Một giai thoại đơm đặt đã mô tả rất khéo thái độ này ở nước ngoài: giai thoại kể rằng, vào năm 1917, một công chức nhào vào phòng làm việc của Bộ trưởng Ngoại giao Áo và hét lên “Thưa đức ngài, có một cuộc cách mạng nổ ra ở Nga!”. Vị bộ trưởng khịt khịt mũi: “Ai có thể làm nổ ra một cuộc cách mạng ở Nga? Chắc chắn không phải là Quý ngài (Herr) vô hại Trotsky vẫn hay ngồi ở quán Café Central chứ hả?”