Chỉ cần vài tuần hay vài tháng trong trại thôi là những kẻ ngoại đạo ngờ nghệch sẽ hiểu ra rằng thế giới tội phạm không chỉ có bề ngoài, rằng nó có tôn ti trật tự và hệ thống thứ bậc riêng của nó; rằng, trong thực tế, có rất nhiều kiểu trộm cướp khác nhau. Lev Razgon đã giải thích: “Chúng được chia ra thành các đẳng cấp và băng nhóm, mỗi loại có thứ kỷ luật sắt riêng với nhiều quy tắc và luật lệ, và nếu vi phạm thì sự trừng phạt sẽ rất nghiêm khắc: đỡ nhất thì cá nhân đó bị loại ra khỏi nhóm, còn tệ nhất là bị giết chết”.(Razgon, tr. 184)
Karol Colonna-Czosnowski, một tù người Ba Lan nhận ra mình là tù chính trị duy nhất trong một trại đốn gỗ miền bắc gồm toàn tù tội phạm, cũng chứng kiến các khác biệt như trên:
Bọn tội phạm người Nga ngày ấy rất ý thức về chuyện đẳng cấp. Trong thực tế, đẳng cấp đối với chúng là tất cả. Trong hệ thống tôn ti của chúng, đám tội phạm tiếng tăm như cướp ngân hàng hay cướp tàu hỏa thuộc đẳng cấp trên. Grisha Tchorny, thủ lãnh bọn xã hội đen trong trại, là một kẻ như vậy. Dưới đáy hệ thống là lũ trộm vặt như bọn móc túi chẳng hạn. Bọn đàn anh sử dụng chúng làm phục dịch và đưa tin, tóm lại là chúng khá bị xem thường. Tất cả những tội khác tạo thành số đông thuộc tầng lớp ở giữa, nhưng thậm chí ở trong đám này cũng phân ra nhiều loại.
Theo nhiều cách, cái xã hội lạ lùng này như một phiên bản biếm họa của thế giới “đời thường”. Tại đó ta có thể tìm thấy hình ảnh tương tự của mọi khía cạnh tính cách tốt xấu đúng sai của con người. Lấy ví dụ, ta dễ dàng nhận ra trong đó một người giàu tham vọng thăng tiến, một kẻ hợm hĩnh, một gã thấy sang bắt quàng làm họ, một thằng lừa đảo, cũng như có những con người trung thực và hào sảng...
(Colonna-Czosnowski, tr. 109)
còn tiếp ...
|