[nqbinhdi]

Đã thay đổi chế độ thì lãnh đạo cũ trở về thành người bình thường, thậm chí thành người chẳng bình thường - đi tù hay bị giết chẳng hạn - cũng chẳng có gì lạ.

Cổ nhân ta có câu ca dao Bao giờ dân nổi can qua/con vua thất thế lại ra quét chùa thì ít nhiều cũng có chứa ý đó.

Ở Hungary, sau khi đổi chế độ, hàng loạt quan chức chính quyền và đảng cầm quyền cũ - Đảng Công nhân xã hội chủ nghĩa, ngày trước do ông Kádár János là tổng bí thư - cũng ra đứng đường khá nhiều. Năm 1993, mùa hè đi chợ kiếm xèng, lên thành phố Puspokladany bán hàng, có một cậu thanh niên lực lưỡng ra chợ tìm tôi nhờ tôi cung cấp hàng hóa để cậu ta kinh doanh. Sau này thân quen rồi, nhất là sau khi cậu ta ăn hết cả vốn lẫn lãi quay ra làm người bán hàng thuê cho chúng tôi, hỏi mới biết rằng cậu ta vốn là lính com-măng-đô (lính dù). Dạo trong quân đội vẫn còn chưa đổi chế độ, cậu ta được kết nạp vào Đảng CNXHCN Hungary, sau khi giải ngũ và đã đổi chế độ, cậu ta không bỏ đảng tịch và vẫn sinh hoạt với đảng bộ của Tỉnh Hajdú-Biha, lúc này chỉ còn vài chục đảng viên nhất quyết không bỏ đảng tịch, và được các bậc lão thành (là các đảng viên cũ già yếu rồi) bầu làm bí thư tỉnh ủy. Thất nghiệp nên đi bán hàng thuê thôi, dân Hung cũng thấy thế làm thường. Cuộc đời đổi thay là thế - bãi bể còn thành được nương dâu nữa là. Tôi cũng đã từng gặp nhiều người khác, thậm chí có lần gặp ở phòng chờ vắng ngắt của ga Puspokladany một anh chàng chừng hơn 40 tuổi, trông rất chỉnh chiện, biết 2-3 ngoại ngữ (nói chuyện với nhau, anh ta hỏi tôi có biết ngoại ngữ gì không, thấy tôi bảo biết 1 chút tiếng Nga và tiếng Anh, bèn quay ra nói như súng máy, lưu loát không vấp gì sất, giọng thì không chê vào đâu được) khoe ngày trước cũng là quan chức chi đó, song loáng một cái, quay đi quay lại đã thấy anh ta mở nắp thùng rác, nhặt ra một quả táo ai đó gặm dở vứt đi, chùi qua vào palto rồi ăn ngon lành.

Lúc cách mạng Rumani nổ ra, trên tivi của Hung có đưa clip quay cảnh lính cận vệ cũ của Seaucescu theo quyết định của hội đồng cách mạng đưa ông ta và vợ ra bắn. Dí sát hai vợ chồng vào tường, đội hành quyết xả tiểu liên AK, hai vợ chồng như nhảy dựng lên rồi mới sụp xuống. Cái cảnh nã AK vào người ở cự ly gần như thế nó kinh khủng lắm.