[htienkenzo]

Nước Nga và Vodka
(Lê Quang)

Lịch sử đương đại của nước Nga không thể thiếu cái tên Vladimir Vladimitrovich Putin, kể cả một lĩnh vực không liên quan lắm đến chính trị như Vodka cũng đã lưu hành thương hiệu mang tên ông (Putinka). Với thị phần khoảng 5%, Voka Putinka vượt xa Vodka Medvedev trong niềm tin yêu của dân chúng, dù rằng các nỗ lực của ông Putin toan thiết lập độc quyền nhà nước từ khâu sản xuất đến phân phối món quốc hồn quốc túy Nga ấy đã từng làm ông liêu xiêu…


NHỮNG CON SỐ “HOÀNH TRÁNG”
Có thể sẽ làm dân Nga tự ái, các nhà sử học đều phải công nhận nguồn gốc nguyên thủy của Vodka không phải bên dòng Volga, mà ở Sandomierz thuộc Vương quốc Ba Lan. Năm 1405 được coi là năm sinh của laoij nước uông kỳ lạ này (Vodka là tên gọi âu yếm của Voda-nước), và cho đến khi khối Đông Âu tan rã, Vodka Ba Lan là nguồn ngoại tệ mạnh dồi dào cho đất nước. Ngày nay, Nga chế ngự hoàn toàn thị trường Vodka thế giới và không có lý do gì để nghi ngờ vị thế ấy trong một vài trăm năm tới. Vì bản thân người Nga đã là khách hàng chung thủy nhất. Đến hôm nay người Nga còn kinh hoàng nhớ lại năm 2006, khi nhà nước nắm toàn bộ quyền kiểm tra các dòng chảy Vodka trong nước. Tuy nhiên, sau đó một năm các lò rượu Nga tái xuất giang hồ với 1,31 tỷ lít, tái lập thành tích của 2005.
Ngày đó, Tập đoàn đầu tư “Renaissance Capital” dự tính giá trị thị trường Vodka Nga là 16,5 tỷ USD, với chiều hướng đi lên mạnh mẽ. Con số đó rõ ràng là sai, vì nó chỉ thể hiện lượng Vodka quốc doanh chứ không thể bao gồm cả đại dương cuốc lủi-theo phỏng đoán của Vadim Drobis. Ông là chuyên gia tại Trung tâm nghiên cứu thị trường rượu liên bang và địa phương. Đơn giản là nhiều nhà máy Vodka không đăng ký với sở thuế, chưa kể tới hàng triệu lò rượu tư nhân vận hành âm ỉ tí tách tại các miền quê bát ngát…


CÁI KHÓ LÓ CÁI LIỀU
Theo tính toán dè dặt của Drobis, trung bình hàng năm nước Nga sản xuất ra 1,9 tỷ lít Vodka, thấp hơn các dự đoán khác ở mức 2 tỷ lít. Chia cho đầu người, từ trẻ lọt lòng cho đến các bô lão khả kính, mỗi người dân Nga tiêu thụ trong năm khoảng 17 lít cồn nguyên chất-một kỷ lục thế giới.
Hiện nay, một chai nửa lít ngoài cửa hàng được định giá như sau:
- Giá thành xuất xưởng: 16 rúp
- Thuế tiêu dùng :36,2 rúp
- Thuế giá trị gia tăng : 10 rúp
Cộng thêm đủ thứ chi phí phụ khác, giá bán sỉ cho một chai nửa lít Vodka quốc doanh rẻ nhất cũng là 90 rúp, và giá bán lẻ sẽ ở chừng 105 rúp (3,6USD). Đây cũng là giá Vodka rẻ nhất thế giới, tuy nhiên vẫn khá làm nhiều người Nga choáng váng (trước khi uống). Người ta đổ xô đi mua rượu lậu chỉ với giá 30-40 rúp/lít, dù biết là loại này không lọc hết độc tố. Người nghèo còn rỉ tai nhau một số loại thuốc tẩy bồn tắm và tiệt trùng có độ cồn cao, khả dĩ cho qua những cơn vật… Thị trường Vodka lậu mỗi năm cướp đi chừng 30.000 sinh mạng. Drobis cho rằng dự án trừ khử mối nguy hại này của ông Putin là không thành công. Chưa kể đến lực lượng hùng hậu của các nhà sản xuất Vodka luôn tìm cách ngáng chân thủ tướng bằng những đòn hợp pháp lẫn phi pháp. Bản thân Nhà nước Nga cũng không muốn mất số tiền thu thuế rượu hàng tỷ mỗi năm


MỘT KHI ĐÃ THÀNH TRUYỀN THỐNG…
Nghe nói ngày xưa dân Nga chỉ biết dùng rượu mật ong và cũng chỉ vào những dịp thờ cúng lớn, do đó các linh mục mới được đứng ra phân phát rượu cho tín đò. Là một đất nước giàu lúa và hoa màu, từ thế kỷ 12 nông dân Nga đã phát hiện ra mấy thứ “sản phẩm phụ” mang độ cồn cao, thoạt tiên dùng làm thuốc. Mãi đến thế kỷ 15 mới bắt đầu phong trào sản xuất rượu đại trà từ lúa mạch ra. Sa hoàng Ivan Đệ tam ấn định độc quyền sản xuất rượu trong tay Nhà nước. Như đã nói, các loại rượu ngày đó chỉ đơn giản là nước uống có cồn, Vodka chính cống bắt nguồn từ đất Ba Lan hôm nay.
Vodka chảy tràn trề, không chỉ trong các lễ hội của triều đình, từ 1050 Nga xuất khẩu Vodka sang Thụy Điển và Estonia. Quán rượu (kabak) đầu tiên ở Moskva do Sa hoàng Ivan Bạo chúa khai trương năm 1553 dành riêng cho đội cân vệ hoàng gia. Song cao điểm của ngành chưng cất Vodka chỉ đạt được dưới thời Sa hoàng Pierre Đại đế; 1751 ông cho phép lập một mạng lưới các cơ sở làm Vodka của Nhà nước và tư nhân, với mục đích vụ lợi: thuế Vodka (đến 40%) là nguồn thu chính của Nhà nước Nga. Từ 1765 Nữ hoàng Ekaterina Đệ nhị dành riêng quyền nấu rượu cho lớp quý tộc Nga. Hồi ấy chất lượng Vodka đã đạt độ tinh khiết rất cao, trong dân gian thường bổ sung nhiều loại gia vị, hoa quả và thảo mộc.
Dmitri Mendeleev, một cái tên mà học sinh nào cũng biết hờ bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học, bên cạnh nghiên cứu khoa học đóng góp cho đời một thành tựu khá trần tục khác là công thức Vodka tinh khiết, qua đó Vodka “vừa miệng” nhất chứa tối đa 40% thể tích cồn và chỉ được làm chủ yếu từ đại mạch và tiểu mạch. 1894 Sa hoàng Alexandre Đệ tam ra lệnh lấy công thức trên làm tiêu chuẩn quốc gia cho Vodka Nga. Sau Thế chiến 2, nông dân Nga dùng cả khoai tây làm men, song thứ chất lỏng đó chỉ được dành cho lũ chém to kho mặn.


CCCP = CÀNG CẤM CÀNG PHÁT
Từ khi các vua Nga phát lệnh độc quyền nấu rượu cho Nhà nước cho đến thời Putin và Medvedev hôm nay, chưa bao giờ làn sóng chế tạo cuốc lủi bị ngăn cản một cách triệt để. Và một vài tệ nạn do rượu gây ra không cản được thói quen tiêu thụ Vodka ở Nga.
Dĩ nhiên, mỗi đầu óc thông minh ở mức rung bình đều biết tác hại của rượu khi được tiêu thụ quá mức. Xin tạm miễn bàn đến nguyên nhân, chỉ nói đến thực tế là Vodka không thể thiếu được trong mỗi dịp tụ tập từ 3 cá nhân trở lên-đám cưới, đám ma, sinh nhật, thôi nôi, lễ lạt, bóng đá, chống lạnh, chống nóng… hay đơn giản chỉ để đỡ buồn mồm. Người Nga uống Vodka trong những ly nhỏ (stopka) 5ml, nhưng thông thường trên bàn tiệc không hiếm những cốc 100ml cho các bợm nhậu hay thậm chí 200ml và thường uống “do dna” (trăm phần trăm). Ai xuất hiện muộn thì bị phạt bởi một ly Vodka không chân, nghĩa là phải uống cạn chứ không đặt lại lên bàn được (vì thế mà người Nga không có thói quen đúng giờ chăng?). Thậm chí có loại chai một khi đã mở là không thể nút lại để cất vào tử lạnh được.
Khác với thói quen ở Tây Âu, người Nga uống Vodka là phải ăn (dưa chuột muối, nấm muối chua, cá khô Vobla…) và nói, đặc biệt là nói một lời có cánh nào đó để mào đầu cuộc đối ẩm. Đại loại như: “Vodka rất độc, độc là chết, chết là ngủ, ngủ là khỏe. Hãy nâng cốc chúc sức khỏe!”.
Thú vị thế đấy, làm sao mà từ bỏ được? Vả lại, người ngoài lấy đâu ra quyền khuyên dân Nga nên làm cái này và bỏ cái nọ? Nhà thơ trữ tình Nga nổi tiếng Fyodor Ivanovich Tyutchev (được xếp cạnh Pushkin và Lermontov) từng nói đại ý: Nước Nga không thể dùng lý trí để hiểu, dùng thước thông thường để đo, nước Nga có tính cách đặc biệt-người ta chỉ có thể tin vào nước Nga mà thôi!

(Theo THỂ THAO & VĂN HÓA CUỐI TUẦN số 15 (08 - 14/04/2011))