[htienkenzo]

htienkenzo viết

...

(Còn tiếp...)
Các bác cho ý kiến, xem em viết theo sườn bài như thế có được không? Phần bổ sung là phần em bôi đậm.

2.Về hình thái:

Tỉnh Bình Thuận có nhiều kiểu, nhiều dạng địa hình khác nhau, được khái quát trong các vùng đất sau đây:

a) Vùng núi (chiếm 40,70% diện tích tự nhiên): Có những dãy núi của Trường Sơn chạy theo hướng Đông Bắc-Tây Nam; một vài chỗ vươn ra những mạch ngang, có nơi ra đến sát biển. Phần lớn là núi trung bình (cao từ 750m đến 1.400m) và núi thấp (dưới 750m).

Núi trung bình tập trung chủ yếu ở các huyện Tuy Phong, Bắc Bình, Hàm Thuận Bắc và Tánh Linh; có các núi như Drenau (Bắc Bình) 1.130m, Gheretak (Hàm Thuận Bắc) 1.167m, Rang Sa (Đức Linh) 1.186m, B’nom Hu (Đức Linh) 1.186m, Paran (Tánh Linh) 1.205m, Ông Trao (Hàm Thuận Bắc) 1.222m, Dang Sa-lin (Hàm Thuận Bắc) 1.279m, Ông (Tánh Linh) 1.302m, B’nom Dang lu (Đức Linh) 1.339m…
Cũng có những ngọn núi cao hơn 1.500m như: Hỏa Diệm (Tuy Phong) 1.533m, B’nan Srung (Đức Linh) 1.545m, B’nom M’Hai (Đức Linh) 1.642m.

Núi thấp chiếm diện tích khá lớn, nằm rải rác trong tỉnh, phân bố ở phía Bắc Tuy Phong, Bắc Bình và Hàm Thuận Bắc, Phan Thiết. Có thể kể một số hòn núi thường gặp như Nạng 237m, Bà Đặng 245m, Bàu Thiêu 310m, Tà Zôn 386m, Cà Tong 506m, Nhọn 569m, Tà Cú 694m v. v…
Núi của Bình Thuận có đặc điểm là đỉnh thường rộng, sườn khá dốc, địa hình sói mòn. Phần lớn các núi thấp sót nổi trên mặt đồng bằng hoặc gò đồi mà dân gian gọi là “núi một” hay “núi mồ côi”.

b) Vùng đồi gò (chiếm 33,66% diện tích tự nhiên): Bao gồm địa hình có độ cao từ 200 tới trên 500m. Phụ thuộc vào độ cao tuyệt đối, các đồi được chia thành: đồi trên núi (cao trên 500m), đồi cao (200-500m), đồi thấp (dưới 200m).


Đồi trên núi tập trung ở Bắc Bình, Hàm Thuận Bắc, phía Bắc sông La Ngà ( Tánh Linh, Đức Linh).

Đồi cao thường là những khu vực địa hình thấp nằm xen giữa các khối núi, có dạng lượn sóng, dễ thấy ở các huyện Hàm Thuận Bắc, Tánh Linh… (chỉ trừ Phan Thiết và Hàm Tân là không có).

Đồi thấp có vị trí trung gian gian giữa địa hình núi và địa hình đồng bằng. Đáng chú ý là kiểu đồi cao 100-250m phát triển trên cát đỏ, có nguồn gốc hỗn hợp của biển và gió. Nằm dọc ven biển, đồi bị biển mài mòn tạo nên vách cao hàng chục mét.

Địa hình đồi gò nhìn chung phân bố khá rộng khắp tỉnh, nó bị các dãy núi chạy ngang ra biển hoặc các dòng sông chia cắt ra làm nhiều vùng khác nhau. Do quá trình bình nguyên bị bào mòn, nên các khối đá lộ ra khỏi mặt đất, ló đầu rải rác hoặc tập trung ở một số nơi. Nhưng các gò trơ lại cao không quá 2m so với mặt phẳng của địa hình.

c) Vùng đồng bằng (chiếm 9,43% diện tích tự nhiên) : phân bố dọc theo ven biển.
Đồng bằng Phan Thiết-Hàm Thuận có diện tích lớn nhất tỉnh. Nơi đây có đất cát chen lẫn các dải phù sa với độ phù sa khá lớn.
Đồng bằng Tuy Phong nhỏ hẹp hơn và mức độ chênh lệch với bề mặt đất đai không cao.
Đặc biệt, Bình Thuận có đồng bằng thung lũng La Ngà (Tánh Linh) rộng và tương đối bằng phẳng, độ dốc thường nhỏ. Sông suối chảy trong đồng bằng này thường xuyên bị đổi dòng, tạo nên nhiều khúc cụt dạng hình móng ngựa. Gờ sông nổi lên thành những đường viền rõ rệt cao hơn bề mặt đất nói chung. Tuy xa sông, vùng đất này gần như ngập nước quanh năm, những nơi thấp thường có nhiều vệt than bùn chưa tan rửa hết hoặc đọng nước lại thành những bàu, hồ lớn như Bàu Cát (Gia An, Tánh Linh), Bàu Loan (Đức Thuận, Tánh Linh), Bàu Sen (ĐaKai, Đức Linh), có 200ha và nhất là Biển Lạc (Tánh Linh) rộng 280ha.

d) Vùng đồi và cồn cát ven biển (chiếm 15,22% diện tích tự nhiên) :
Các đồi cát và cồn cát phân bố từ Tuy Phong đến Hàm Tân (1) vùng rộng nhất là Tây Nam Bắc Bình, chạy dọc theo hướng Đông Bắc-Tây Nam dài khoảng 52km và rộng 20km.
Địa hình vùng này không được bằng phẳng, phần nhiều là những đồi lượn sóng. Một số nơi có các đồi cát di động do sự xói mòn của gió gây nên. Vùng cát ở sát ven biển, thường chịu sự tác động của giớ, sóng nên vun lên thành những động (đụn) cao. Xen vào vùng này có kiểu địa hình lòng chảo trên khối cát đỏ lớn hoặc đọng lại những bàu nước mà tiều biểu là Bàu Trắng (Bắc Bình) có diện tích 90ha.


3.Sông – Biển:

Sông:

Bắt nguồn từ vùng rừng núi phía Bắc và phia Tây của tỉnh, chảy qua địa phận Bình Thuận có 7 con sông chính; chỉ trừ mỗi sông La Ngà, còn tất cả các dòng đều chảy ra biển Đông.
- Sông Lòng Sông dài 50km, chiều dài lưu vực 45km với diện tích lưu vực 511km2; chảy ra vũng Liên Hương (Tuy Phong).
- Sông Lũy dài 98km, chiều dài lưu vực 61,5km với diện tích lưu vực 1.910km2; chảy qua huyện Bắc Bình và xuôi ra cửa biển Phan Rí Cửa (Tuy Phong).
- Sông Cái (sông Quao) dài 71km, chiều dài lưu vực 88km với diện tích lưu vực 1.050km2; chảy trên địa phận huyện Hàm Thuận Bắc và đổ ra cửa Phú Hài (Phan Thiết).
- Sông Phan Thiết (sông Mường Mán) dài 56km, chiều dài lưu vực 45km với diện tích lưu vực 753km2; chảy qua đất Hàm Thuận Bắc có đoạn cuối sông mang tên Cà Ty xuôi ra cửa biển Cồn Chà (Phan Thiết).
- Sông Phan dài 58km, chiều dài lưu vực 55km với diện tích lưu vực 582km2; chảy từ Tánh Linh ra cửa Tân Hải (Hàm Tân).
- Sông Dinh dài 58km, chiều dài lưu vực 61.5km với diện tích lưu vực 904km2; chảy từ Tánh Linh về Hàm Tân, ra cửa La Gi.
- Sông La Ngà dài 272km, chiều dài lưu vực 160km với diện tích lưu vực 4.170km2; chảy qua đất Tánh Linh và Đức Linh, đổ ra sông Đồng Nai.
Phần nhiều các con sông nói trên là những dòng ngắn hẹp (nơi rộng nhất của sông Lũy, sông Phan Thiết chỉ chừng 200m); độ dốc cao nên khi có mưa to thì nước chảy siết và đến mùa nắng thì lòng sông trở nên khô cạn. Không thuận tiện để mở giao thông đường thủy, sản xuất nông nghiệp và dân sinh.


Biển:

Với bờ biển dài 192km và lãnh hải rộng 52.000km2, Bình Thuận có vị trí kinh tế, du lịch khá đặc biệt của một khu vực biển phía Nam Việt Nam.
Dọc bờ biển có 4 vịnh lõm vào là Cà Ná-Vĩnh Hảo, La Gàn, Phan Thiết và 5 mũi đá nhô ra là La Gàn, Duồng, Mũi Nhỏ, Mũi Né, Mũi Khe Gà. 4 đảo nhỏ gần bờ là Cù lao Câu, Hòn Nghề, Hòn Lao, Hòn Bà và một đảo lớn nhất là đảo Hòn tức Cù lao Thu nay là huyện đảo Phú Quý với diện tích 32km2, ở cách đất liền 56,6 hải lý.
Ven biển có 9 của biển, trong đó có 3 cửa do các mũi tạo nên là La Gàn, Duồng, Mũi Né và 6 cửa do các sông tạo nên là Liên Hương, Phan Rí, Phú Hài, Cồn Chà, Tân Hải, La Gi. Ngoài khơi còn có 2 cửa biển tại đảo Phú Quý là Tam Thanh và Long Hải.
Đáy biển cấu tạo địa hình đa dạng: ở phía Bắc biển sâu và tiếp cận đáy đại dương, phía Nam biển nông dần trên diện tích rộng, có nhiều nơi rạn.
Du khách đến Bình Thuận sẽ gặp nhiều mũi đá, đồi cát nhô ra biển tạo nên những bãi, gành đẹp như: Khe Gà, Khe Cả, Quán Thùng, Ngọc Lâm, Đá Ông Địa, Rạng, Hòn Rơm, Suối Nước… Hầu như nơi nào dọc sát bờ biển đều có nguồn nước ngọt nhỉ quanh năm.
Hầu hết các cửa biển ở Bình Thuận không sâu, không lớn, luồng lạch thường bị bồi cạn, không thuận tiện cho tàu thuyền có tải trọng lớn ra vào.

P/s: Có một vài đoạn, em xét thấy văn phong có lẽ không phù hợp khi đưa lên Wiki. Thế nên em có chỉnh sửa, lược bỏ những câu, từ không cần thiết để cô đọng hơn. Hy vọng sẽ không bị xem là... trích sai!
Ví dụ: "...đặc biệt của một khu vực biển phía Nam nước ta", em sửa lại là "... đặc biệt của một khu vực biển phía Nam Việt Nam".