Nhớ tới phút xưa êm đềm
Bài hát Liên xô: "Nâng Cốc" - sáng tác nhạc của Isaac Isaakovich Liuban
Thực ra thì em cũng không muốn "múa rìu qua mắt thợ" ở Diễn đàn NNN này. Nhưng em cảm thấy thật không công bằng khi trong ngày chiến thắng mà không có bác thành viên nào nhắc đến bài "Наш тост". Một bài hát mà trong chính ngày chiến thắng năm 1945 ấy đã vang lên không ngừng.
Isaac Isaakovich Liuban (Исаак Исаакович Любан) sinh năm 1906, người gốc dân tộc Do thái ở Belorussia, là một nhà soạn nhạc, được vinh danh là nhà hoạt động nghệ thuật công huân CHXHCNXV Belorussia năm 1956.
Cho tới năm 1941, ông sống và làm việc ở nhà hát nhạc vũ kịch Minsk.
Khi chiến tranh nổ ra, ông tình nguyện tham gia quân đội, tốt nghiệp khóa đào tạo sỹ quan chính trị và trở thành một chính trị viên tiểu đoàn trong Phương diện quân Miền Tây.
Năm 1942, ông bị thương. Trong thời gian ở quân y viện, ông đã viết nên một bài hát tuyệt vời "Наш тост" (bản dịch ra tiếng Việt gọi là "Nâng Cốc" hoặc "Chúc Mừng").
Đúng hơn thì không phải là ông viết bài hát mà mới chỉ là viết giai điệu. Thời điểm đó, mới chỉ có bản nhạc mà chưa có lời. Bản nhạc này ông viết dành cho dàn kèn đồng quân nhạc.
Bản nhạc này quá hay, quá phổ biến, nên các nhà thơ bắt tay vào viết lời cho bản nhạc. Họ đã cố gắng rất nhiều, nhưng dù là đã có rất nhiều phương án đặt lời khác nhau mà chưa phương án nào được đông đảo sỹ quan, chiến sỹ Xô viết hồi đó chấp nhận.
Cho tới khi xuất hiện ca từ bài hát của một cựu thợ mỏ, chiến sỹ Xô viết Matvey Kosenko (Матвей Косенко) được cộng tác viên của tờ báo quân đội "Boevaya Trevoga" (Боевая тревога) là Arseny Tarkovsky (Арсений Тарковский) hiệu đính thì lời của bản nhạc mới thực sự được nhân dân và hồng quân công nhận.
Tháng 05/1942, "Наш тост" đã được trình diễn tại một buổi hòa nhạc lớn tại Moskva và thu được thành công rất vang dội. Người trình bày bài hát là nghệ sỹ nhân dân Liên xô, Larisa Aleksandrocskaya (Лариса Александровская). Kể từ đó bài hát đã trở thành tiết mục không thể thiếu khi các đoàn văn công quân đội mang đi trình diễn ở mọi mặt trận.
Xin mời nghe "Наш тост", bản tiếng Nga, do Larisa Aleksandrovskaya (Лариса Александровская) trình bày từ năm 1942.
http://www.mediafire.com/?l9qg31x7vl7481m
Наш Тост
Музыка: И. Любан
Слова: М. Косенко & А. Тарковский
1. Если на празднике с нами встречаются
Несколько старых друзей,
Все что нам дорого припоминается,
Песня звучит веселей.
2. Ну-ка товарищи грянем застольную
Выше стаканы с вином,
Выпьем за Родину нашу привольную,
Выпьем и снова нальем.
3. Встанем, товарищи, выпьем за гвардию,
Равной ей в мужестве нет.
Тост наш за Сталина! Тост наш за партию!
Тост наш за знамя побед!
4. Выпьем за русскую удаль кипучую,
За богатырский народ!
Выпьем за армию нашу могучую,
Выпьем за доблестный флот!
5. Любят и ценят нежную ласку,
Ласку отцов-матерей!
Так и поднимем полную чашку,
Выпьем за наших детей!
6. Пусть пожеланием тост наш кончается
Кончить с врагом навсегда!
С песней победы вновь возрождается
Наша родная страна!
1942
Như trên đã viết, do chính bản nhạc của nhạc sỹ Isaac Liuban vốn không có ca từ, nên ngoài ca từ nêu trên, còn có nhiều bản ca từ khác đặt trước nó và đặt sau nó. Nói chung thì những ca từ này cũng không thể thay thế ca từ của Matvey Kosenko và Arseny Tarkovsky được.
Thế nhưng vẫn có một ngoại lệ.
Đầu năm 1943, ở Phương diện quân Volkhov, phía mặt trận Leningrad, một nhà thơ - chiến sỹ, phóng viên của báo "Volkhovsky Front" (Волховский фронт) tên là Pavel Shubin (Павел Шубин), rất đam mê giai điệu của bản nhạc, cùng với cảm xúc ngay chính tại chiến trường, đã đặt một ca từ khác cho bài hát. Lời này cũng rất hay và cũng được rất nhiều chiến sỹ Xô viết yêu thích. Sau này, người ta gọi đây là phương án Leningrad (hoặc phương án Volkhov) của bài hát.
Xin mời nghe "Наш тост", theo phương án Volkhov (hoặc phương án Leningrad) (Волховская застольная - Ленинградский вариант), bản tiếng Nga, do Tốp ca Đoàn Văn công Mặt trận Volkhov trình bày vào năm 1943.
http://www.mediafire.com/?gjkuv3jakgsy2ek
Застольная Волховского Фронта
Музыка: И. Любан
Слова: П. Шубин
1. Редко, друзья, нам встречаться приходится,
Но, уж когда довелось, -
Вспомним, что было, и выпьем, как водится,
Как на Руси повелось.
2. Пусть вместе с нами земля Ленинградская
Вспомнит былые дела,
Вспомнит, как русская сила солдатская
Немцев за Тихвин гнала.
3. Выпьем за тех, кто неделями долгими
В мерзлых лежал блиндажах,
Бился на Ладоге, бился на Волхове,
Не отступал ни на шаг.
4. Выпьем за тех, кто командовал ротами,
Кто умирал на снегу,
Кто в Ленинград пробивался болотами,
Горло ломая врагу.
5. Будут в преданьях навеки прославлены,
Под пулеметной пургой,
Наши штыки на высотах Синявина,
Наши полки подо Мгой.
6. Встанем и чокнемся кружками стоя мы,
Братство друзей боевых.
Выпьем за мужество павших героями,
Выпьем за встречу живых.
1943
Trong những năm sau chiến tranh, I. Liuban chuyên tâm sáng tác âm nhạc cho phim ảnh Xô viết.
Ông mất tại Minsk năm 1975.
Hai bản ghi thu âm ở trên đều có giá trị lịch sử trong khói lửa chiến tranh, nhưng chất lượng hơi yếu một chút, bây giờ, xin mời các bác nghe hai bản khác có chất lượng hơn.
Xin mời nghe "Наш тост", bản tiếng Nga, do Izabella Iureva (Изабелла Юрьева) trình bày.
http://www.mediafire.com/?j4bwaeqbtofev4q
Xin mời nghe "Наш тост", theo phương án Volkhov (hoặc phương án Leningrad) (Волховская застольная - Ленинградский вариант), bản tiếng Nga, do Oleg Pogodin (Олег Погудин) trình bày.
http://www.mediafire.com/?m9qqq38dp1aoaer
Các bác lưu ý, dù là những bản chất lượng hơn, nhưng phong cách trình bày vẫn nằm trong khoảng cuối những năm 1940 đầu những năm 1950. Lý do là trong bài hát "Наш тост" có một phần điệp khúc của đoạn 3 "rất phạm húy", kể từ sau khi I. V. Stalin từ trần:
Тост наш за Сталина!
Тост наш за партию!
Тост наш за знамя побед!
Chúng ta nâng cốc vì Stalin!
Chúng ta nâng cốc vì Đảng!
Chúng ta nâng cốc vì ngọn cờ chiến thắng!
Vì vậy, dù là rất phổ biến trong chiến tranh vệ quốc, nhưng bắt đầu từ khi N. S. Khrushchev là Bí thư thứ nhất và sau này L. I. Bredznev là Tổng bí thư Đảng Cộng sản Liên xô thì bản này không được "ưa chuộng" nữa.
Gần đây, dưới chính thể của các Tổng thống CHLB Nga là B. N. Eltsin và V. V. Putin, bài hát này lại được hát lại, nhưng đã pha trộn cả hai phương án và đặc biệt nhất là không nhắc gì đến đoạn "nhạy cảm" trên. Xin post lên một bản ghi thu âm để các bác tham khảo.
Xin mời nghe "Наш тост", bản tiếng Nga, do Nhóm Nhạc Krinitsa (Ансамбль Криница) trình bày.
http://www.mediafire.com/?l790pi5a45gj9e0
Ghi chú: Cùng tham gia chiến tranh vệ quốc vĩ đại của Liên xô lúc đó có cả những chiến sỹ quốc tế châu Á là người Việt nam, người Trung hoa và người Triều tiên... đang học tập và hoạt động cách mạng ở đó.
Xin mời nghe "Наш тост", bản tiếng Trung 我们举杯 (Wo Men Ju Bei - Ngã Môn Cử Bôi - Chúng ta nâng cốc), bản ghi thu âm trên CCTV.
http://www.mediafire.com/?aqahkrh3u6q1tgo
我们举杯
1. 如果在节日里
有几个好朋友
同我们欢聚在一起
我们要回忆起
最珍贵的一切
唱起了快乐的歌
2. 同志们来吧
让我们举起杯
唱一曲饮酒的歌
为自由的祖国
我们来干一杯
干一杯再干一杯
3. 为英雄的人民
为热情的俄罗斯
我们来干一杯
为强大的陆军
为光荣的海军
我们来干一杯
4. 同志们举起杯
为我们的近卫军
我们是勇敢的人
为党和斯大林
为胜利的旗帜
我们来痛饮一杯
5. 同志们举起杯
为我们的近卫军
我们是勇敢的人
为党和斯大林
为胜利的旗帜
我们来痛饮一杯
6. 如果在节日里
有几个好朋友
我们来欢聚在一起
我们要回忆起
最珍贵的一切
唱起了快乐的歌
Các bác lưu ý tới phần điệp khúc đoạn 4 và đoạn 5 của bản tiếng Trung, hai lần nhấn mạnh tới việc nâng cốc chúc I. V. Stalin.
Xin mời nghe "Наш тост", bản tiếng Nga và Triều Tiên do Nhóm nhạc Điện tử 보천보 (Bocheonbo) của Cộng hòa Nhân dân Bắc Triều Tiên trình bày, qua lĩnh xướng của ca sỹ 리경숙 (Lee Gyonsku).
http://www.mediafire.com/?03t6ef9j8xl0381
Phải nói là ca sỹ Lee Gyonsku và tốp ca hát rất khí thế. Rất tiếc là em không biết tiếng Hàn quốc để ghi lại được lời tiếng Hàn của bản nhạc này. Còn phần tiếng Nga, thì nữ ca sỹ hát đoạn 1 và đoạn 3 của bài "Наш тост", nhưng không hát: nâng cốc chúc I. V. Stalin mà thay bằng: nâng cốc chúc Tổ quốc.
Bài "Наш тост" sang Việt nam từ thời kỳ Khu Học xá TW (cái nôi đào tạo cán bộ cho kháng chiến kiến quốc của Việt nam trong kháng chiến chống thực dân Pháp) đóng tại Nam ninh, Trung quốc. Không rõ ai đã dịch bản này ra tiếng Việt mà lại phỏng dịch, chỉ lấy ý mà không theo sát bất kỳ một ca từ của đoạn nào. Bản này chỉ có một lời và lan truyền rất rộng rãi suốt hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ của Việt nam (tiếc thay, bây giờ thì độ phổ biến đã không còn như trước).
Xin mời nghe "Наш тост", bản tiếng Việt "Nâng Cốc", lời cũ từ thời Khu Học xá TW, do anh Thành Đức Hạnh, một "nghiệp dư" trình bày.
http://www.mediafire.com/?j163p68mj94esjj
Nâng Cốc.
Được cùng đồng chí tưng bừng,
Họp vào ngày lễ huy hoàng,
Cùng mừng cùng hát lên muôn lời ca.
Nhớ tới phút xưa êm đềm,
Sống bên nhau xây cuộc đời,
Hát lên cho ấm bao tấm lòng.
Bài hát này cũng đã được đưa vào chương trình giáo dục âm nhạc phổ thông. Sách Âm nhạc lớp 4 có ghi:
Bài hát viết ở nhịp 3/4 với giai điệu nhịp nhàng, uyển chuyển, diễn tả tình cảm thân thiết, ấm áp của những người bạn trong ngày vui gặp mặt.
Xin mời nghe "Наш тост", bản tiếng Việt "Chúc Mừng", do Tốp ca Thiếu nhi trình bày.
http://www.mediafire.com/?vrwoo57tumjcmdk
Chúc mừng
Nhạc: Nga
Lời Việt: Hoàng Lân
Cùng đàn cùng hát vang lừng,
Họp vào ngày Tết tưng bừng,
Nhịp nhàng cùng hát vui bên người thân.
Nhớ mãi phút giây êm đềm,
Sống bên nhau bao bạn hiền,
Hát lên tình thiết tha lâu bền.
Để kết thúc bài viết này, em xin mời các bác nghe một bản ghi bài "Nâng cốc" , thu âm tại một cuộc gặp gỡ thường niên khi hội trường, các lão thành đã hát rất say sưa.
http://www.mediafire.com/?fz4nj6l79pzpzu4
Xin cảm ơn các bác đã quan tâm.