Theo ý kiến bác Phan, cần tham khảo Wiki tiếng Việt, mục "Áo dài" vì thông tin trong đó khá nhiều, có dẫn liệu để tiện khảo cứu, trích dẫn.
Mới đây, do tính chất công việc (giới thiệu cho các cháu về Sử Việt), tôi có đọc một bài, trong đó có nêu chúa Nguyễn Phúc Khoát (1739-1765 có công trong việc "định hình" chiếc áo dài Việt Nam. Nay xem lại trên Wiki tiếng Việt, cũng thấy những thông tin đó.
Trong bài viết này, tôi muốn cung cấp thêm 1 tư liệu, có thể nói là khá độc đáo và không nhiều người được biết.
Đó là những dữ liệu, thông tin về ông Cát Tường-người vẫn được coi là "cha đẻ của chiếc áo dài hiện đại".
Trên WIKI chỉ có những dòng ngắn gọn về ông:
Trích:
Áo dài Le Mur
"Le Mur" chính là cách dịch sang tiếng Pháp của Cát Tường, một họa sĩ vào thập niên 1930 đã thực hiện một cải cách quan trọng trên chiếc áo tứ thân để biến nó chỉ còn lại hai vạt trước và sau mà thôi. Vạt trước được họa sĩ nối dài chấm đất để tăng thêm dáng vẻ uyển chuyển trong bước đi đồng thời thân trên được may ôm sát theo những đường cong cơ thể người mặc tạo nên vẻ yêu kiều và gợi cảm rất độc đáo. Để tăng thêm vẻ nữ tính, hàng nút phía trước được dịch chuyển sang một chỗ mở áo dọc theo vai rồi chạy dọc theo một bên sườn. Tuy nhiên, áo dài Le Mur có nhiều biến cải mà nhiều người thời đó cho là "lai căng" thái quá, như áo may ráp vai, ráp tay phồng, cổ bồng hoặc cổ hở. Thêm nữa áo Le Mur mặc cho đúng mốt phải với quần xa tanh trắng, đi giày cao, một tay cắp ô và quàng vai thêm chiếc bóp đầm. Lối tân thời này đã bị một số dư luận khi đó tẩy chay và cho là "đĩ thõa" (như được phản ảnh không hề thiện cảm trong tác phẩm Số đỏ của Vũ Trọng Phụng).
|
Có được những thông tin giới thiệu trong các bài viết dưới đây là 1 cơ may với hungmgmi, như một cơ may vẫn thường đến với chúng ta trong cuộc sống.
Năm 2005, qua người bạn là một nhiếp ảnh gia có tiếng, tôi trao đổi thư từ với bác Nguyễn Trọng Hiền, một người con của họa sĩ Cát Tường. Ông hiện đang sống ở Mỹ.
Ông có gửi cho tôi một bài viết do ông biên khảo. Xem trên mạng thì chưa thấy có bản đánh máy, nhưng có dẫn là bài viết đã đăng trên Tạp chí
Thế Kỷ 21 số 201 & 202, 2006.
Tìm lại thư đề ngày Chủ nhật, 11 tháng 12, 2005, bác Nguyễn Trọng Hiền có gửi cho tôi bài biên khảo sau, xin trân trọng giới thiệu với bạn đọc NNN như một thông tin tham khảo để chúng ta hiểu rõ về Le Mur Nguyễn Cát Tường. Xem lại ngày tháng, thì tác giả đã gửi bài viết này trước khi đưa đăng trên T
hế Kỷ, một sự ưu ái rất đáng trân trọng:
Tiểu sử và sự đóng góp vào văn hoá Việt Nam
của họa-sĩ Nguyễn Cát Tường – Lemur
Nguyễn Trọng Hiền biên khảo
Nguyễn Cát-Tường, con trai cả của cụ Nguyễn Tất Thành, ra đời năm 1911 tại tỉnh Sơn Tây.
Năm 1928, Nguyễn Cát Tường, 17 tuổi, được trúng tuyển vào trường Cao đẳng Mỹ Thuật Đông Dương và tốt nghiệp vào năm 1934.
Vốn bản tính hiếu động và nhiều sáng tạo, Nguyễn Cát Tường đã hội nhập vào các lãnh vực khác nhau của đời sống, chỗ nào ông lưu tâm tới cũng đều ghi lại sự cải tiến.
Trong cuộc sống ngắn ngủi, Nguyễn Cát Tường đã đóng góp vào văn hóa và thủ công nghệ Việt Nam trong các lãnh vực sau đây:
- Sáng chế nhiều kiểu quần aó dài, aó ngắn mặc trong nhà và những kiểu quần áo cho các nữ học sinh.
- Tham dự các hoạt động văn hoá
- Đưa mỹ thuật vào đời sống:
. Mở xưởng làm guốc cao gót, bàn ghế và sáng chế đồ chơi cho trẻ em
. Sáng chế loại hàng Den mới và cải tiến nơi làm việccủa các nhân công
. Mở phòng trà đầu tiên để tạo nơi gặp gỡ cho các văn nhân và nghệ sĩ
. Cải tiến và mỹ thuật hóa xe xích lô đạp
. Mở hiệu cắt tóc và tắm nước nóng, khuyến khích việc vệ sinh và sạch sẽ
Quấn áo “Tân Thời Lemur”
Vào thập niên 1920, chiếc áo dài thuần túy bắt đầu thay đổi, giới phụ nữ đã thấy có người dám mặc áo mầu, thay vì những mầu đen tối cũ, tuy nhiên những chiếc aó cổ xưa ấy vẫn còn luộm thuộm và chưa thấy có một kiểu quần aó nào thích hợp với thân hình và làm tăng vẻ đẹp của phái Nữ.
Đến năm 1934, Nguyễn Cát Tường đã tung ra một loạt các quần aó dài tân thời đến đại chúng trong tập san “Đẹp 1934” và Phong Hoá do ông vẽ ra dưới tên Lemur.
Cùng một lúc, ông cho ra mắt, trong những dịp hội chợ, một số người mẫu duyên dáng, mặc những bộ y phục tân thời nhiều mầu sắc vui tươi và đủ kiểu.
Những người mẫu được tuyển chọn cẩn thận trong giới trí thức, sinh viên, học sinh. Thí-dụ: Luật sư Nguyễn thị Hậu (người mẫu đầu tiên), giáo sư Trịnh Thục Oanh và trong giới Hoàng gia: Công tằng tôn nữ Ngộ Diêu…
Để cổ võ thêm, ông phàt động ra phong trào phụ nữ “Khoẻ và Đẹp”, khuyến khích các chị em trong nước tập thể dục và chỉ dẫn học cách trang điểm
Ông cũng tổ chức các chuyến trình diễn thời trang xuyên Việt, khắp từ Bắc vào trong Nam.
Sự xuất hiện ồ ạt những bộ quần aó Lemur đã gây ra nhiều trấn động trong một khung cảnh xã hội cổ xưa vẫn còn khe khắt và nhiều thiên kiến với giới phụ nữ:
- Mặc quần mầu trắng là trái với phong tục, lả lơi và không nề nếp
- Không được mặc những chiếc aó mầu sực sỡ
- Không được trang điểm như: đánh phấn, tô son, mang ô…chớ đừng nói đến những đôi giầy cao gót…
Một trở ngại lớn nũa là những loại đồ lót cho phụ nữ như: nịt ngực (soutien) và nịt mông (culotte) vẫn chưa được biết tới trong dân chúng, một số người đã mặc quần áo tân thời mà không dùng nịt ngực, trông rất khả ố và khó coi.
Để vượt qua sự trở ngại “kỹ thuật”này, ông hợp tác với hiệu dệt Cự Chung ở phố Hàng Bông, Hà-Nội cho sản xuất hàng loạt những loại đồ lót dệt bằng tơ, sợi nhỏ và mềm. Loại hàng này chỉ mới được phổ biến bên Âu Mỹ nhưng chưa được xử dụng nhiều trong nước.
Với sự ủng hộ nồng nhiệt của giới phụ nữ cùng với sự sửa đổi “kỹ thuật” đã làm an tâm và xoa dịu sự chống đối của các nhà đạo đức và các bậc cha mẹ.
Đây là vài đoạn trong bài viết của cô Phan Thị Nga: “Chị em Hội An với phong trào y phục Cát Tường (Báo Ngày Nay, số 13, năm 1935):
“Kiểu quần áo Cát Tường đã làm cho chị em thêm diễm lệ ở nét mặt, thêm phần thướt tha, đày đặn ở hình vóc, thêm vẻ yểu điệu và uyển chuyển cho dáng đi.
Còn một lẽ nữa là Cát Tường biết gây ra phong trào hợp với sở vọng vụng ngầm của chị em vẫn có…”
Trích bài phỏng vấn cô Hồng Vân, người đầu tiên ở trong Nam, mặc quần áo lối mới kiểu Lemur (Báo Ngày Nay, số 13, Năm 1935):
“Ban đầu thì cũng xốn xắng thực, nhưng cái gì cũng vậy, hễ nó quen đi thì thôi
…một cái áo cổ bẻ, khác mầu với vạt, cổ tay chấp nếp va bắt “jour” mà lẫn vào mấy trăm cái áo lối cũ thường dùng, thì ai không ngó, không trầm trồ này kia… Giá một chị em e lệ, có tính nhút nhát thì đến phải toát mồ hôi…
Đầu tiên khác thường, nó dầu đẹp cho thế mấy, tất cũng có bao kẻ khen, nhiều người chê…
Người khen, cố nhiên là đám thanh niên, biết yêu chuộng mỹ thuật, thích cải cách. Còn người chê - (đến đây cô Vân mỉm cười) – tất là mấy bà già lẫn tưổi…”
Ông xem bộ quần áo này, tôi đã cắt theo kiểu của ông Lemur trong tập “Đẹp 1934”. Áo may theo dáng người, sát mà vẫn dễ chịu, kíck dài theo lườn thành kín đáo, vạt dài thêu đường “jour”, cổ bẻ kiểu tầu lá chuối, mát mẻ, rất hợp với cái nắng gắt trong này…
Áo lối mới, quần cũng phải mới, không thể lụng thụng như cũ nữa, phải may theo kiểu quần “Pyjama” trên hẹp và sát, giữa thon, chân rộng hơn nhiều, như vậy khi đi đứng mới được thướt tha đẹp đẽ.
Mặc bộ quần áo này, nếu không đi giầy cao gót thì không sao đẹp được, ai đi giầy cao gót thì dáng mới yểu điệu nhưng cũng cần phải có cái thân thể tròn trặn, đều đặn mà không to béo mới được. “
Ngoài những kiểu quần áo được phổ biến trên các tập chí Đẹp, Phong Hóa và Ngày Nay, ông còn xuất bản một tập kiểu quần áo Lemur gồm rất nhiều kiểu quần áo dài cho phụ-nữ, nữ sinh, và áo ngắn mặc trong nhà.
Trong các kiểu áo dài phụ nữ, có nhiều lối cắt khác nhau:
- Cổ áo: kiểu cổ bẻ, cắt hình quả tim, cổ thắt bằng giây hay không có cổ…
- Vai áo: kiểu vai bồng, vai thuôn hay không vai…
- Tay áo: kiểu tay dài, tay ngắn hay không có tay áo…
- Vạt áo: dài xuống quá nửa từ đầu gối tới bàn chân
- Quần: cắt sát bụng, đáy cao, đùi thon, ống nới rộng và nên hai mầu căn bản là trắng hay đen.
Đặc biệt ông còn vẽ một kiểu áo dạ tiệc: không cổ, lưng hở và được cắt thành hình chữ V, có gắn hai miếng lụa mỏng kéo từ lưng phủ qua hai bờ vai như hai cánh bướm, áo không có tay và người mặc phải mang đôi găng dài quá khỉu tay, trông rất sang trọng và tân tiến, lối cắt hơi táo bạo nên không mấy người dám mặc.
Trong mỗi kiểu áo, ông đều ghi chú cẩn thận về loại vải, thời tiết, thích hợp với mầu da hay dáng người nào.
Về các kiểu áo cho em nữ sinh thì nhận xét chung là vạt áo được cắt ngắn trên đầu gối, có loại mặc yếm (tablier) trước ngực, rất tiện cho các em chơi đùa.
Những hoạt động văn hoá
Các bài viết, họa phẩm, ký sự vẽ bằng tranh và ảnh Nghệ thuật (photo) dưới bút hiệu Cát Tường hay Lemur thường được thấy trên bìa báo hay trong các tập san Đẹp, Phong Hoá và Ngày Nay.
- Gia-nhập vào nhóm Tự Lực Văn Đoàn của nhà văn Nhất Linh chuyên phụ trách về nghệ thuật cùng với họa sĩ Nguyễn Gia Trí.
- Sử dụng phương tiện báo chí để phát huy phong trào giải phóng phụ nữ ra khỏi những cổ tục, thành kiến và trói buộc của xã hội đương thời.
- Góp phần vẽ hí họa “Lý Toét, Xã Xệ” trên tạp chí Ngày Nay, bài kích các thói hư và tật xấu của xã hội
- Khuyến khích chị em tập thể dục cho thân thể được khỏe mạnh, chỉ dẫn cách trang điểm làm tăng phần duyên-dáng.
- Giáo sư hội họa tại trường Thăng Long, Hà Nội, cùng thời với Thống tướng Võ Nguyên Giáp hối còn là giáo sư sử địa.