Hồi ký của Viktor Glushkov 10-11/1/1982 (tiếp theo)
Năm 1965, người Mỹ đã triển khai làm việc trên hai tuyến : máy tính (scientific high-capacity binary floating-point) và các thiết bị (business-oriented sequential binary-decimal) được trang bị các bộ nhớ cao cấp. Tập đoàn IBM là công ty đầu tiên sản xuất ra những thiết bị máy tính này. Vào thời điểm đó, chúng tôi mới chỉ có những chiếc máy dành cho tính khoa học và chưa có những chiếc được sản xuất để dùng vào mục đích kinh tế. Bởi vậy, điều đầu tiên là tôi cố gắng khuyến khích mọi người tập chung để phát triển dòng máy tính ứng dụng cho nền kinh tế, vấn đề này hiện rất cấp bách. Tôi quay lại với các nhà thiết kế máy tính, chủ yếu là Bashir I. Rameev, một thiết kế gia của những chiếc Ural-1 và Ural-2 cùng với Victor V. Przhyakovsky, kỹ sư thiết kế dòng máy Minsk, tôi thuyết phục họ tham gia làm việc cho dự án này.
Tôi thành lập một đội làm việc tại Viện và mình tôi gánh vác nhiệm vụ phác thảo chương trình như Kosygin đã chỉ định. Tôi dành trọn một tuần túc trực tại Ban Thống kê Trung ương để nghiên cứu chi tiết từng công việc của họ; tôi khảo sát mọi đường liên kết giữa họ với các trạm địa phương. Tôi còn dành thêm một khoảng thời gian khá lớn tại bộ Kế hoạch Nhà nước, các nhân viên ở đây giúp đỡ tôi rất nhiệt tình, nhất là Vasily Mikhailovich Ryabikov phó bộ trưởng thứ nhất bộ Kế hoạch Nhà nước. Ở cả hai nơi này, họ có rất nhiều kinh nghiệm trong ngành kinh tế quân sự và tất nhiên, họ hiểu rất rõ về kế hoạch của nhà nước. Với những sự giúp đỡ của họ, tôi có thể thực hiện được nhiệm vụ của mình cùng với các bước của dự án và qua đây tôi cũng đã thấy trước được mọi khó khăn có thể xảy ra.
Năm 1963, tôi đi kiểm tra ít nhất là 100 địa điểm khác nhau, từ các xí nghiệp đến các nông trường tập thể quốc doanh. Hơn mười năm tiếp sau đó, các điểm tôi đến kiểm tra này đã tăng lên đến hàng ngàn. Do đó, tôi biết rất chi tiết hơn bất kỳ ai về nền kinh tế quốc gia và lại càng hiểu rõ những nét riêng biệt trong hệ thống quản lý hiện hành. Những điều này đã cho tôi dự đoán được những trắc trở có thể xảy ra và phải làm thế nào để đưa được lên bàn tính.
Tôi nhận ra ngay là phải cần đến công nghệ. Đã từ lâu, tôi nhận thấy được phạm vi rộng lớn của dự án, tôi cân nhắc không chỉ riêng dự án các trung tâm chính phủ, mà là toàn bộ mạng lưới các trung tâm máy tính có khả năng truy cập từ xa. Phác thảo đầu tiên của dự án cho hợp nhất mạng lưới quốc gia của các trung tâm máy tính, gồm gần một trăm trung tâm trong các thành phố công nghiệp lớn, được kết nối thông qua các kênh thông tin băng rộng. Các trung tâm này, được trải rộng khắp các quốc gia sẽ liên kết với các trung tâm khu vực nhỏ để xử lý thông tin kinh tế. Chúng tôi ước lượng sẽ có khoảng hai mươi ngàn trung tâm như vậy, gồm có các xí nghiệp lớn, các bộ ngành, và các trung tâm chủ chốt sẽ kiểm soát các doanh nghiệp nhỏ. Một đặc điểm quan trọng của hệ thống là về ngân hàng dữ liệu của nó, và khả năng truy cập vào hệ thống từ bất kỳ nơi đâu trên mạng sau khi được kiểm tra nhận dạng tự động. Chúng tôi đã phát triển được một số phần mềm bảo mật thông tin. Thêm nữa, trong hệ thống hai bậc, các trung tâm chính được phép trao đổi thông tin với nhau không chỉ thông qua dòng kênh, mà còn qua thư điện tín, vấn đề này cho đến ngày nay vẫn còn đang sử dụng rộng rãi.
Trong kết cấu của mạng lưới, tôi phát triển một hệ thống thuật toán để quản lý kinh tế, và để nhận được đầy đủ các nguồn thông tin. Do đó, tôi trình bày kế hoạch này của chúng tôi lên Keldysh, ông ta đã phê chuẩn ngoại trừ hệ thống tiền tệ điện tử. Mô hình sẽ vẫn hoạt động mà không cần hệ thống này. Theo Keldysh, hệ thống này sẽ không chỉ làm quấy lên tranh luận mà còn được xem như là một vấn đề riêng biệt của kế hoạch kinh tế. Tôi đồng ý với ông ta và không đưa hệ số này vào dự án. Tôi viết một lá thư riêng về vấn đề này gửi lên Ủy ban Trung ương; nó được đem ra thảo luận vài lần nhưng cuối cùng đi vào yên lặng và họ không giải quyết các vấn đề có liên quan đến việc xây dựng một hệ thống tiền tệ điện tử nữa. Khi chúng tôi hoàn thành phác thảo của toàn dự án, chúng tôi đã đệ trình lên ủy ban xem xét lại một lần nữa.
Hồi ký của Viktor Glushkov 10-11/1/1982 (tiếp theo)
Thật đáng tiếc, sau khi ủy ban xem xét lại bản đề xuất dự án, họ đã bỏ qua gần như hầu hết dự án. Toàn bộ phần dự án kinh tế bị cắt bỏ và chỉ còn lại các kế hoạch xây dựng mạng lưới là được tồn tại. Phần đề xuất dự án kinh tế bị cắt bỏ bởi đó là những vấn đề tối mật của chính phủ. Chúng tôi thậm trí không được phép giữ lại các bản sao của nó trong Viện, tiếc rằng chúng tôi không thể tái tạo lại dự án này. Trưởng ban thống kê trung ương, ông Starovsky là người kịch liệt phản đối dự án này. Những chỉ trích của ông ta hoàn toàn mang tính mị dân. Chúng tôi lại đề xuất xây dựng một hệ thống thanh toán mới, hệ thống này cho phép truy cập đến bất kỳ thông tin nào ở ở mọi địa điểm. Starovsky lại biện luận rằng, ban thống kê trung ương đã được tổ chức do sáng kiến của Lenin và hiện đang được quản lý rất tốt. Ông ta đã thuyết phục Kosygin rằng các thông tin của ban thống kê trung ương có đủ khả năng để kiểm soát quốc gia và không cần thêm một hệ thống mới nào nữa.
|