(Giới thiệu một bài thơ hay của nhà thơ người dân tộc Lò Cao Nhum)
Nhà thơ NGUYỄN ĐỨC MẬU bình bài thơ RƯỢU NÚI của nhà thơ Lò Cao Nhum
Mở đầu bài thơ Rượu núi là mấy câu thơ giản dị theo kiểu mời khách đến nhà. Tác giả ngỏ lời rất mộc mạc, chân chất nhưng cũng biết lấy cái cớ mời bạn để nói về thứ rượu rất riêng của bản mình. Bởi lẽ vừa là chủ nhà, Lò Cao Nhum vừa là nhà thơ. Từ hương vị của rượu núi anh mở rộng biên độ để phát triển ý tưởng và tạo được những câu thơ gần với ngạn ngữ, giầu sự đúc kết, cô đọng:
Gái bản nụ hoa, trai mường cây nghiến/ Ngửa bàn tay cũng da/ Úp bàn tay cũng thịt.
Lò Cao Nhum giới thiệu về rượu núi bằng chi tiết và hình ảnh rất thật:
Ủ từ lá sắc rừng gai/ Chắt từ củ mài hốc đá/ Vợ tôi nấu thơm từ lửa đỏ đêm dài..., tuy nhiên tác giả không dừng lại ở chi tiết, hình ảnh, anh có những câu nói về cái "cay" cái "đắng" của rượu thật đột biến:
Có cay của bạn tình cắn nhầm hạt ớt/ Có đắng của em chồng phải lòng chị dâu... Câu thơ hay không phải vì vần điệu mà vì sự liên tưởng gợi mở. Và sau khi đã giới thiệu cái men say của rượu núi, tác giả buông một câu mời thật hào phóng:
Đã uống vắt kiệt chum mà uống/ Đã say đổ tràn tình mà say.
Ở đoạn kết bài thơ, sức khái quát được nâng lên. Từ động tác uống rượu thường ngày, tác giả viết:
Cụng bát cùng rẻo cao muôn đời/ Chụm bền ngọn núi... Câu thơ có sự dồn nén, hàm xúc gợi cho người đọc những suy nghĩ về mối quan hệ thương yêu của bè bạn, chòm bản xa gần. Toàn bộ bài thơ Rượu núi được viết bằng bút pháp giản dị, giầu chất dân tộc. Phải chăng Rượu núi là thứ rượu chan chứa tình đời, tình người, và chính những câu thơ hay trong bài cũng là men rượu chắt ra từ cuộc sống? Trong cuộc thi truyện ngắn và thơ năm 1996 do Tạp chí Văn nghệ quân đội tổ chức, bài thơ Rượu núi đã giành được vị trí xứng đáng trong số các giải thưởng, thực sự là một đóng góp độc đáo cả về ý lẫn tình.
Ruợu núi
(Lò Cao Nhum)
Bạn đến
Mời ngồi xếp bằng tròn trên núi
Giữa chiếu đan bằng tia mặt trời.
Bát ruợu trăng rằm
Mong hồn vía bạn đừng thất lạc
Cầu cụ ông, cụ bà cây si, cây đa
Gái bản nụ hoa, trai muờng cây nghiến
Ngửa bàn tay cũng da
úp bàn tay cũng thịt.
Ruợu nhà tôi
ủ từ lá sắc rừng gai
Chắt từ củ mài hốc đá
Vợ tôi nấu thơm từ lửa đỏ đêm dài.
Ruợu nhà tôi
Có ngọt mật ong vách đá
Có chua măng uớp chum vò
Có cay của bạn tình cắn nhầm hạt ớt
Có đắng của em chồng phải lòng chị dâu.
Ruợu nhà tôi
Ruợu buộc chỉ cổ tay
Thắp lửa tình chiêng, tình trống
Đã uống vắt kiệt chum mà uống
Đã say đổ tràn tình mà say.
Nào bạn ơi
Cụng bát cùng rẻo cao muôn đời
Chụm bền ngọn núi
Giữa chiếu đan bằng tia mặt trời.
Từ trái sang phải: Nhà văn Nguyễn Quang Vinh, nhà thơ Lò Cao Nhum và PHM
(Tháng 4 năm 2009, ngồi uống "Rượu núi" trên nhà sàn của Lò Cao Nhum ở Mai Châu)