Quảng trị - mảnh đất đẫm máu chiến tranh với 72 nghĩa trang liệt sĩ, nơi an nghỉ của gần 100.000 cán bộ, chiến sĩ các binh đoàn chủ lực, bộ đội địa phương, du kích, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến…từ mọi miền đất nước. Nơi đây cũng có Trung tâm đón tiếp thân nhân liệt sỹ ( Nhà khách 27/7 ) mỗi năm tiếp đón khoảng 30.000 lượt người tìm mộ và thăm viếng nghĩa trang.
Hình của OT
Những ngày ở Quảng trị, ở TT này, tôi được biết thêm vài chuyện. Từ 2008, khi đời sống khá hơn, rất nhiều gia đình đã rước liệt sĩ từ các nghĩa trang tại đây đưa về nhà. Tôi được nghe câu chuyện của người em 8 năm trời tìm kiếm, tra cứu hồ sơ thất lạc của anh trai hy sinh năm 1971 với quyết tâm: “đã đi tìm là không bàn lùi”, và Ông đã tìm được. Người Anh về quê với nghi thức trang trọng, có lễ truy điệu và an táng tại NTLS, thật mãn nguyện cho những người thân sau bao năm kiếm tìm.
Mỗi gia đình ngồi chờ ở sảnh với đồ cúng, nhang, hoa…là mỗi hoàn cảnh, nhưng họ có chung một ý nguyện đi tìm hài cốt Liệt sĩ, và TT góp sức giúp họ thực hiện ý nguyện đó.
Tôi đã đọc nhiều chuyện về các nhà ngoại cảm, áp vong…tìm mộ liệt sỹ, thấy ai cũng tìm được hàng ngàn mộ nên nghĩ xác suất đúng chắc phải 70 – 80% và hóng chuyện 1 gia đình 6 người già có, trẻ có, tìm hài cốt theo chỉ dẫn của nhà NC. Sự thật rất phũ phàng khi nhân viên TT cho biết theo thống kê ở đây, độ chính xác chưa được 1%. Nhưng thân nhân liệt sỹ vẫn phải tin, vẫn phải bỏ công sức, tiền của để chỉ rước về quê một nắm đất.
Tôi mục kích “Đoàn cựu chiến binh về thăm chiến trường xưa”, mấy chục con người với lễ phục chỉnh tề, ngực đầy huân chương, tiếng nói hồ hởi, sang sảng không phân biệt quân hàm trên vai, tranh thủ ăn nhanh để đi được nhiều nơi… năm nào cũng gom góp cùng nhau vượt gần ngàn cây số về lại mảnh đất này, thắp nhang cho đồng đội và hồi tưởng tuổi trẻ của mình.
Tôi cũng thấy tình người nơi đây khi biết chuyện cán bộ xã vùng núi, đêm hôm đưa thân nhân liệt sĩ về lại Trung tâm bằng xe máy; rồi những nụ cười thường trực trên khuôn mặt CB-CNV và Giám đốc TT dù phải tất bật, chờ đợi, đưa, đón thân nhân liệt sỹ, cựu chiến binh… rất nhiều những vật lưu niệm trưng trong phòng làm việc của GĐ TT chắc để nói thay lời cám ơn.
Lại thấy gợn một chút, không hiểu ai là người đã dịch неизвестный thành: vô danh, khuyết danh, để cho ta thành quen gọi.
Dòng chữ “Mộ liệt sỹ chưa biết tên” có thể nghe dài, chưa xuôi nhưng nhân bản hơn nhiều… ở Quảng trị còn 20.000 ngôi mộ như thế.
Cũng thấy gợn khi trong Thành cổ chỉ ghi lại 81 ngày - đêm máu lửa và tên các đơn vị tham gia chiến đấu, sao không có tên các Anh, các Chị, hơn 5.000 con người mà máu, xương đã tan vào đất ( Chưa thấy có bia đá khắc tên Liệt sĩ – Vì chưa có vị trí, chưa có đá hay vì chưa biết hết tên? ).
Nhân 30/4, vài dòng để nhớ một chuyến đi.