[htienkenzo]

Hôm nay tôi xin tiếp tục giới thiệu đến các bác trong khả năng có thể về cụm Đền, Tháp Angkor.
Từ trung tâm thành phố Siem Reap (tiêu diệt quân Xiêm-giống như Sát Thát ở Việt Nam) đi về phía Bắc theo quốc lộ 66A khoảng 6km, chúng ta sẽ đến Quần thể Angkor.




Nhìn vào bản đồ, chúng ta thấy được hướng chính của Angkor Wat là phía Tây. Hôm tôi đến vào buổi sáng, do bị ngược nắng, không thể ghi ảnh được nên chúng tôi tham quan Angkor Thom trước.





Angkor Thom-Kinh đô Vĩ đại (còn gọi là Đế Thích), là thành phố kinh đô lâu dài nhất và cũng là cuối cùng của Vương quốc Khmer được vua Jayavarman VII xây dựng vào cuối thế kỷ thứ 12. Sau khi vua Suryavarman II là người xây dựng Angkor Wat băng hà vào khoảng năm 1150, Campuchia rơi vào tình trạng rối ren, vô chính phủ. Quân Chiêm Thành nhiều lần tấn công và cuối cùng cưỡng chiếm Angkor Wat. Jayavarman VII sinh thời vốn là một người thích sống ẩn dật, chọn lối sống thanh bần, ông thờ ơ với mọi biến động trong đời sống. Đến 50 tuổi, thấy đất nước quá tang thương vì loạn lạc và bị ngoại xâm dày xéo, ông thấy không còn con đường nào khác hơn là theo con đường kiếm cung mới mong cứu được đất nước qua cơn nguy khốn. Năm 1181, ông dấy binh khởi nghĩa, sau ròng rã bốn năm chiến đấu, ông đánh đuổi được Chiêm Thành ra khỏi đất nước mình, khôi phục lại thanh bình và xây dựng nên một đất nước hùng mạnh. Để thực hiện sự nghiệp giải phóng đất nước, trước khi lên ngôi Jayavarman VII bắt đầu xây dựng lại quân đội, rồi tiến hành nhiều cuộc phản công, trong đó có một trận hải chiến oanh liệt miêu tả trên bức tường đá chạm nổi ở các đền Bayon và Bantay Chrma. Sau khi hoà bình được lập lại, Jayavarman VII lên ngôi. Lúc này ông khoảng 50 tuổi. Ông liền bắt tay vào việc khôi phục lại kinh đô và cho xây dựng ở đây một khu thành mới trên khu vực của kinh thành cũ Yashodharapura ở gần đó về phía Tây Bắc do vua Suryavarman II là người xây dựng.






Cổng thành ở phía Nam được được dẫn từ chiếc cầu vượt qua hào nước xung quanh Angkor Thom (và cả Angkor Wat). Hào nước này ngoài chức năng phòng vệ, trước đó nó còn là con đường để vận chuyển đá từ vùng núi phía Tây Bắc bằng bè gỗ. Dọc theo mỗi bên đường có một hàng các Deva (theo đạo Hindu, đây là các vị thần), mỗi hàng nâng một Naga (hình tượng một con rắn dài to khỏe, có nhiều đầu) trong tư thế kéo co. Có vẻ đây là một hình tượng về truyền thuyết Samudra Manthan (khuấy Biển Sữa) - một truyền thuyết phổ biến tại Angkor. Đền-núi Bayon, hay chính cổng thành có thể là cái trục của sự kiện khuấy biển. Các Naga này có lẽ đại diện cho sự chuyển dịch từ thế giới loài người tới thế giới của thần thánh (đền Bayon), hoặc là các thần hộ vệ. Các cổng vào có kích thước 3,5 x 7 m và có thể đã được đóng bằng các cánh cửa gỗ. Cổng phía Nam cho đến nay là nơi được thăm viếng thường xuyên nhất, do đây là lối vào chính của khách du lịch.








Đứng từ xa, chúng ta đã thật sự choáng ngợp bởi sự hùng vĩ ngôi Đền chứa trong đó biết bao điều bí ẩn. Đến gần, tận mắt nhìn rõ những chi tiết, tận tay sờ vào những khối đá trầm lặng hiện lên những vết hằn, sự bào mòn thấm đượm màu thời gian. Một cảm giác thật sự ớn lạnh nếu ta đứng một mình trước những khối đá ẩn chứa đầy sự huyền bí ấy!

Bayon được xem là ngôi đền trung tâm của khu phức hợp Angkor Thom. Khu đền Bayon nằm ở trung tâm Angkor Thom, cách cổng thành khoảng 1 cây số rưởi. Bayon là khu đền súc tích với những trang trí chạm khắc bằng đá đẹp đẽ. Được xây dựng trong khoảng cuối thế kỷ thứ 12 và đầu thế kỷ thứ 13 như là đền chính thức của vua Jayavarman VII, tin theo Phật giáo Đại thừa khác với tín ngưỡng Ấn Độ giáo như các vua trước nhưng vẫn theo truyền thống vua thần (devaraja). Vua Jayavarman VII cải giáo sang Đại thừa vì các vua đời trước nối nghiệp vua Suryavarman II theo Ấn Độ giáo, người xây dựng Angkor Wat đã để quân Chiêm Thành đánh bại. Sau khi Jayavarman VII chết, những vua nối tiếp với tín ngưỡng khác nhau như Ấn Độ giáo, Phật giáo Nguyên thủy, đã xây thêm cho ngôi đền dựa theo tín ngưỡng của mình.

Cấu trúc của Bayon gồm ba tầng mà cả ba tầng đều đổ nát nhiều, gạch đá nằm ngổn ngang khắp nơi. Hai tầng dưới bố trí theo hình vuông, tô điểm bằng những phù điêu trên tường. Tầng ba được sắp xếp theo hình tròn với nhiều tháp mà các mặt đá có hình khuôn mặt.
Hình ảnh nổi bật nhất của Bayon vẫn là những ngọn tháp cao vút ở trung tâm bằng đá tảng, chạm khắc thành 2, 3 và chung chung là 4 khuôn mặt nhìn bốn hướng. Kiến trúc của Bayon được xem như có phong cách của trường phái Baroque (phong cách nghệ thuật Baroque – thời Phục Hưng ý, mang hình thức kiểu cách, trang trí rậm rạp), trong khi Angkor thuộc phái cổ điển. Sự tương đồng của vô số khuôn mặt khổng lồ ở trên các tháp của đền Bayon với các bức tượng khác của vua Jayavarman VII khiến nhiều học giả đi đến kết luận đây chính là khuôn mặt của nhà vua. Người khác thì cho là của Quán Âm Bồ Tát (Avalokitesvara hay Lokesvara). Nhà học giả chuyên về Angkor học Coedes thì lý luận rằng Jayavarman VII theo truyền thống của các vua Khmer tự cho mình là vua thần (devaraja), khác với các vua trước theo Ấn Độ giáo tự cho mình là hình ảnh của thần Shiva, trong khi Jayavarman VII là một Phật tử nên cho hình ảnh Phật và Bồ tát là chính mình.
Qua nụ cười bí ẩn của các khuôn mặt, vị bồ tát mà dân Campuchia gọi là Lokesvara đang tỏ lòng thương cảm trước nỗi đau của chúng sinh. Đồng thời có thuyết cho rằng vua Jayavarman VII tự cho mình hiển thị qua hình ảnh của Lokesvara, một vị Phật sống qua vai trò của một vị vua thần. Nhìn ngược về lịch sử, chiến thắng bất ngờ của vua Jayavarman VII dành lại độc lập cho xứ sở từ Chiêm Thành đã chiếm được trái tim của mọi con dân Khmer. Sau khi đánh bại quân Chiêm Thành, ông thôn tính luôn nước Chiêm Thành và mở rộng lãnh thổ trải dài khắp vùng Đông Nam Á. Những tháp với bốn khuôn mặt nhìn ra bốn hướng có lẽ để làm e dè những kẻ đến chiêm bái ở đền Bayon. Nhìn đâu họ cũng thấy những đôi mắt của vị vua thần đang chằm chằm nhìn họ.








Đa số các lối lên bằng bậc cấp, người ta đều thiết kế, lắp dựng thang thép để tránh bị tiếp tục bào mòn trên những phiến đá của lối đi. Nụ cười và ánh mắt của tượng thần Bayon được như người ta ví như cái nhìn bao dung, "từ bi hỉ xả" .

Các mảng tường được chạm khắc tinh xảo đầy tính nghệ thuật. Trải qua cả ngàn năm rồi, chúng ta vẫn còn thấy rõ mồn một những đường nét vô cùng nhỏ và sắc cạnh!






Đây là những mảng điêu khắc kể lại những trận đánh với quân Champa, những sinh hoạt thường ngày của người dân Khmer.




Một ví dụ về công tác Trùng tu, Tôn tạo của đất nước Cambodia đối với Di sản của dân tộc. (Sau khi xong hết phần giới thiệu, tôi sẽ trở lại vấn đề này sau để chúng ta cùng so sánh với công việc ấy ở Việt Nam chúng ta.)
Người ta khuyến cáo rằng, du khách không nên sờ vào những mảng tường ấy, không nhặt những viên đá rơi ra, nằm trên lối đi, không ngồi trên các thành lan can đá... bởi đó là tài sản vô giá của thế giới, nói chung và của đất nước Cambodia, nói riêng. Nếu bảo vệ thấy được, du khách sẽ bị phạt ít nhất là 1000 USD!




Đế chế Khmer một thời.




Công trình này đang được sự giúp đỡ tôn tạo từ nhà nước Nhật Bản bởi sự điều hành của Tổ chức UNESCO.

Tổng quan:
Angkor Thom rộng 9 km², bên trong có nhiều đền thờ đã xây dựng từ các thời kỳ trước cũng như các đền thờ được vua Jayavarman VII và những người nối nghiệp ông xây dựng. Thành phố này nằm cách hồ Tonle Sap khoảng 1/4 dặm. Cổng phía Nam của Angkor Thom nằm cách thành phố Siem Reap 7,2 km về phía Bắc, cách cổng vào đền Angkor Wat 1,7 km về phía Bắc. Các bức tường thành cao 8 m, dài 3 km, bên ngoài là hào nước bao quanh. Tường thành được xây bằng đá ong với bờ công sự trên đỉnh. Tại mỗi hướng Đông, Tây, Nam, Bắc đều có một cổng thành. Các con đường dẫn từ các cổng thành đến thẳng đền Bayon - trung tâm thành phố. Cách cổng phía Đông 500m là Cổng Chiến thắng. Con đường Chiến thắng chạy song song với con đường phía Đông dẫn tới Quảng trường Chiến thắng và Cung điện Hoàng gia ở phía Bắc Bayon. Ngôi đền cuối cùng được biết xây dựng tại Angkor Thom là Mangalartha, khánh thành năm 1295. Từ đó, các công trình thỉnh thoảng lại được sửa chữa, nhưng hầu hết các công trình được xây dựng sau này bằng các vật liệu dễ hỏng đã không tồn tại được đến nay. Trong các thế kỷ tiếp theo, Angkor Thom vẫn là thủ đô của vương quốc trong thời kỳ suy tàn cho đến khi nó bị bỏ hoang bắt đầu từ khoảng trước năm 1609. Angkor Thom đã được ví "kỳ diệu như Atlantis của Plato" và có người phương Tây nhầm tưởng nó được xây dựng bởi Hoàng đế La Mã Trajan.


Tư liệu tham khảo:

- Freeman, Michael và Jacques, Claude (1999). Ancient Angkor. River Books. ISBN 0-8348-0426-3.
- Wikipedia.
- Hướng dẫn viên Cambodia.

Kỳ tới: Ta Prohm, Angkor Wat, núi nhân tạo Phnom Bakheng.