- Một túp lều tranh.... – cô gái nói – Một khúc nhạc buồn du dương. A nh chả thích nhạc buồn du dương nữa thôi ! Luật rừng đâu có du dương!
Cạnh lều săn, không còn ai cả
- Họ biến đi đâu nhỉ ? Gragina hỏi bâng quơ. – Đi bắt bướm à ?
- Có phải giấy họ để kia không?
Trên cánh cửa, một mẩu giấy trắng cài gai thổ dương quy.
- “Rất hay là cô không lủi thủi một mình nữa, - Gragina lẩm nhẩm đọc.- Từ nay chúng ta có thể sục sạo một vùng rộng lớn hơn. Hai đứa mình đi rừng dây leo, đến thượng nguồn sông Hổ. Bọn mình mang theo đủ một bộ đồ đạc. Bộ nữa, để lại cho hai bạn. Chăn túi để trên gác xép, gương phản chiếu và ắc quy trong buồng. Nhớ giùm là bọn mình có để trong các bụi bốn ống bơ cho lũ bợm rượu có cánh của chúng ta....”
- Lại còn lũ bợm rượu nào nữa thế ? ....
- À, bướm đêm ấy mà, - Gragina nói, giọng bỗng dưng hơi cáu kỉnh. – Mấy cái vỏ đồ hộp đựng mật lên men. Cắm một lô sợi như kiểu bấc dèn. Bướm bu đến hút mật, say lử cả lũ. Cứ việc ra nhặt về,,,,- Cô lại lẩm nhẩm đọc tiếp: - “Nhân thể, bọn tôi sẽ báo cho thợ săn đến xem: Thôi nhé! Đừng có lười lao động nghĩa vụ cho chú Xôkrát đấy. Hôn Gragina.”
- Bây giờ họ ở mãi đâu ?
- Sau rừng dây leo cơ: Cách đây dăm cây. – ánh mắt Gragina bực bội thực sự. – Tệ hết chỗ nói ! Bỏ người ta lại, đi không chào không hỏi trước: Được việc mình là mừng rơn... Công việc sẽ chạy nhanh hơn mà. Lúc nào cũng chỉ thấy công việc. Quan trọng nhất mà !!! Người khác có sụt xuống lòng đất cũng mặc, miễn còn để lại mấy con bướm quý là được. Tôi thì tôi kệ xác, nằm khoèo đọc “Nữ hoàng Macgô” cho sướng đời.
- Kìa, sao lại thế ? Buđrix nói. – Họ suy tính có lý đấy chứ. Cô bắt ở đây, họ bắt ở đó, như vậy sẽ được nhiều hơn. Tôi sẽ giúp cô một tay. Chả việc gì phải bực mình.- Anh nói rành rẽ nghiêm túc.
Gragina liếc nhìn anh, nói bình tĩnh hơn.
- Đến khổ với anh ! Có lẽ, anh nói đúng. Anh lấy cần câu và cút ra sông Hổ đi. Kiếm cho được thức ăn cho bộ lạc này. Tôi dọn dẹp một chút rồi sẽ ra trợ giúp một tay. Giun đào ở dưới đống rác ấy.
.....Thật thú vị: đứng trên bờ sông, móc giun vào lưỡi, thả xuống những vùng nước sâu. Thật thú vị : dõi theo đàn cá lớn, xuất hiện đột ngột, bơi ngược lên nguồn, vút đi dưới làn nước trong veo như giọt nước mắt. Trong mỗi đàn có thể nhận ra các con đực. Chúng diện áo mùa cưới: Lưng sẫm lại hơi cong lên, sườn hằn những vệt tím sẫm, miệng bè ra dữ tợn.
Cá cắn câu nhiều. Hầu như không lần nào thả câu mà vô tích sự. Đến lúc Gragina ra sông, trong xô đã quẫy ngót ngét ba chục con, ngồi xổm xuống xem xét.
- Manma đây, - cô nói. – Cá hồi địa phương này. Anh trông này, đẹp nhỉ.
Con cá hội vẩy màu hoa tử đinh hương xanh dịu, có một vệt đỏ tươi dưới bụng, vây và đuôi cũng đỏ, lưng lốm đốm vàng.
- Thế con này cá gì ?
Con cá ấy có sọc hồng hai bên sườn, vây và đuôi cũng đỏ, khắp mình lốm đốm đỏ, trông như con báo.
- Xima, - Gragina đáp.
Buđrix phát hoảng thực sự.
- Thôi chết ! Này cô bé, bắt nó thả ngay xuống nước.
- Sao lại thả? Đây là một giống xima đặc biệt. Ở địa phương đây gọi nó là “Pêtơruska”. Chẳng hiểu do nguyên nhân gì, một số con xima đực, sau khi nở, không xuôi dòng ra biển. Kia, xima thực thụ đang bơi kia cơ. Nó dài chừng tám chục phân....Còn con này sống ở sông, vĩnh viễn là “thằng lùn”. Anh thấy không, nó chưa được hai chục phân. Một số con xima “Petơruska” này cũng có “sữa”, nhưng nếu chúng có bám theo con xima cái thực thụ, thì chẳng phải để duy trì nòi giống. Chúng rình mò theo chờ ăn trứng. Giết hại chính giống nòi mình, đểu thế đấy! Cho nên anh cứ việc câu chúng.
Trời ngả về chiều. Núi rừng xung quanh nhuốm ánh vàng êm ả. Thiên nhiên đẹp lộng lẫy. Nước chảy róc rách. Những con cá hồi đực lững lờ ngủ đứng, mình sẫm lại như bạc cũ. Cô gái ngồi lặng lẽ cùng con chó Amur, ngắm nhìn dòng nước trôi.
Dáng cô giản dị, dễ thương, hòa nhập bào cảnh vật xung quanh. Cô như ráng chiều vàng, những tán lá xanh tươi, như không khí trong lành, mà ta không nhận thấy, nhưng thiếu – không thể sống được.
- Từ lâu, tôi muốn hỏi cô một điều: cái giống cây dương gì mọc trên đá ấy nhỉ ? Kia kìa, thon thả như cây khuynh diệp ấy,
- Thùy dương nguyên thủy, - cô đáp – Một trong những loài cây mà tôi yêu thích nhất. Nó là một loại di tích còn sót lại từ thời kỳ tiền băng hà.
Giọng cô đượm một chút âm sắc lạ, khiến anh chú ý.
- Sao lại là “một loài yêu thích nhất” ?
- Vì cuộc đời nó vất vả. Kiếp nó ngắn ngủi. Chỉ độ tám chục năm. Nó bắt rễ trên những sườn đá cuội, đá tầng. Ở nơi không một loài khác mọc nổi. Xuất hiện đầu tiên ở những vùng bồi tích mới, thậm chí ngay trên nham thạch hóa đá bên bờ suối. Một loài cây tiên phong. Nó mọc lên, phá hủy lớp nham thạch, hút nhựa chả biết ở tận đâu, lá rụng xuống làm giàu thêm chất đất. Sau đó, khi nó đã đổ gục đem cả thân mình bón cho đất, thì trên mảnh đất ấy, các loài khác mới đến sinh sống được. Một loài cây nhân hậu.
“Thùy dươngnguyên thủy”, - anh thầm nghĩ, trìu mến và thoáng bâng khuâng, chẳng hiểu vì sao.
Sông trôi. Bóng chiều. Tĩnh mịch. Bóng người con gái giữa bụi thùy dương nguyên thủy ven sông. Thanh mảnh, thon thả như thùy dương nguyên thủy.
- Thật dễ chịu thư thái trong lòng. – Anh bỗng thốt lên
- Anh ít khi được thư thái trong lòng à?
- Rất ít khi. Ở đây, tôi cảm thấy thư thái, dễ chịu như chưa từng một lần được thấy trong đời. Yên tĩnh. Vắng lặng, Như thể cả thế gian này, cả con người chưa được sinh ra. Như thể hàng nghìn nghìn năm trước Hiroxima. Như thể sẽ không bao giờ có tai họa ấy.
- Thế còn tôi?
- Cô đâu phải con người . Cô là gốc thùy dương nguyên thủy đầu tiên. Một cây thùy dương nguyên thủy cao vút. Thanh mảnh. Giúp ích cho muôn loài. Cho muôn loài, tức thị cho cả tôi.
Cô gái ngước đôi mắt rực rỡ chiếu ánh vàng chăm chú nhìn anh.
- Anh Buđrix này. Tôi biết anh từ lâu, lâu lắm rồi. Sau những lời anh vừa nói, tôi tưởng như đã quen anh từ thủa mới lọt lòng mẹ. Nhưng anh là ai? Anh là ai hở Buđrix ? Và cớ sao anh buồn khổ ? Có phải anh buồn khổ vì anh chính là anh không ? Anh là ai vậy ?
- Tôi đấy ư ? – anh đáp lại. – Một cái máy tính. Cũng có thể, hơn cái máy tính một chút. Mọi người bảo thế. Cô bỏ quá cho, nếu như thay cho câu trả lời thẳng, tôi kể một câu chuyện ngụ ngôn nhé ?
- Anh cứ kể.
- Khoảng đầu thế kỷ này, tại một thành phố lớn ở Bêlôruxia, có một cuộc triển lãm. Triển lãm kinh tế. Đủ thứ thành tựu. Đồng thời nó cũng là hội chợ. Những tảng mỡ lợn xếp ngập xẻng, to rộng bằng một phần tư tôi chứ không ít....
- Kinh nhỉ. – cô gái thốt lên.
- .....rồi, thóc lúa, ngựa giống, xích cả bốn chân như bị đóng đinh câu rút, đứng gậm hàm thiếc. Thế rồi có một người đến triểm lãm- ông nội tôi. Ông cụ là một thợ mộc trứ danh thời ấy. Đóng hòm tủ, bàn ghế, xe bò.... ônng cụ xọc luôn vào chỗ Ban giám đốc. Trong túi mấy hòn than, nách kẹp một cái bảng con gỗ thông. “ Có chuyện gì thế anh kia?” – Ban giám đốc hỏi. Ông cụ trịnh trọng đáp : “Tôi đến triển lãm. Nhưng hết chỗ rồi”. “Anh mang hàng gì đến vậy?” – “Đây! – Nói đoạn đặt bảng, lấy hòn than ra. Các bác trông đây.” X-x-xoạt ! – và một nét, xong một vòng tròn. Chấm một điểm đen – tâm. Mọi người đem compa ra kiểm...Lạy chúa tôi ! Hình tròn chính xác trăm phần trăm. Tâm – không chê vào đâu được. Ông cụ cứ thế biểu diễn suốt. Góc bất kỳ, chia đúng làm đôi, hình bất kỳ, khoanh tròn được tất. Toàn bộ hình học, ông cụ uớc lượng bằng đo mắt cả, dẫu không có chút khái niệm gì về hình học.
Anh lặng im giây lát.
- Tôi cũng có cái tội bất hạnh gia truyền ấy. Tôi cũng vậy. Nơi nào compa chịu, nơi nào không có nó, là người ta gọi tôi đến, và tôi lập tức cho họ một hình tròn không chê trách vào đâu được.
- Có lẽ tôi hiểu ra rồi.
Cô gái hiểu ra thực. Cứ nhìn mặt cô, anh đủ rõ.
- Tôi thì tôi chịu. Không tài nào vẽ nổi. Anh thấy đấy, quanh đây, cả một thế giới, ánh nắng chan hòa, vẻ đẹp muôn màu. Chim bay, thú chạy, thùy dương nguyên thủy mọc.Có cả báo dữ lang thang lẩn quất, nhưng vẫn không làm hỏng bức tranh toàn cảnh. Bởi đây chính là ngày hội muôn loài, là tiệc vui của chúng sinh. Cả sinh lẫn tử đều nằm trong luật đời. Cái chết tự nhiên. không do ai bày đặt trước. Tạo ra thứ đã tiền định- phỏng có gì kinh khủng hơn ? ! Chỗ anh không ớn lạnh ư ?
- Lạnh lắm.
- Tôi hiểu. Anh mạnh kinh khủng. Và cũng hoàn toàn yếu đuối bất lực. Vì trơ trọi, không được che chở. Khôn giáp trụ giữa trần gian. Giết anh chẳng khó gì. Hay là anh đã bị giết rồi chăng ?
- À ... cô khí cường điệu rồi đấy.
- Anh đừng đùa. Không nên. Rõ ràng là anh bị lạnh. Cũng như thể giữa một đêm trăng vằng vặc có con người chết cóng dần trên đỉnh Enbruxơ. Thiên nhiên xung quanh vẫn tuyệt vời. Vẫn vòi vọi, cao xa, đủ cho toàn nhân loại.
- Chính thế đấy. - Anh đáp cau có. – Chính là đủ cho toàn nhân loại.
- Không, ở trên đó thì tôi chịu. Dẫu có đi cùng nhưngc con người ưu tú nhất trên hành tinh. Tôi yêu mặt đất, yêu những bình nguyên, những ngọn núi như thế kia, không cao vòi vọi, nơi không thể sống nổi. Việc của anh thật kinh khủng !
Buđrix hiểu rằng cô gái là một con người hác hẳn, khác hoàn toàn, tuyệt đối so với anh, chính bởi lẽ đó mà họ hiểu nhau một cách chật vật, hầu như không thể hiểu nhau, nhưng dẫu sao anh vẫn thấy phật lòng cho sự nghiệp của anh, và hơn nữa – cho chính bản thân anh.