IV. BÀI CA
ĐƯỜNG MUÔN NẺO RỘN TIẾNG DÉP KHUA
Bờ biển vắng ngắt. Vả lại anh cũng không hề hy vọng sẽ được ai đón rước.
Chiếc tàu đánh cá rúc một hồi còi từ biệt, rời bến. Tiếng vọng ngân nga hồi lâu dội vào những vách đá, sườn đồi còn chưa bừng sáng, những cánh rừng còn chìm đắm trong sương.
Buđrix nhét đôi giày vào ba lô, xỏ chân vào đôi dép nhẹ nhõm phóng khoáng. Anh vẫy tay từ biệt con tàu, đoạn rảo bước dọc theo bờ.
Bóng tối còn lảng bảng sau các dãy đồi. Vầng mặt trời đang lấp ló đỉnh núi. Rong rêu khô nhún nhảy dưới chân bước. Sóng thuỷ chiều nhè nhẹ vỗ bờ. Những dải tảo giẹp xanh nâu, bóng như láng sơn, uể oải quét đường mòn sát mép nước, thực ra chỉ một vệt đất cát lèn cứng.
Rì rào…rì rào….rì rào…. tiếng sóng vỗ nhè nhẹ, êm như tiếng ru. Nước xanh biếc, trong vắt, nhưngc chiếc mai nhím biển trông như dệt bằng ren, những phao câu bằng thuỷ tinh…
Mặt trời mọc. Mới nhô lên thôi. Mỗi phút biển lại đổi màu: bóng rừng cây, bóng núi đổ xuống nước, rồi những tia nắng sớm lại nhảy nhót trên sóng. Biển cũng giống như con bạch tuộc, lúc xanh lơ, lúc ửng hồng, khi xanh biếc, khi lại vàng vàng- xam xám. Tuy nhiên mỗi phút trôi qua, màu xanh lại đượm hơn, sâu hơn.
Con đường mòn bắt đầu rời xa mép nước, trườn lên núi đá, đôi dép cũng đổi giọng: “chích -chắc….chích - chắc…”
Kỳ thú vô cùng khi bạn được bước đi trong một khu rừng mà mà phần lớn cây cối thuộc những loài xa la, chỉ có ký ức về những sách đã đọc qua thầm nhắc cho bạn biết đó là những giống cây gì.
“Chào anh bạn, hình như anh là cây dẻ Mãn Châu thì phải? Đấy, quả lủng lẳng kia, sờ vào là nhựa đầy tay, như dẻ Hy lạp vậy. Thế còn bạn thuộc giống gì? A…. ngũ vị tử. Nhưng mà bạn lại giống là nhân sâm, nhưng bạn không phải là nhân sâm. Chỗ này của bạn lại như ngưu bàng. Cái cô Gragita ấy bảo thế nào nhỉ? Eleutherococcus à?
Vách đá ven đường nhỏ những giọt nước mắt trong vắt. Ghé miệng vào hứng thật khoan khoái. Mấy con bọ rùa bò trên mặt đá. Đỏ, xanh, vàng. Con to, bằng cái móng tay cái. Lưng có nhiều vân, khiến ta lập tức hiểu ra người Nanai lấy đâu ra hoa văn đặc trưng cho dân tộc họ.
Bên trái, dưới bờ vực dựng đứng, sâu đến chóng cả mặt, là biển. Từ dưới mặt nước dựng ngược lên, như những chiếc bút chì khổng lồ, mấy tảng grarito, gọi là Kêkura. Sóng biển đang lặng lẽ vỗ quanh chúng. Xa tít ngoài khơi có hai chấm đen nhỏ- ấy là hai chiếc tàu đánh cá đưa anh tới đây.
Chích- chắc…chích-chắc…
Đôi dép cất tiếng ca đều đều. Trong các lũng ẩm thấp. Dương xỉ- lá lược- mục um tùm. Bụi lá lược giống như một cây loa kèn to, cao đến một mét. Bụi lá lược như ngủ gà ngủ gật dưới tiếng sóng rì rào, trong bóng râm ngàn đời của những cây dương.
Những con chim vàng anh Trung Quốc, lông màu da cam rực rỡ, bay lượn nhởn nhơ. Những con vàng anh to như bồ câu. Sự yên tĩnh nơi đây sao mà xôn xao!
Buđrix gặp may. Anh vừa bước đến đường ray khá han gỉ thì gặp chiếc xe goòng đi tới. Chiếc xe dừng lại:
- Lên đây anh bạn.
Họ cùng đi, tất cả có ba nguời. Có lẽ là mấy công nhân sửa chữa.
- Về đâu?
- Lũng Hổ.
- Nhà sinh vật à? Khốn khổ, bọn các anh là cứ lang thang đây đó suốt. Chết mệt được! Theo tôi thà quai búa còn nhẹ hơn. Lại không được mang súng nữa. Nhỡ gặp gấu thì sao?
- Cái dân sinh vật, họ biết nói tiếng nói tiếng loài vật đấy, một người khác xen vào.
Giá thổi ù ù. Cảnh vật hai bên chạy nhanh, đổi thay như đèn cù: núi đá, đồi trọc, rừng cây.
Khi chiếc xe goòng đỗ lại, một người công nhân gãi gáy nói:
- Hay là, ta không nên để anh ta đi một mình?
- Tại sao? - người lái xe goòng hỏi?
- Rừng Taiga mà.
- Vớ vẩn. Dân sinh vật, họ quen rồi. Anh ta không lạc đâu. Này anh bạn, cứ đi thẳng lối này. Ở đó có cái “ nhà than” bỏ không. Anh có la bàn không?
- Chỉ có cái kia thôi, - Buđrix chỉ mặt trời.
- Đến “nhà than”. anh ngoặt lên hướng Tây Bắc.
Chiếc xe goòng phóng đi, Buđrix đứng một lúc, rồi luồn sâu vào rừng rậm.
Bóng xanh râm mát. Bóng nắng nhảy nhót. Tiếng dép bước âm thầm.
VI. KHÚC NHẠC CHIỀU CA NGỢI TUYẾT TÙNG
Mặt trời ngả về chiều. Những bóng thân cây đen xì đổ dài lên lá xanh. Không khí tươi mát phả vào mặt, khoan khoái.
Buđrix đã lo là đi lạc đường, may sao con đường mòn đột ngột đưa anh thẳng đến chiếc cột mốc có biển đề “Biên giới”
Phấn khởi, anh rảo bước. Thỉnh thoảng dường như lại có tiếng thở dài tràn qua những ngọn tuyết tùng- ấy là dư âm của cơn phong ba vừa tan.
Các tán là tuyết tùng tối dần, xào xạc bí ẩn trên từng không cao xanh vòi vọi nhuốm ráng chiều vàng. Con đường mòn từ trên sườn núi chạy xuống thấp, len lỏi vào bóng tối âm u của lũng lớn.
Trên đỉnh đầu Buđrix sừng sững ngọn Jantukuar vàng rực ánh hoàng hôn. Từ trên sườn dãy núi, anh đang đứng, vô số những con suối, con lạch chảy băng băng xuống đáy lũng. Dãy núi xa hơn cũng đổ xuống hàng chục dòng thác bạc: xuống đến đáy lũng, tất cả những dòng nước ấy đều hoà mình vào con sông nhỏ nước chảy xiết.
“À…cái máng lợn khổng lồ ấy chính là Lũng Hổ. Cái lũng khá lớn. Dài hai dãy núi. Bên trái có lẽ đến tận rặng núi đen xì linh sam kia. Bên phải, ra đến tận bờ biển. Chu vi khoảng trăm cây số. Khá đấy. Không đâu thấy một mái nhà. Tít xa kia, một làn khói mỏng manh bốc lên, chắc là chòi gác của thợ săn. Và kia, một làn khói nữa , cách xa ngót đến hai chục cây. Thế còn xóm trung tâm đâu? Sao không thấy?
Kia rồi. Hầu như ngay dưới chân anh. Tận dưới đáy Lũng Hổ. Nép vào ven sông. Ước chừng độ chục nóc nhà con con. Chắc nhà kho và những lán gì đó nữa.
Ra thế đấy, phải đi thôi”
Buđrix bắt đầu xuống núi. Anh lập tức ngập vào bóng tối và không khí tươi mát. Thỉnh thoảng những ngọn tuyết tùng trên đỉnh đầu lại thở dài. Thỉnh thoảng thứ dây dợ gì cứ quang vào chân. Nhưng anh chẳng buồn xem xét nữa: anh mệt lắm rồi.
Anh xuống đến đáy lũng thì bóng tối đã bao phủ dãy núi bên trái, riêng mấy đỉnh của dãy bên phải vẫn còn đỏ rực dưới những tia nắng cuối cùng.
Buđrix lội qua một con sông nhỏ. Nước trong veo, một điều kỳ lạ đối với vùng duyên hải. Tuy nhiên, anh hiểu ngay ra nguyên nhân: con sông cùng toàn bộ lưu nằm gọn trong rừng. Rễ cây giữ chắn lớp đất, không để cho nước mưa xói mòn. Có lẽ lúc trời mưa có ngầu lên chốc lát, tạnh mưa: nước lại trong như giọt nước mắt.
Đằng kia, ngôi lán gì đó cạnh bờ sông. Nhà tắm. Một cái kho gì đó. Cạnh kho, có hai chiếc xe tải. Mất ngôi nhà ghép bằng gỗ nguyên cả súc. Ngôi nhà kia chắc hẳn Ban giám đốc. Trông có vẻ…bệ vệ lắm.
Khi anh bước vào đến sân, hai con chó sủa lên ầm ĩ. Vừa sủa, lại vừa vẫy đuôi. Ở cái nơi khỉ ho cò gáy này con người vô hại: nhưng… nhiệm vụ là nhiệm vụ mà! Sủa hăng hái nhất là con lông trắng như tuyết, hai con mắt dịu dàng màu hạt dẻ.
- Amur! Không được hỗn. Người nhà đấy!
Amur hình như chỉ chờ có thế: nó lập tức mừng quýnh nhảy nhót quanh Buđrix, đuôi cong tớn, lăng xăng chạy trước như muốn chỉ đường.
Người vừa mới quát gọi chó đang ngồi lau súng trên thềm. Một thanh niên tầm thước, nhưng cân đối, chắc nịch. Nước da mặt hồng xạm. Cặp mắt xanh trong vắt, xung quanh đầy nếp nhăn. Anh ta còn trẻ, nếp nhăn nhiều có lẽ vì thường xuyên phải nheo mắt vì nắng gió. Hai hàm răng tốt, đều đặn, nụ cười cởi mở. Những ngón tay thoăn thoắt, nhạy cảm, hẳn là thành thạo việc súng ống.
- Đồng chí có phải Giám đốckhông ạ?
- Chính tôi đây. Tôi có thể giúp gì đồng chí không?
- Buđrix tự giới thiệu. Trình bày lý do khiến anh phải lần mò đến đây.
- Đồng chí từ nơi xa xôi thế cơ đấy. Tôi họ Đênhixốp. Tên gọi Zakhar Irăclêvich. Vậy chứ đồng chí cần gặp ai?
- Acxailo. Tôi mới quen thôi. Nhưng cố ấy hứa sẽ giúp tìm hiểu mọi thứ ở đây.
- À….tôi biết cô ấy. Một cô gái có bản lĩnh đấy. Hình như nguời tỉnh Khabarôpxkơ thì phải.
- Đồng chí không nhớ rõ à?
Anh giám đốc mỉm cười:
- Tôi có xem giấy tờ của cô ấy . Ổn cả. Còn nhớ hết sao được. Đồng chí đừng tưởng ở đây heo hút thế, nhưng hàng trăm người qua lại đấy: Nào điểu học, kiến học, nào vạn vật học, ký sinh trùng học…
- Cái dân ký sinh trùng ấy, họ đến đây làm gì thế?
- Vùng chúng tôi đây nói chung tương đối trong sạch về mặt giun sán, nhưng cẩm tắc vô áy náy mà…Ta vào nhà đi.
- Anh ta đứng dậy - nhẹ nhàng, duyên dáng, không cần chống tay – và bước vào nhà trước. Tủ sách, đi -văng. Trên đi –văng trải một tấm da sơn dương bù xù. Quanh tường cũng treo đầy những bộ lông thú: cáo, chồn, gấu trúc. Trên tường, chỗ trên lưng đi văng, một bộ sừng và bộ lông thú nữa.
- Của nai Canada, - Đênhixốp nói. - Đồng chí thấy đấy: lông lốm đốm, trên sừng lại mọc một lớp sừng nữa. Mời ngồi.
Buđrix ngồi xuống.
- Thế này , đồng chí ạ.. Cô ấy hiện không có ở đây.
- Tim anh giật thót.
- Đi nơi khác rồi à?
- Không. Cô ấy hiện ở lều săn. Cách đây chừng hai chục cây ngược lên thượng lưu sông Hổ. Đi bắt bướm.
- Tôi cứ tưởng cô ấy chuyên về thực vật.
- Cô ấy thì bách nghệ đấy. Một cô gái rất nghiêm túc. Còn chuyện bướm- thì đó là một thú riêng. Anh chàng Laxkôpxki của chúng tôi nhờ cô ấy bắt giúp. Hai vợ chồng anh ta bắt không xuể. Thế là họ đi tay ba. Đồng chí đành ngủ đỗ lại đây vậy.
Anh ta xuống bếp. Lát sau quay lên, vai khoác ba-lô, tay xách súng.
- Chỉ sợ đồng chí sẽ trách chúng tôi không hiếu khách. Nhà tôi cùng các cháu vừa mới về tỉnh. Tôi nhõn một mình. Nhà cửa trống huếch chống hoác.
- Không sao. Tôi cứ mang theo thức ăn dự trữ.
- Thế thì ta đi, tôi đưa đồng chí đến chỗ nghỉ.
Bóng tối chạng vạng buông xuống Tai-ga, bao phủ mấy ngôi nhà. Xung quanh cỏ rậm rạp, không bị giẫm đạp.
- Tôi bố trí đồng chí ở nhà cặp vợ chồng chuyên viên điểu học của chúng tôi. Họ đi đến vùng sông Amur rồi: ở đấy đã bắt đầu mùa chim bay đi. Đồng chí sẽ một mình một nhà.
- E bất tiện.
- Không sao. Ở đây, chúng tôi sống theo chế độ công xã mà.
Suốt dọc đường đến nhà, họ không gặp một ai. Xóm nhỏ hầu như vắng lặng. Mọi người đều đã phân tán đi mỗi người một ngả theo công việc rừng rú cảu họ, hoặc đã ngủ say. Ngôi nhà của cặp vợi chồng nghiên cứu về chim cũng y hệt ngôi nhà giám đốc. Hàng rào gỗ ván, mảnh vườn con con, thềm cửa, mái lợp ván mỏng. Nhưng hàng hiên nhỏ hơn, và không có kho.
Đênhixoops bật đèn. Va đầu phải một cái lồng hình ống đan lưới thép, anh ta rủa một tiếng. Trong lồng vọng ra tiếng phun phì phì.
- Chơi oái chơi oăm. Bỏ tù một con rắn hổ nước. Tội phạm tầm cỡ quốc gia đấy.
Anh ta lôi trong lồng ra một con rắn to tướng, dài đến mét hai, mét ba. Toàn thân màu xanh lục, với những đường vằn lớn điểm những chấm to. Nửa thân trước, hai bên sườn rải rác những chấm đỏ da cam.
- Điển trai đấy chứ nhỉ? Nó nhanh nhẹn. khéo và thông minh nữa. Đồng chí thử cầm nó mà xem. Buđrix rùng mình vì ghê tởm, nhưng anh biết, nếu không cầm, anh có thể vĩnh viễn mất đi sự quý trọng của người giám đốc kỳ lạ này.
- Anh đừng bóp chặt quá. Cứ cầm thoải mái thì nó không cắn đâu.
Buđrix cầm lấy con rắn, quả nhiên chẳng có gì đáng sợ. Chỉ lành lạnh khó chịu một chút.
- Đồng chí thấy chưa ? - Đênhixốp đón con rắn.- Đẹp thật. Ngay cả dưới nước nó cũng nhanh nhẹn. Bắt được cả cá. Bây giờ bọn ta thả mày ra nhé. Sống cho thoải mái. Trú đông ở đâu thì trú. Đại xá.
- Đồng chí không sợ rắn à?
- Việc gì phải sợ chúng. Quý hồ đừng có xông bừa xông bãi. Đừng có giẫm phải nó. Đừng đi chân không. Đi đứng cẩn thận thì không một con rắn nào cắn anh sất. Khi chúng không bị săn đuổi thì ngay cả một con rắn lai Srenka cũng có thể tuỳ tiện sắp đạt cho đẹp đáng để chụp ảnh. Còn đối với những loài đầu tam giác thì hãy coi chừng. Tuy nhiên, lỗi cũng tại con người. Cứ nhè đuôi chúng mà giẵm cơ chứ. Y thằng mù. Đi rừng không biết đằng mà đi. Chỗ nào cũng xục bừa vào. Tự xưng là chúa tể thiên nhiên mà!
Anh ta vào phòng, lôi trong tủ ra vải trải giường, chăn, gối ném tất cả lên đi- văng.
- Đồng chí đi nghỉ đi. Không mở cửa sổ thì hơn, chỉ có bướm không để yên cho mà ngủ. Với lại, cũng có thể xảy ra những vụ náo động khác. Và không phải bao giờ cũng thú vị.
Anh thò tay vào ba –lô, lôi ra khúc cá hồi chó gói trong tờ báo, chiếc bánh mì đã khô cứng, miếng thịt sấy khô đen sì, hộp chứng cá đỏ và chai cô- nhắc đã uống dở.
- Sợ đồng chí cho tôi là keo kiệt. Bà xã nhà tôi đi vắng, nên đồng chí ở đây tiện nghi hơn. Sang hơn. Tôi sẽ về muộn. Lúc nào về sẽ đánh thức dồng chí. Nhẽ ra nên nhấm nháp tí chút với đồng chí, nhưng tôi còn phải đi gặp một anh bạn. E rằng cuộc hội ngộ sẽ kết thúc bi đát cho hắn.
- Cám ơn đồng chí. Nhưng chả lẽ tôi lại uống rượu một mình?
- Mất ngon thật, - Đênhixốp đồng tình, - thế thì hay là làm một ly vậy. Gọi là một chút khai vị. Sáng mai đồng chí đến văn phòng gặp tôi lấy giấy phép. Một thủ tục cần thiết ở khu vực chúng tôi. Nhân thể tôi sẽ vẽ đường cho đồng chí đến lều săn.
Anh ta nhìn đâu đó xa xăm, mỉm cười bâng quơ:
- Thế nào, cô gái hay đấy chứ nhỉ?
- Theo tôi, rất hay ấy. Nhưng tôi mới quen cô ta thôi.
- Cũng may là cô ta có thể thỉ dẫn cho đồng chí tham quan chốn rừng rú của chúng tôi. Anh chị em khác đều bận cả. Toàn những công việc khẩn trương. Biên chế lại quá ít ỏi. Phải chuẩn bị gấp rút cho mùa đông tới. Thành ra tôi không làm chọn vẹn đựơc vai trò chủ nhà, không ngồi thù tạc với đồng chí được. Vô tình mà thành ra keo kiệt.
- Đừng nói thế, đồng chí, - Buđrix vội xen vào – chính tôi làm phiền đồng chí thì có.
- Tôi đi nhé. - Đênhixốp nói – À quên, sau cửa có cần câu đấy. Mai đi, đồng chí nhớ cầm theo. Thực đơn sẽ phong phú hơn. Nhưng đừng câu cá xima. Đã có lệnh cấm. Tuy nhiên, thời gian này nó đang đẻ trứng, không ăn gì cả tức là cũng không cắn câu. Còn như man-ma tức cá hồi, thì cứ việc câu thoải mái. Những loài vô tích sự. Ăn thì ngon, nhưng đối với khu bảo tồn thì vô tích sự. Lại ăn hại trứng cá xima nữa cơ chứ…. Thôi đồng chí nghỉ nhé.
Anh ta ra. Buđrix ngượng rát mặt. Anh không nhận ra ngay tấm lòng vàng ở con người bận rộn, lo toan suốt ngày đêm và hơi kỳ quặc ấy. Buđrix cứ tưởng anh ta muốn tống khứ anh đi cho rảnh tay.
Ngoài cửa sổ, những cây tuyết tùng xào xạc. Buđrix như sực tỉnh, một niềm hân hoan tràn ngập lòng anh. Hân hoan vì lẽ ngôi nhà rộng thênh thang giữa rừng thẳm này hoàn toàn thuộc quyền sử dụng của anh, dẫu chỉ một đêm.
“Cái anh chàng Đênhixốp thế mà cừ. Làm đúng những việc cần làm”.
Hàng hiên. Gian bếp, có bồn rửa tay, ghế băng, máy giặt, bàn, bếp điện, bếp lò với ba kiềng.
Lại một phòng nữa. Hầu như trống không. chỉ có mấy bộ sưu tập gì đó, mấy bộ xác thú nhồi rơm, vài thứ dụng cụ. Cuối cùng là gian kê đi- văng, các tủ sách. Giữa hai tủ là một cái bàn làm việc, một chiếc đài thu thanh. Một tấm bản đồ vùng duyên hải. Phía trên đi- văng treo một tấm thảm dệt, một cái đĩa tràn trí nếp nhà tranh vách đất và một con quạ thần tiên. Một bộ sừng hoẵng, trên đó lủng lẳng ống nhòm, máy ảnh.
Phủ trên đi –văng là hai bộ lông sói khâu liền nhau.
Cánh sửa treo bức ảnh chân dung một bà già khí cổ. Bà vạch lau sậy, âu yếm nhìn cái tổ chim đầy trứng. Môi bà dẩu ra. Mặt chằng chịt nếp nhăn đôn hậu. Có vẻ một nhà điểu học nghiệp dư. Trông không giống nhà bác học. Diện mạo trông như người Mỹ thì phải.
Trên cánh cửa khắc hình Buratinô ngộ nghĩnh. Cái mũi hếch lên, khiêu khích.
Buđrix ăn tối qua quít, rồi bước ra sân. Trên đỉnh đầu anh, bầu trời đêm thăm thảm, lạnh lẽo, lác đác những ngôi nhà xa xôi, trong vắt như băng. Chúng nhấp nháy xa vời vợi, có lẽ vì bên dưới chúng là những đỉnh núi trùng điệp.
Anh trở vào nhà. Ngả mình lên tấm vải trải giường mát lạnh, cảm giác thấy được hơi ấm toát lên từ hai bộ lông sói lót ở dưới. Anh vươn vai, bật cười sung sướng bởi linh cảm một hạnh phúc lớn lao đang đến, dẫu còn mơ hồ.
Bên kia, trong bóng đêm dày đặc, những cây tuyết tùng khẽ xào xạc.