[fresco]

IV. KHÚC CA MÀU XANH DO CON NGƯỜI LĨNH XƯỚNG,
BẦY CÁ CÙNG BẠCH TUỘC HOÀ THEO

Bão biển gào thét suốt đêm, rạng sang mới ngớt cơn điên khùng. Biển tuy vẫn còn trăn trở nặng nề, nhưng lặng dần, như thể có ai đổ dầu mỡ xuống đó. Dưới ánh sáng mờ nhạt ban mai, sóng biển quả như láng dầu mỡ.
Chiếc tàu đánh cá cỡ nhỏ MRX ra khơi trước lúc mặt trời mọc khá lâu. Một cái hộp con con với chín nhân mạng: sáu thuỷ thủ, dân chài, thợ máy, thuyền trưởng và một tuỳ tùng vô tích sự, tức thị Xêvêrin Buđrix.

Ngoài chiếc tàu đánh cá, trên mặt biển còn hai con tàu nữa. Mạn bên phải là con tàu đánh cá cùng cặp. Mạn trái lại vẫn anh chàng Vaxin tung tăng cánh buồm trăng toát tựa cánh bướm.
Vaxin Paplôp rõ ràng cố ý nô rỡn: lúc tụt lại phái sau, khi nhẹ nhàng lướt lên phía trước. Thuyền trưởng đứng trên boong càu nhàu:
- Cứ như thần biển không bằng….Cái đồ súc sinh không sừng… Trông hắn biểu diễn kìa…. Chạy đua với động cơ kia đấy… Lại chơi trò mèo vờn chuột nữa cơ chứ!
Buđrix đứng bên mạn, và lần nào vượt lên trước con tàu, Vaxin cúng hét to lên với anh:
- Này chàng hiệp sĩ khốn khổ kia! Chàng vượt muôn chùng sóng gió, qua mặt cả tử thần ! Đến với nàng công chúa ước mơ…. Chút xíu thì chàng chìm nghỉm cùng chàng tuỳ tòng thân tín….Ta mà còn bao giờ… Xin vái cả món!”Vượt mù sương chàng đi tìm bóng hồng hoang dại”…
Đùa rỡn chán, Vaxin từ biệt:
- Mình về Vlađivôxtốc đây! Cầu thượng đế phù hộ cho cậu! Đừng làm hổ danh xứ sở Bêlôruxia, nghe!
Cánh bướm trắng đã mất hút. Biển mỗi lúc một thêm xanh.
- Thế đấy,- thuyền trưởng Nhêpêipivô nói. – Gía như thuỷ thủ ai cũng được như vậy thì đời khỉ nào ta chịu lép với bọn Nhật bản.

Hôm trước Buđrix cứ tưởng sẽ gặp “trang cô-dắc” râu tóc bạc phơ thật, nên anh hơi thất vọng . Ivan Nhêpipivô té ra là một chàng thanh niên đầu trọc, dáng vóc bé nhỏ, khuôn mặt rám nắng, cặp mắt xám, gò mà khoẻ, đẹp. Không một nét thuyền trưởng cổ truyền nào trong toàn bộ thân hình anh, nếu như ngoại trừ năng khiếu chửi bới một cách hiểm hóc. Tuy nhiên giọng hài hước truyền thống của dân xứ Ukraina khiến những lời chửi rủa bớt thô tục.

Cũng lại một hậu thế của dân di cư. Một trong mấy triệu người. Trên khắp nẻo miền viễn Đông này, tại làng nọ bạn nghe có tiếng Bêlôrutxxia, ở làng kia - tiếng Ukraina, đến làng nữa- tiếng Nga hay tiếng Môđavi. Những con người bình thường.
Nhưng chỉ cần thoáng nhìn khoé miệng, nét cằm của họ cũng đủ biết: lưu lạc đến miền đất này toàn những con nguời tháo vát nhất, phiêu lưu nhất – hiểu theo nghĩa tốt đẹp của danh từ ấy.
Và những người dân Nga, Ukraina, Bêlôruxia ấy không ưa nói suông, họ đã làm sống lại miền đất bị lãng quên, “bỏ đi” này, dựng lên bao thành phố, làng mạc, nhà máy, đặt đường xe lửa, đào núi đá, khai hầm mỏ, đóng tàu thuyền đi biển…. Và vẫn bảo tồn nguyên vẹn ngôn ngữ, tập tục ông cha. Bằng hai bàn tay, họ đã xây nên quê hương mới. Họ sẽ không bao giờ xa rời quê hương mới của mình. Họ đã kết nghĩa anh em với thổ dân miền Viễn đông: người Uđê, người Nanai, người Tazơ. Họ đã cắm sâu rễ xuống đất này như những cây tuyết tùng. Họ đã và sẽ không để không để cho kẻ nào xâm phạm miền đất này.

- Khoảng chiều, ta sẽ tới Lũng Hổ,- Nhêpêipivô nói, - anh lặn lội đến đó làm gì cho nhọc xác.
- Công việc mà.
- Kỳ thật đấy, công việc ném người đời đến tận những nơi tít mù khơi. Tận xứ Bêlôrutxia đến đây.
- Biết làm sao.
Biển đã trở lại màu xanh ngắt, tuy nhiên khi thả lưới, tàu vẫn hơi chòng chành. Ở bên tàu cùng cặp, người ta đón đầu dây, giăng lưới ra, rồi hai con tàu chạy song song như thể nạo vét lòng biển.
- Tôi có thể làm gì không? – Buđrix hỏi thuyền trưởng.
- Độ một tiếng nữa, anh không phải làm gì cả. Sau đó, họ sẽ trả đầu lưới cho ta, lúc ấy thì cứ việc mà… Anh thì có lẽ sẽ phân loại cá.
- Thế họ chơi à?
- Lần thả lưới tới đến lượt họ thu cá. Lúc ấy ta sẽ quang đầu lưới cho họ. Cứ vậy, lần lượt. Thu cá xong, có thể điểm tâm chơi cờ, ngủ nữa.
- Y như ở nhà nghỉ mát ấy.
- Nếu như đây là nhà nghỉ mát thì tề tựu ở đây cả lũ bọn ăn không ngồi rồi của mọi giai cấp và mọi dân tộc, ơn nhờ trời, hôm nay biển lặng. Y như ở nhà nghỉ mát thật.
- Xêvêrin Buđrix suýt muốn độn thổ vì hổ thẹn.

Một giờ sau, tàu cùng cặp sáp mạn và quảng đầu dây sang. Các thuỷ thủ nối chặt hai đầu dây. Cái tời bắt đầu hoạt động.
Cảm thấy mình hoàn toàn thừa và vô tích sự, Buđrix đứng nhìn tấm lưới ngoằn nghèo bò đi dưới mặt nước như một con rắn. Con rắn bò lên mạn, trườn lên boong. Các thuỷ thủ kéo một đoạn lưới lên, móc nó vào nút dây chão, dùng móc giữ nút dây, thả một nấc tời, và thế là một khúc lưới nặng nề rơi xuống boong tàu. Móc của tời móc vào một nút mới và lưới lại tiếp tục bò lên.

- Kỹ thuật gần như hoang tưởng. - thuyền trưởng Nhêpêipivô nói. – Anh có biết dân Triều Tiên bắt bạch tuộc thế nào không? Phát hiện chỗ nó ẩn nấp, họ lặn xuống theo một cái dây dài. Một người chọc tức nó. Những người khác chờ. Cái giống bạch tuộc nó hiền khô. Họ lặn xuống một, hai rồi ba lần. Khốn nỗi, cái thói xấc xược của con người thì đến con bạch tuộc cũng không chịu nổi. Nó đành tấn công lại. Nó vừa mới cuốn tám cái vòng quanh một người thì những người khác lao đến tặng con bạch tuộc “những chiếc hôn của tử thần”. Họ dùng răng cắn thủng túi không khí. Các lỗ giác nhất loạt rã rời. Các vòi đều liệt. Thế là họ chỉ việc tóm nó, tên nô lệ đáng thương, và ngoi lên.
Một con bạch tuộc to tướng loay hoay thế nào lọt ra khỏi lưới và rơi xuống chân Buđrix. Nó dương hai con mắt thao láo nhìn anh, ngọ nguậy, thay đổi màu sắc, lúc thò cái mỏ vẹt ra, lúc lại thụt vào.

- Anh thử đụng mũi giày vào nó xem. Vào đầu ấy. Buđrix làm theo. Trong nháy mắt, cái vòi cuốn chặt lấy chân anh.
- Đừng có nhúc nhích.
- Chỉ vài phút sau, con bạch tuộc nhận ra là chẳng được tích sự gì mà ôm khư khư có quỷ biết được là cái của nợ gì, trong khi cần phải cứu lấy mạng sống bởi vậy nó thả cái chân ra và lại ngọ ngoậy. Buđrix xắn quần lên và trông thấy những hàng chấm đen trên chân mình.
- Hắn tranh thủ hút máu đấy, - Nhêpêipivô bật cười. Cái con quỷ này linh cảm là chiều nay chúng ta sẽ chén hắn một cách ngon lành.
- Ăn cái của nợ này à?
- Cái của nợ này ngon nhất ở biển đấy.
- Cái tời vẫn quay ầm ầm, lưới tiếp tục rơi xuống boong tàu. Trên boong tàu diễn ra một công việc nhộn nhịp, giống như trò chơi ăn thua. Từ cuống họng ai đó bật ra tiếng hát khàn khàn, ngang tàng, chếnh choáng hơi men:
Kéo nào, kéo dấn chút nữa con lời,
Kéo nào, kéo dấn chút nữa chai bò!

Những tấm lưng màu đồng thau ướt nhẫy săn lên đầy bắp thịt. Những cánh tay và bộ mặt lấp lánh những giọt nước biển. Cá trong lưới quẫy, đánh vây tanh tách, thậm chí cất tiếng hát nữa. Và con bạch tuộc cũng đập các vòi xuống sàn, ngọ nguậy, như thể cũng muốn cất tiếng tiếng hoà theo, nhưng không đủ giọng, - khốn khổ cái con bạch tuộc luôn đổi màu ngũ sắc ấy!
“Trời, - Buđrix nghĩ, - tuyệt biết bao nếu như mình có thể cho cô ta xem tất cả những cảnh này! Được đứng ở đây, trên boong này, giữa bầu trời xanh và mặt biển biếc- thực hạnh phúc biết bao! Thế giới này thật tuyệt đẹp!
Bỗng trên mặt biển xuất hiện một cái túi khổng lồ màu xanh biếc; cái túi dịch lại gần mạn tài, sóng xô ló lên lơ lửng trên mặt nước.
Một vài con cá vọt ra, rơi bộp xuống nước, nằm đờ ra vài giây rồi lặn mất tăm xuống đáy biển.

Cái túi óng ánh sắc xanh xà cừ và sắc bạc, cỡ bằng cả một gian phòng kha khá, đã lủng lẳng trên boong. trông như một chùm nho khổng lồ.
Một thuỷ thủ chạy lại giật một cái, mở nút dây buộc đáy túi và nhảy vội tránh sang bên để khỏi bị đè bẹp.
Cả một trận “mưa cá” hàng chục tấn trút xuống boong tàu: Cá mitai xanh, thờn bơn, rô biển, tiêcpue, cá thuyết, cá bống. Cá tràn đầy khắp boong, quẫy đành đạch…
Rồi họ lại giăng lưới quét lòng biển khơi. Thuyền trưởng dúi vào tay Buđrix cây gậy có đóng cái đinh khoằm ở đầu và bảo:
- Cầm lấy. Không bắt cá tay không được đâu. Móc nó vào đỉnh rồi ném. Anh trông kìa: anh em làm sẵn mấy ngăn bằng ván đấy. Ngăn kia, ném cá mintai, ngăn kia- thờn bơn, ngăn cạnh boong ba là cua.

Buđrix bắt tay vào việc. Chật vật nhất là anh thờn bơn. Nó không chịu tuột khỏi đinh. Cứ phải đập gậy vào cánh tay trái, con thờn bơn bị quán tình lôi tuột khỏi đinh móc rơi bộp vào ngăn như một chiếc bánh xèo.
Vất vả mất một lúc, nhưng rồi anh thạo dần.
Mintai- thờn bơn-tiếcpuc. Thờn bơn-bống-mintai.
Rô biển-min tai. Thế còn mày là giống cá gì đây?
Anh cứ hỏi luôn mồm. Đấy, lại một con bống kỳ lạ, bụng tròn như quả bong.
- Gíam đốc rạp xiếc đấy, - bác đầu bếp nhếch mép. Bác ta cũng đang lao động cật lực.
Dưới chân anh như có cầu vồng đang lấp lánh muôn màu. (“Gía mà cô ta được thấy nhỉ”): những con “cáo” biển mõm dài, những con “chó” biển má đỏ, những quả trứng gì đó màu tím (chẳng hiểu là động vật hay thưc vật: hễ đập gậy vào là nước phọt ra), tôm xanh….

Rồi cả những con “gà” biển, vây giống vây rô biển nhưng màu sắc sặc sỡ và rất dài. Bác đầu bếp cầm một con trên tay kể:
- Hồi bé, tôi hay lấy giấy dán chúng lại cho khô đi rồi đem treo cạnh đèn hoặc cửa sổ đẹp lắm, Tôi sẽ bảo cậu cách làm, đem về mà tặng bồ.
Mấy con sao biển quay tròn, rơi ra ngoài mạn. Cá văng đi khắp tứ tung. Buđrix làm việc hăng hái, nên anh em thuỷ thủ nhìn anh có vẻ nể hơn.
Thờn bơn biển- chó-mintai. Cua thì phải lật ngửa lên, khẽ móc đinh vào yếm.
“Trứng giống như trứng cá hồi chó loại nhỏ-à, con cái: Túm càng nó, lẳng xuống biển. Nó chìm dần, màu tối dần trong nước xanh biếc, động đậy chân càng rồi mấy hút.
Không có trứng- yếm dẹt hơn- xin mời vào ngăn. Thân phận đàn ông anh em ta là vậy cả”
Lũ nhện biển nhỏ - xúc xẻng hắt xuống biển. Các loài tép diu khác cũng vậy. Cả rong biển nữa. Lũ sò hến cũng thế. Chỉ nhặt độ hai chục con, trèo lên boong ba, đặt lên ống khói, chỗ nóng nhất, cho thịt rời ra. Tách chúng ra- thế là được cái vỏ sặc sỡ, trông giống như cái chén hay bông hoa.
Gìơ thì chân bạn cũng đã nhầy nhụa đến tận gối, vẩy cá bám đầy. Lấy vòi nước rửa boong tàu. Rồi chờ. Bây giờ đến lượt tàu bên thu cá, đến lượt họ lao động.

Buđrix túm càng một cua bể to tướng. Cái thân tròn của nó , đường kính phải năm chục phân. Chân to và dài bằng cánh tay người.
- Cua chúa đấy, - thuyền trưởng giới thiệu.
- Thò ngón tay vào càng nó thì sao nhỉ?
- Thử chào hỏi kiểu Ăng –lê á? Cứ thử xem.
Nhêpêipivô cầm một con cá mintai ươn nhét vào càng cua; nhử. Một lúc lâu, con cua như không muốn nổi khùng, sau đó đột ngột sập càng lại nghiền con cua làm đôi, ngon như kéo cắt giấy.
- Cứ thử bắt tay xem. Lực bóp- độ tám - mười atmôtphe thôi mà.
- Gớm nhỉ.
- Lại chả gớm. Ví thử vừa rồi anh chìa tay ra thì kết cục sẽ vô cùng đáng buồn. Đem vào cho đầu bếp đi. Hộ một tay.

Họ còn cào đi vét lại long biển khơi nhiều lượt nữa. Làm việc đến đau cả lưng. Phân loại xong mẻ cá, lại nằm nghỉ trên boong, nấu nướng, ăn uống, hát hò hay làn cá thờn bơn nhỏ chuẩn bị đồ nhắm bia cho mùa đông: mổ cá. vứt ruột, rắc muối rồi phơi lên thừng chão. Trông như hang trăm lá cờ bầu dục, kỳ quái.
Và trên đầu vẫn chói lọi một vầng mặt trời, lồng lộng gió bốn phương. Và bên mạn vẫn mênh mang nước biển, sóng bạc đầu…
Về chiều, ánh hoàng hôn nhuốm vàng các đỉnh đồi, Buđrix bỗng thấy bầy hải âu bay lượn là là mặt biển, lướt theo một con chim nhỏ. Những con hải âu già lông trắng muốt, và những con mới đầy niên, lông xam xám.
Chú chim nhỏ né tránh tài tình, bầy hải âu luôn vồ trượt, kêu ầm ĩ, như thể chúng bị ai cướp bóc giữa thanh thiên bạch nhật.

- Chúng săn đuổi con gì thế nhỉ?
- Một chú sơn tước đấy mà,- Nhêpêipivô đáp.
- Sơn tước đâu giữa biển này?
- Nó trú đàng mũi tàu kia kìa. Chỗ vứt cái áo bong rách ấy. Tổ nó ở dưới đấy. Có cả mấy chú chim non nữa. Đến khổ với chúng, giờ thì bay đi rồi. Con mẹ này lúc bọn mình nhổ neo cũng bay đi rồi. Thế mà chiều tà, tìm về đến tổ đấy. Một con sơn tước biển. Bọn mình ngang dọc hôm nay biết bao hải lý ? Mà sao nó lại biết được bọn ta ở đâu cơ chứ?
Bầy hải âu tức giận kêu la bởi có con chim lục địa láo xược dám ngang nhiên xâm phạm hải phận của chúng. Chúng đua nhau săn bắt con chim nhỏ, nhưng nó né được hết và cuối cùng bỗng chui tọt vào buồng lái.

Bầy hải âu thất vọng quay đầu bay đi. Con sơn tước vọt ra khỏi buồng lái, đáp xuống tổ.
….Chiều tà, tàu thả neo.
- Lũng Hổ ở đằng kia, - Nhêpêipivô nói. – Anh chả nên lên bờ hôm nay. Tối đến nơi rồi. Ăn, ngủ lại đây, trên tàu. Sáng mai, khi mặt trời lên….
- Sốt ruột lắm.
- Muốn nếm mùi rừng Taiga giữa đêm hôm sao? Từ đây đến lũng phải ba cây. Ở đó có đường xe goòng nào đó. Tám cây nữa mói đến núi. Anh trông kìa, chỗ vàng rực trên bờ biển ấy. Từ đó rẽ trái vượt qua núi. Anh có thấy cái ngón út tít đằng kia không?

Qủa vậy, xuyên qua lớp rừng cây bao bọc rặng núi, như thể chọc thủng nó, nhô lên một cái gì đó giống hệt ngón út. Cũng nhỏ xíu như vậy.
- Cái “ngón út” ấy cao hai trăm mét cơ đấy. Nó tên là Jantulaza, tức Núi Ống Khói Lò. Đứng ở đó thì sẽ thấy rừng cấm. Thế nào?
Chờ sáng mai vậy. Xa thật đấy.
- Vậy thì bọn tôi sẽ “trang điểm” cho tàu có mẽ một chút. Còn anh- đến giúp bác đầu bếp một tay. Cũng là học việc.
Học việc thú hơn lau rửa sàn tàu. Họ tống vào nồi hơn bốn con cua, thêm vài con tôm hùm nữa, mặc dù chỉ dẫn kỹ thuật cấm dùng nồi hơi vào việc nấu nướng. Sau đó bác đầu bếp làm món : cá tiêcpuc kiểu Nhêpêipivô”. Bác chặt lấy những cái đầu to tướng, ngâm một lúc trong nước biển, sau đó đặt những con cá đối đầu nhau vào một cái mâm. Rắc ớt , thêm tí nước, tí mỡ (gia vị còn lại - tuỳ người ăn!) sau đó tống cả vào lò hơi.

Một tiếng sau, tất cả, kẻ ngồi, người nằm, quay quần quanh mâm cá đặt giữa boong tàu, dùng thìa múc nước sốt nâu đặc quánh, xúc những cái đầu cá lên gặm, mút, nhổ xương qua mạn, chấm bánh vào nướắnốt. Bắp thịt cuồn cuộn, da đỏ bừng vì nắng gió. Ngon tưởng đến nuốt trôi luôn cả lưỡi.
Rồi bẻ càng cua mà gặm, mà gỡ những thớ thịt cua trắng nõn, chỉ tội phải cái luôn dè chừng kẻo rách toạc mồm đến tận mang tai.
Và vui mừng một ngày thành công, ngày mai hẳn sẽ lại tốt đẹp – chan hoà nắng ấm, gió mặn và biển khơi.
Và trên đầu họ, trên các đỉnh đồi, ráng chiều vàng đang tắt dần.
“Thật đáng tiếc là mình không thể cho Gragina ngắm cảnh này. – Buđrix lại nghĩ- Cô ta chắc phải thích thú lắm… Thiếu Grarina, dẫu sao, hạnh phúc vẫn chưa trọn vẹn”.