- Đẹp thật!, - cô gái lại thốt lên và Buđrix lại bực mình nghĩ: làm sao cô gái không quen biết này đánh giá nổi chuỗi hình dung từ rất bất ngờ của anh.
Bạn bè anh, họ hiểu. Một số người thân thiết nhất chắc hẳn có đoán ra là trong lòng anh luôn nóng bỏng khát vọng giúp cho mọi người thấy những điều chính anh thấy, khiến cả họ cũng hân hoan mừng vui, bởilẽ hưởng niềm vui và cái đẹp một mình là có tội. Tiếc rằng,, khát vọng khát vọng ấy thương xuyên vấp phải sự thiếu cảm thông. Cũng có thể tại anh không biết cách mở mắt cho mọi người, không đủ khả năng truyền đạt lại cho mọi người vẻ đẹp diệu kỳ của cái thế giới mở rộng trước mắt anh, Buđrix Xêrêvin. Anh mong muốn và chưa làm nổi.
- Chắc anh là hoạ sĩ?- Gịong hỏi vẫn pha sắc thái mỉa mai.
- Giả thử có ai đó bắt tôi ngồi cạnh chú bé năm tuổi cùng thi vẽ con bò, tôi chắc chú bé sẽ thắng.
- Anh không yêu bò à?
Anh đáp giọng bỗng trở nên khô khan:
- Chỉ yêu thôi chưa đủ. Phải có hoa tay nữa. Đa số yêu thích biển. Nhưng tôi chưa được xem của bất kỳ hoạ sĩ chuyên vẽ biển nào một bức tranh lột tả hoàn chỉnh diện mạo muôn vẻ của biển cả.
Anh im bặt.
Có lẽ cô gái cảm thấy anh nói chân thành chứ không nhằm bắy chuyện làm quen, vậy mà cô đã vội xúc phạm người khác bằng giọng mỉa mai. Im lặng hồi lâu, cô bỗng nói với một giọng khắc hẳn:
- Những đống lửa ấy là bến trung chuyển. Một cầu tàu nhỏ, vài cái kho, dăm mái nhà. Sau đó là đồi, những dãy đồi còn chưa bị gọt trơ trụi. Đi lên phía Tây bắc cái bến ấy, trên bờ biển nhan nhản hằng hà sa số những con nhím biển, chẳng hiểu tại sao.
-Trông chúng như thế nào?
-Thế mà anh bảo là yêu thích biển.
-Tôi mới đến đây lần đầu mà. Còn ở Hắc hải không thấy loài nhím ấy.
-Sóng biển xô chúng lên bãi. Toàn những bộ xương thôi. Y như cái hộp tròn con con, có lỗ. Hơi dẹt một chút và như thể được đan bằng hàng ren trắng muốt ấy.
- Cô có là hoạ sĩ không đấy? – anh trả đũa- Hay cô là nhà thơ?
Cô khẽ bật cười.
- Nhà vạn vật học. Vẻn vẹn có thế thôi ạ.
-Ồ ….hổ. Thế thì có lẽ xin cô cho biết: Trong rừng Taiga có một thứ cây, giống nhân sâm kinh khủng, bởi vì, à….ở trên giống ngưu bàng, nó là loài gì thế?
-Thân hơi như gai phải không?
-À….hả.
-Đó là Eleutherocbocus, người em họ gai góc của nhân sâm.
-Cô uyên bác ghê.
Một phút im lặng.
-Thôi nhé, coi như thanh toán xong xuôi. Thành thực xin lỗi cô, - anh nói.
-Thật không thể ngờ là có thể thù dai đến thế.
-Thì người anh em nhẵn nhụi trả thù chị em gai góc một chút thôi mà.
Họ cùng bật cười. Xung quanh đã tối hẳn. Trời trở cơn dông. Trên bầu trời, lúc phía này, khi phía kia vụt loé lên những ánh chớp câm lặng.
- Xin cô đừng im lặng nữa, - anh nói.- Ta nên trò chuyện với nhau, nếu như tình cờ đã gặp nhau. Theo cô, hiện giờ ở cái bến trung chuyển kia, người ta đang làm gì?
- Mọi người đều ra bến cảng, đứng ngồi ở đó. Chờ đợi. Người chơi phong cầm. Kẻ cắn hạt dưa. Cho đến lúc có pháo hoa.
-Pháo hoa hơi quá xa đối với họ. Lại thấp nữa, sát mặt đất, tựa như những cánh đồng rực hoa, - anh phụ hoạ lời cô gái.
Bỗng các chuỗi hoa đèn trên các hạm tàu vụt tắt. Bóng tối mịt mù bao trùm khắp không gian; chốc chốc những ánh chớp xa lạ vụt loé lên xé toạc màn đêm.
- Sắp rồi đấy, - cô gái thì thầm.
- Bỗng một tiếng nổ “ùng”. Loạt đại bác của các chiến hạm, khói, những đuôi lửa của pháo hiệu, sáng như sao băng, đỏ rực, xanh lè, muôn đốm lửa quay cuồng.
Buđrix liếc nhìn cô gái. Dưới ánh sáng vụt loé lên của các pháo hiệu, gương mặt cô gái thật lỳ lạ: khi sắc trăng rằm, khi vàng pha ánh đỏ, khi lại mờ ảo trong bóng đêm. Đẹp ư? khó mà biết được. Vừa nghiêm nghị lại vừa dịu dàng, với một nụ cười kín đáo, ẩn náu đâu tận trong lòng; đôi mắt thì to –to- to, rợp bóng tối sinh động.
Ánh chớp loé lên như đáp lời pháo hoa. Trên trời lập loè, dưới biển cũng lập loè. Pháo sáng rạch mây đen vọt lên trời, xuyên mặt nước đen ngòm lặn xuống đáy biển… Những tiếng nổ rền vang như sấm, khạc ra từ các họng súng trên chiến hạm, tiếp theo là chùm hoa rực rỡ- xanh, đỏ, tím, vàng, vút lên không trung, nổ tung thành muôn ngàn ngôi sao, ngập ngừng giây lát rồi đổ xuống như sao sa.
-Anh trông kìa, ánh đèn “Nautiluxơ”, - cô gái mói.
-Đâu?
Vừa dứt lời, anh cũng đã nhìn thấy. Một số phát pháo hiệu không kịp tắt trên không. Chúng rơi xuống nước, tiếp tục cháy sáng xanh pha sắc vàng da cam, mỗi lúc một yếu ớt hơn, chìm sâu dần xuống đáy biển. Qủa là rất giống ánh phản chiếu dưới nước của đèn pha “Nautiluxơ”.
Lát sau, tất cả đã kết thúc. Nhưng họ vẫn đứng đó và ngắm nhìn những chuỗi hoa đèn trên các chiến hạm lại bật sáng dưới các cuộn khói.
Mọi người ra về.
- Thế đấy, mọi thứ rồi đều kết thúc cả, - anh nói.
- Đúng vậy. Đói với tôi, thành phố cũng kết thúc luôn.
- Cô sắp ra đi à?
- Vâng. Ngoài vũng kia, một chiếc ca-nô đang đợi, và một tiếng đồng hồ nữa….
- Cô công tác ở một làng đâu đây?
- Sâu hơn.
- Ở một đội khảo sát chắc?
- Rừng cấm. Suốt một năm nay lang thang khắp các khu bảo tồn miền duyên hải. Công việc phải như vậy.
Anh không hỏi công việc ấy ra sao, bởi vì như thế cũng phải kể đôi điều về công việc của mình, một điều anh không ưa thích, vả lại cũng không thể làm được lúc này.
- Vậy thì hiện tại cô hạ trại nơi đâu? Chiếc ca –nô kia sẽ đưa cô về đâu?
- Về Lũng Hổ.
- Lý thú thật! Ai săn ai ở đó? Cô săn hổ hay hổ săn cô.
Cô cười.
- Hổ, ở đó hiện không còn nữa. Chúng ở mãi Xuiphun cơ. Và không được phép săn bắn chúng, anh bạn khát máu ạ. Hổ là con thú hiền lành. Bây giờ chúng sợ người hết vía, không bao giờ dám chủ động tấn công. Chúng còn lại ít lắm. Thế nhưng nơi nào có mặt hổ, thì có đốt đuốc ban ngày cũng khó tìm thấy một móng gấu. Ở xứ ta, gấu mới đích thị là phần tử phá hoại. Chúng nhiều vô kể.
- Chỗ cô có những con thú gì?
- Mèo rừng, gấu, lợn lòi….Rồi thì chồn, chồn cổ vàng, cáo gulô, sơn dương, hươu sao, hươu xạ và nhiều thú khác. Nói chung, một hội khá rôm rả.
- Thế có xa không?
- Xa đấy. Và phải đi đường biển.
- Đi thì đi, - Buđrix nói: - cô tháo nước qua côcpít đi.
Cô gái liếc nhìn anh không nói gì.
Từ trong quán “Đa- nuyp xanh” bên kia lộ ven bờ, ùa ra cả một hội đã chếnh choáng hơi men, bóng tối bỗng lập loè đom đóm thuốc là, vang lên những giọng nói quá to, những tiếng cười quá lớn.
- Tôi phải đi thôi, - Cô gái.- Chào anh.
- Có lẽ để tôi tiễn cô. Kia kìa, cả một hội những cháng trai vui tính! Những tráng sĩ chinh phục đại dương đấy. Lưng đầy hến, sống tàu bám kín sò. Họ ra khơi ở “Sừng vàng” vượt qua “Thuỷ triều” và “Bông sen”. Cuối cùng thả neo vĩnh viễn ở “Đa nuýp Xanh”.
- Thôi được, phiền anh tiễn chân tôi một đoạn đường vậy.
Họ sóng bước ngang qua đám thanh niên nọ. Có kẻ huýt sáo lên một tiếng ngạc nhiên. Họ thản nhiên đi tiếp, men theo lan can xuống bến.
- Tôi không sợ đâu,- cô gái nói. – Tôi từng phải chứng kiến nhiều điều ghê ghớm hơn kia. Rừng Taiga đâu có đùa rỡn. Nhưng ở giữa thành phố mà thế thì thật ghê tởm. Vì vậy, rất cảm ơn anh.
Cô gái có một dáng đi đẹp. Không hối hả, lúp xúp như phụ nữ thành thị. Dáng bước của cô uyển chuyển, nhịp nhàng, không vội vàng, dè xẻn sức lực và đẹp, dáng bước của một người từng phải đi nhiều, đi lâu ưa thích và biết đi. Tưởng chừng như nhẩn nha, vậy mà đến chiều tối nghoảnh lại đã hai chục cây sau lưng, nhưng không hao phí một giọt sức lực, có thể đàng hoàng trút khỏi vai chiếc ba lô nặng trịch, dựng lều, cắm trại, nấu nướng, dự trữ củi đuốc.
Anh ưa thích những phụ nữ như vậy. Dáng vóc kiêu hãnh, đẹp, đôi chân tròn lẳn khoẻ khoắn - chỗ dựa vững chắc cho thân hình cân đối.
Gương mặt cô, anh chỉ nhìn rõ khi họ lọt vào quầng sáng của đèn đường phố. Kể cũng lạ, anh hầu như không lầm khi hình dung gương mặt ấy. Kỳ lạ hơn nữa là mặc dù ánh sáng chập chờn đổi thay đã hết từ lâu, thế nhưng vẻ quyến rũ và bí ẩn của gương mặt ấy vẫn còn nguyên đó.
Đôi mắt xanh thẫm, mái tóc vàng óng. Tuy nhiên, vẻ quyến rũ của gương mặt cô không phải do vậy, không phải do đường nét mực thước, mà chính do thần sắc linh hoạt, hoá ra vốn là nét bất biến của gương mặt ấy: Sắc mặt luôn biến động, nụ cười dễ thương vụt thay thế vẻ đoan trang, cô gái bỗng nhiên nhìn cảnh vật bằng cặp mắt tò mò chân thành của trẻ thơ, hoặc ngược lại, với vẻ táo tợn của một ông nhóc con, rồi đột ngột, cô lại trở nên nhu mì và yếu đuối như một thiếu nữ. Có những khoảnh khắc một trong bấy nhiêu sắc thái dường như nhãng quên rằng nó đã đến lúc nhường chỗ, nên vẫn đọng lại trong khoé mắt hay trên làn môi, kết hợp một cách duyên dáng lạ kỳ với sắc thái đối lập.
Và cùng với vẻ mặt biến động không ngừng ấy, trong toàn thân cô, trong từng cử chỉ, trong mỗi lời nói và ánh mắt luôn sống động hân hoan một sinh lực tươi trẻ tràn trề và mạnh mẽ.
- Cô không bao giờ thấy buồn à?
- Lúc hết pháo hoa, có buồn một tẹo. Bây giờ thậm chí lại thấy vui. Sắp được đi mà. Cá xima bắt đầu đi đẻ trứng. Trèo lên đồi là nhìn thấy tiếng đoàn tàu : các đội ngư nghiệp đi đánh bắt các chim. Núi rừng sắp sửa khoác áo sặc sỡ như cả một bộ lạc muôn màu. Con nai Canada sắp cất tiếng kêu. Ồ! Tiếng nó vang xa như tù và ấy! Các con suối sắp bạc trắng cá hồi..
- Đẹp thật đấy, - hình dung cảnh vật cô tả, anh nói- Nhưng mà này, mọi người đều được phép vào cảnh tiên ấy chứ?
- Ai cũng được phép vào, nếu không bắt cá xima và không cắn xé lũ gấu.
- Tôi thì chắc sẽ không đâu.
- Anh nói thật đấy à? – cô gái ngước nhìn anh, vẻ hơi cảnh giác.
- Sao lại không? Tôi có khối thời gian.
- Thì tôi đã bảo: “Quả là một người rỗi rãi” mà.
Quả thực, ý nghĩ về khả năng thực hiện ý định đó vừa mới chợt nảy ra trong đầu anh: chẳng có gì ràng buộc anh, anh hoàn toàn tự do kí mà. Và một niềm vui bất chợt đến – vui vì có thể thực hiện được ý định. Sao lại không nhỉ? Muốn là đi luôn. Chưa chắc sẽ là liều thuốc đặc hiệu, nhưng cũng chẳng tai hại gì. Dẫu sao cũng là một cuộc đổi không khí: Rừng thẳm, hoang sơ. Anh vẫn chưa có dịp được thấy rừng hoang nguyên thuỷ. Kể ra đi ngay lúc này cũng được, nhưng có thể bị coi là thiếu khiếm tốn, thiếu tế nhị, là ve vãn. Vả lại cũng cần phải thu xếp hành trang, lấy thêm tiền.
“Mình sẽ đi. Dứt khoát sẽ đi”.
Rõ ràng, cô không mảy may tin vào lời anh.
- Nghĩ đi nhanh, thì nghĩ lại cũng nhẹn.
- Đến Lũng Hổ bằng cánh nào được nhỉ?
- Tuần, có một chuyến canô ra đó. Thường vào chủ nhật.
“Ngày kia chủ nhật”, - anh nhẩm tính.
- Cũng xuất phát từ bến tôi đi hôm nay. Sau đó còn một thôi đường dài cuốc bộ dọc theo bờ biển và xuyên rừng Taiga.
- Tháo nướcqua Côcpit, - Anh nói.- Cứ động đậy lưỡng chì dọc theo bờ và xuyên rừng Taiga.
- Tôi nói có sai đâu: anh là một người thiếu nghiêm túc- cô có ý trách.
- Tôi là một kẻ dễ dãi. Dễ bốc ấy “Hình như mình qua rồi thì phải? – hoa tiêu hỏi thuyền trưởng. – “ Rồi - rồi- rồi”, - thuyền trưởng đáp. Tôi cũng là một con sói biển cơ đấy.
- Các quyết định của anh cũng thiếu nghiêm túc. Ta đến nơi rồi đây. Ca-nô đang chuẩn bị rời bến kia.
Sự nhộn nhạo trên chiếc ca-nô đỗ dưới bến quả đang lắng dẫn xuống.
“Mình sẽ đi-Buđrix thầm nghĩ. linh cảm một điều phi thường, một điều anh đã đeo đuổi suốt đời, - nhất định sẽ đi. Biết đâu cuộc đời sẽ chả có một ý nghĩa mới?”
- Thôi được,- anh nói, - Để từ biệt xin cô cho biết quý danh.
- Có lẽ để rồi vĩnh viễn quên nó đi chăng?
- Vậy thì xin để cô “vĩnh viễn quên”: Xêvêrin Buđrix.
- Thế thì cũng xin tặng anh để tống khứ ra nghĩa địa tên họ: Gragina Acxailo.
- Xin lỗi, - anh nói: - tên họ gì mà lạ vậy?
- Tôi cũng biết là không bình thường lắm. Tuy nhiên, tên họ- đó là một chút ít ỏi còn sót lại từ những truyền thống gia đình. Với lại một vài tên gọi các dụng cụ gia đình. Cùng vài câu cửa miệng nữa.
- Không, không đâu, - anh nói.- Đấy là ở đây nghe nói lạ tai thế thôi. Ở quê tôi, tên tôi bình thường lắm. Một cái tên để mà gọi.
- Gia đình chúng tôi bị lưu đày, - cô nói. – Lâu rồi, trước cách mạng cơ. Lâu lắm rồi. Có một cuộc bạo loạn lớn. Mọi người, mọi giới đều làm loạn….anh có biết ở đâu có thành phố nhỏ tên là Milôvib không?
- Milôviđư, - anh đáp.- Đấy không phải là một thành phố. Một cái làng thôi. Vào thời gian nổ ra cái cuộc theo lời cô vừa nói, “bạo loạn” nọ cạnh làng ấy đã diễn ra một trong những trận đánh lớn nhất.
- Đấy, thế ra đó là sự thật. Vậy mà trong họ chúng tôi nhiều người cứ bảo câu chuyện cụ nội tôi kể là bịa đặt và ông cụ là một kẻ khoác lác. Hồi ấy, tôi còn nhỏ lắm; cụ thì đã chín mươi, bắt đầu nói huyên thuyên gần như lẫn cẫn rồi.
- Thử một vài từ nào- Buđrix yêu cầu- một vài từ còn lại trong đầu ấy.
Cô nhăn trán. Và sau một phút im lặng, cô cất cái giọng trẻ thơ đến dễ thương, bắt đầu nói:
- Zdziatxinhcu – uv… Đấy là nói về ông ta.... Garstse…Vera –txidkla…. Na raguli tapor napraviatx… O, tsêxtxi varn pa-npve-magnatixi.
- Đúng, đúng thế.
- Cô bạn đáng yêu ơi, - anh nói. – Cô bạn quý mến của tôi. Hai ta chung một miền quê. Cô có hiểu không, chúng ta là hai người đồng hương…. Thật không thể tưởng tượng nổi: Ví thử không có cuộc chen lấn hôm nay thì tôi sẽ không bao giờ được quen cô, mà cô thì không được biết cô xuất xứ nơi đâu, lại còn cho cụ nội mình bốc phét nữa chứ!
Sau đó khi chiếc ca-nô đã rời bến, Buđrix còn đứng hồi lâu trên bến, nhìn ra biển khơi. Mới đầu anh còn thấy hình bóng cô gái bên mạn ca-nô, sau chỉ thấy những đường nét đen xì của chiếc ca- nô, và cuối cùng chỉ còn những đốm lửa. Lát sau, chúng cũng biến nốt, chỉ còn lại biển cả