[Kóc Khơ Me]

NẾU NHƯ KHÔNG CÓ CHIẾN TRANH… (Những công trình chưa được xây dựng thời Stalin)

Nhìn những bức tranh miêu tả những tòa nhà chưa bao giờ được xây dựng ở Moskva những năm 1930-x. Những tòa nhà sẽ làm thay đổi diện mạo Moskva một cách mạnh mẽ mà chúng ta chưa từng thấy ở bất cứ thành phố nào ta đang sống. Những phối cảnh rực rỡ, hùng vĩ, những đỉnh tháp thanh mảnh trên những độ cao khó tưởng tượng, những trụ sở cơ quan với hình khối vĩ đại. Người ta gọi đó là “phong cách Stalin”, những cái bóng làm thay đổi diện mạo Moskva. Nếu như không có chiến tranh, nếu như không có phát-xít, Nếu Chamberlain và Daladier không nuôi dưỡng những ác thú để chúng làm khổ mình, sau đó lại làm khổ chúng ta. Chúng ta đã chiến thắng nhưng với cái giá phải trả quá lớn. Không biết được sự việc có thể khác đi hay không, cũng không cần tranh luận về điều này!

Cũng không thể biết được Moskva sẽ tốt hơn hay xấu đi nếu những Đồ án của các Nhà kiến trúc Stalin được thực hiện xong. Đã không còn những khoảng sân ấm cúng, những ngôi nhà gợi nhớ cho chúng ta về một Moskva xưa, về những công trình hoành tráng mà nhiều người hiện nay hầu như không còn nhắc tới nữa. Dù sao, sinh ra ở Moskva, chúng tôi có những suy nghĩ khác. Duy chỉ có điều này: Sự bình yên trong những ngôi nhà cổ và Sự hoành tráng kiểu đế chế Stalin là đối nghịch với Sư hiện đại “kiểu Luzhkov”. Vẻ đẹp thì không thể dung thứ cho những điều dung tục được!

Hình ảnh những tòa nhà đấy (những tòa nhà chưa bao giờ được xây dựng) làm mê hoặc tâm hồn. Chúng giống như những con tàu, những con người chưa được sinh ra. Bởi vì khi viết về những người chưa ra đời, vẽ bức tranh của nhưng con tàu, những tòa nhà chưa xây dựng, người ta thấy những thực thể nào đó ẩn dấu bên trong chúng. Đặc biệt là hình ảnh các tòa nhà và những người đi dạo quanh nó. Những con người đã hy sinh ngoài mặt trận, bị trúng bom trên những chuyến tàu, thì ở đây họ đang sống mạnh khỏe. Họ đang hạnh phúc dù cho một Moskva như vậy chưa bào giờ tồn tại!

Bài hát trong phim «Приказ: огня не открывать»

Мой милый, если б не было войны
Ещё до встречи вышла нам разлука,
И всё же о тебе я вижу сны.
Ну разве мы прожили б друг без друга,
Мой милый, если б не было войны,
Мой милый, если б не было войны.
Наверно, я до срока стала старой,
Да только в этом нет твоей вины.
Какой бы мы красивой были парой,
Мой милый, если б не было войны,
Мой милый, если б не было войны.
И снова ты протягиваешь руки,
Зовёшь из невозвратной стороны.
Уже ходили б в школу наши внуки,
Мой милый, если б не было войны,
Мой милый, если б не было войны.
Никто калитку стуком не тревожит,
И глохну я от этой тишины.
Ты б старше был, а я была б моложе,
Мой милый, если б не было войны,
Мой милый, если б не было войны.
Мой милый, если б не было войны.

Anh yêu ơi nếu chẳng có chiến tranh
(Lời dịch của tuhuyen 8/2010)

Chưa gặp được nhau, đã phải chia tay
Tất cả về anh trong mơ em thấy
Phải chăng thiếu nhau sống từ ngày ấy
Anh yêu ơi nếu chẳng có chiến tranh,
Anh yêu ơi nếu chẳng có chiến tranh.
Phải chăng em già trước tuổi cũng đành,
Chẳng phải lỗi anh, anh đừng suy nghĩ
Trời sinh chúng ta một đôi tuyệt mỹ
Anh yêu ơi nếu chẳng có chiến tranh,
Anh yêu ơi nếu chẳng có chiến tranh.
Anh lại dang tay anh sẽ dỗ dành
Gọi về phía anh đi rồi chẳng lại.
Nếu có, cháu ta đến trường rồi thì phải,
Anh yêu ơi nếu chẳng có chiến tranh,
Anh yêu ơi nếu chẳng có chiến tranh.
Lâu lắm chờ anh không ai gõ cửa
Và em nghẹt thở trong vắng lặng này
Anh già dặn hơn, em trẻ phây phây,
Anh yêu ơi nếu chẳng có chiến tranh,
Anh yêu ơi nếu chẳng có chiến tranh.
Anh yêu ơi nếu chẳng có chiến tranh.

TÒA NHÀ DÂN ỦY (BỘ) CÔNG NGHIỆP NẶNG (1934):
Tác giả: A. Vesnin B. Vesnin, S. Liashenko


Vào năm 1934 đã diến ra cuộc thi về Tòa nhà Dân ủy Công nghiệp nặng trên Quãng trường Đỏ. Công trình 110 ngàn mét khối trên diện tích 4ha dẫn đến việc cải tạo trên diện rộng Quãng trường Đỏ, các con đường xung quanh và Quãng trường phố Kitai. Giai đoạn đầu tiên có 12 đồ án tham dự. Những đồ án ấn tượng là đồ án của anh em nhà Vesnin (A. Vesnin và B. Vesnin), những người đứng đầu phái “chủ nghĩa kết cấu” đã không được ban giám khảo để ý đến như những đồ án của những nhà thiết kế khác, dù cho trong cuộc thi đã đưa ra đánh giá đó là các giải pháp kiến trúc ưu việt hàng đầu, được xem như những ý tưởng thiết kế tuyệt vời nhất của thế kỷ.


TÒA NHÀ DÂN ỦY CÔNG NGHIỆP NẶNG
Tác giả: И.Фомин, П.Абросимов, М.Минкус.


I.Fomin, một đại diện cho trường phái tân cổ điển St. Peterburg của kiến trúc trong nước, một bậc thầy kiến trúc trước cách mạng. Thậm chí vào những năm 20-x, thời kỳ bị thống lĩnh bởi chủ nghĩa kết cấu, I. Fomin đã biết giữ những nguyên tắc của trường phái cổ điển trong kiến trúc, kể cả nghĩ ra cái gọi là “dạng thức vô sản”. “Hai khối đứng dọc theo mặt chính tạo ra một khe nhìn qua đó có thể thấy lăng. Phía Quãng trường Sverdlov tòa nhà khép lại bằng một dãy ngang. Trong giống như một đường viền. Tại đây bố trí các cổng chào phù hợp với đặc trưng kiến trúc cũ của quảng trường. Mặt bằng tòa nhà như một vòng khép kín. Vì có bố cục khép kín nên chiều cao không quá 12-13 tầng, chỉ có tòa tháp là cao 24 tầng”.


TÒA NHÀ DÂN ỦY CÔNG NGHIỆP NẶNG
Tác giả: А.Веснин, В.Веснин, С.Ляценко


..”Từ mái tiền sảnh tương ứng với tường điện Kremlin xây dựng 4 tòa tháp cao 160m. Tiết tấu của 4 khối đứng cùng dãy cột đỡ mái tiền sảnh tạo ra khoảng nhìn cần thiết theo phương dọc quãng trường và phù hợp với cấu trúc bức tường Kremlin. Sự phân đoạn theo phương đứng tương ứng với 4 đoạn tháp Kremlin, bảo đảm sự hòa nhập của tòa nhà với tổng thể chung. Một tiền sảnh duy nhất được thiết kế dọc theo chiều dài của Quãng trường Đỏ…”. Tòa nhà chưa được xây dựng.


NHÀ AEROFLOT
Tác giả: Д.Чечулин


Năm 1934 cả thế giới đã dõi theo số phận bi thảm của thủy thủ đoàn tàu phá băng Cheliuskin đang trôi dạt trên tảng băng sau khi đã mất con tàu trên vùng biển Chukhotka. Mùa hè năm đó, Moskva chào đón các Chelyuskinites dũng cảm và các phi công đã cứu họ, các Anh hùng Liên Xô. Truyền thống mới của đời sống XHCN yêu cầu phải vinh danh những vinh quang của con người xô-viết dưới hình thức các tượng đài. Tòa nhà Aeroflot được dự định xây dựng trẹn quảng trường nhà ga Belarusia chính là ý nghĩ của kiến trúc sư D. Chechulin như là một tượng đài của ngành hàng không xô-viết anh hùng. Từ ý đó, giải pháp dạng khí động của tòa nhà cao cùng các điêu khắc những phi công-anh hùng: А.Ляпидевского, С.Леваневского, В.Молокова, Н.Каманина, И,Слепнева, И.Водопьянова, И.Доронина, cùng với 7 vách mái vòm trạm khắc, xoay vuông góc với mặt đứng chính tạo nên các cổng công trình. Trong công việc có sự tham gia của nhà điêu khắc I. Shadr, chuyên nặn hình các phi công. Đồ án mới ở giai đoạn đầu và chưa được thực hiện. Gần nửa thế kỷ sau, ý tưởng chung của Đồ án đã được thể hiện qua công trình Nhà Xô-Viết Tối cao Nga trên bờ kè Krasnopresnenskaya (nay là Nhà Chính phủ).


NHÀ SÁCH (1934)
Tác giả: И.Голосов, П.Антонов, А.Журавлев


Đồ án “Nhà Sách” là một trong những ví dụ điền hình về giải pháp thiết kế kiểu “tượng đài” đầu những năm 30-x. Sự đơn điệu của kiểu dáng những khối hình thang thẳng đứng trên tất cả cac phần của tòa nhà. Kiến trúc sư И.Голосов trong những năm 20-x thuộc xu hướng “chủ nghĩa cấu trúc”, về sau đã đưa ra những giải pháp kiến trúc nổi tiếng trong các tác phẩm kinh điển kiểu Xô-Viết. Ông cũng tham gia vào cuộc thi thiết kế Cung Xô-Viết và tòa nhà Dân ủy Công nghiệp nặng vào giai đoạn sơ phát. Công trình của И.Голосов là những phát thảo theo kiểu “lãng mạng tượng trưng”. “Các nhà kiến trúc cần phải thoát khỏi những già cỗi trong suy nghĩ, phải tự mình sáng tạo… Để làm điều đó cần nắm vững các qui tắc và qui luật chủ đạo, giúp cho mỗi kiến trúc sư trong từng trường hợp cụ thể chọn được hướng đi đúng khi giải bài toán sáng tạo nghệ thuật… Cần chọn ra các trường hợp cụ thể như những điều mặc nhiên, chân lý và không thể thay thế. Những trường hợp đó rất nhiều, mang trong nó những giá trị tuyệt đối được thừa nhận rộng rãi như những kiến trúc vừa mang tính kinh điển vừa mang tính thời đại. (trích bài giảng “Những con đường mới trong kiến trúc”).


CỔNG CHÀO NHỮNG ANH HÙNG
Tác giả: Л.Павлов


Vào tháng 10 năm 1942, thời điểm căng thẳng nhất của cuộc chiến tranh Vệ Quốc, tờ báo “Văn học và Nghệ thuật” loan tin: Đã kết thúc cuộc thi thiết kế Tượng đài những anh hùng trong Chiến tranh Vệ quốc. Có gần 90 tác phẩm của các nhà điêu khắc và kiến trúc Moskva tham dự cuộc thi. Cuộc thi cũng nhận được các tác phẩm từ Leningrad, Kuibyshev, Sverdlovsk, Tasken và các thành phố khác của Liên Xô. Tổng cộng có khoảng 140 tác phẩm. Với mục đích giới thiệu với công chúng các tác phẩm tham gia cuộc thi, vào mùa đông và mùa xuân năm 1943 ở Moskva đã diễn ra 3 cuộc triển lãm các thiết kế trên. Điều kiện của cuộc thi còn có thêm chủ đề thiết kế và xây dựng Tương đài những “Anh hùng bảo vệ Moskva””. Địa điểm xây dựng tượng đài cũng được xem xét trong cuộc thi. Kiến trúc sư Л.Павлов, tác giả “Cổng chào Anh Hùng” đề xuất vị trí tại Quảng trường Đỏ. Tượng đài chưa được xây dựng.


NHÀ Ở CAO TẦNG TRÊN QUÃNG TRƯỜNG KHỞI NGHĨA
Tác giả: В.Олтаржевский, И.Кузнецов.


Kiến trúc sư В.Олтаржевский cùng với kiến trúc sư А.Мордвинов, tác giả của đồ án nhà cao tầng “Khách sạn Ukraina” trên đại lộ Kutuzov. В.Олтаржевский nghiên cứu sâu về lý thuyết kiến trúc và các phương pháp xây dựng các tòa nhà cao tầng. Năm 1953 đã xuất bản quyển sách “Xây dựng các tòa nhà cao tầng ở Moskva” trong đó ông cố gắng tìm hiểu mối liên hệ giữa kiến trúc cao tầng với kiến trúc truyền thống Nga. В.Олтаржевский đặc biệt quan tâm đến kết cấu và sự đa dạng của các loại trang thiết bị “cao tầng”. Đồ án của ông không được thực hiện, thay vào đó là đồ án của các kiến trúc sư М.Посохина и А.Мндоянца.


TÒA THỊ CHÍNH Ở Зарядь
Tác giả: Д.Чечулин. 1948


Năm 1947 Chính phủ Liên Xô đã thông qua Nghị quyết về xây dựng các tòa nhà cao tầng ở Moskva. Đầu những năm 1950-x các tòa nhà cao tầng trên Đồi Lênin (MGU), trên Quãng trường Smolensk (MID), trên Quãng trường Lermontov (Nhà Hành chính), trên Quãng trường Komsomolsk và trên Đại lộ Kutuzov (Khách sạn Leningrad và khách sạn Ukraina), các Nhà Ở trên bờ sông Kotelnicheskaya và trên quãng trường Khởi nghĩa đã được xây dựng. Chỉ còn việc xây dựng tòa nhà hành chính 32 tầng ở Зарядь, một trong những điểm nhấn cảnh quan khu vực trung tâm thủ đô là chưa được hoàn thành. Việc xây dựng bị dừng lại sau quyết nghị năm 1955 về “sự thái quá và tính phô trương hình thức trong kiến trúc”, đánh dấu một thời kỳ mới trong kiến trúc Xô-Viết. Những hạng mục đã xây dựng bị dỡ bỏ, vào năm 1967 trền nền móng của tòa nhà đã xây dựng khách sạn Russia cũng do chính kiến trúc sư Д.Чечулин thiết kế.


CUNG XÔ-VIẾT
Tác giả: Б.Иофан, В.Гельфрейх, Я.Белопольский, В.Пелевин. Скульптор С.Меркулов.
Один из вариантов утвержденного проекта. 1946


Cuộc thi thiết kế Cung Xô Viết ở Moskva năm 1934 là một trong những cuộc thi kiến trúc hoàn chỉnh và qui mô nhất của thế kỷ. Ý tưởng về tòa nhà của Nhà nước Công Nông đầu tiên trên thế giới, một biểu tượng thắng lợi của Chủ nghĩa Cộng sản đã có từ những năm 1920-x. Cung Xô Viết dự định đặt tại vị trí đã bị phá hủy của Nhà thờ Христа Спасителя. Cuộc thi bắt đầu vào năm 1931 và qua nhiều giai đoạn. Tất cả có 160 đồ án, 12 tham luận và 24 bản tham khảo, có 112 đề xuất thiết kế, 24 đề xuất do người nước ngoài tham gia, trong đó có những kiến trúc sư nổi tiếng thế giới: Le Corbusier, W. Gropius và E. Mendelssohn. Sự chọn lựa thuộc về các nhà kiến trúc Xô Viết trở lại với các di sản của quá khứ. Các danh hiệu cao đã được trao cho các kiến trúc sư I. ZHOLTOVSKOGO, B. Iofanu, G. Hamilton (Mỹ). Sau đó Hội đồng Xây dựng Cung Đại Hội Xô-Viết (có thời gian chính Stalin cũng tham gia) đã thông qua đồ án của B. Iofan sau khi đã hiệu chỉnh cải tiến để khả thi hơn.

Cung Xô-Viết là tòa nhà lớn nhất thế giới. Chiều cao đạt đến 415m, cao hơn chiều cao của những công trình cao nhất thế giới lúc bấy giờ là Tháp Eiffel và Cao ốc Empire State. Có tượng đài Lenin cao 100m phía trên. Xây dựng Cung Xô-Viết tự nó đã là một lĩnh vực nghiên cứu-khoa học-kinh tế. Trong đó có các phòng thí nghiệm chuyên nghành về ánh sáng, về âm thanh, về chế tạo vật liệu xây dựng chuyên dụng như ‘Thép Cung XV”, “Gạch Cung XV”; có các nhà máy cơ khí và bê tông; có cả một nhánh đường sắt dẫn vào khu vực công trường. Đặc biệt, theo Nghị quyết của Hội đồng Dân Ủy Liên Xô và Xô-Viết Lao động và Quốcphòng, Cung Xô-Viết được khởi công xây dựng vào năm 1934, đến năm 1939 đã chuẩn bị xong nền móng cho phần cao nhất của tòa nhà. Năm 1941 do chiến tranh, công việc xây dựng phải dừng lại và không được tiếp tục trở lại. Các công việc trong dự án Cung Xô-Viết được tiếp tục cho đến cuối những năm 1940-x.

Nguồn: http://www.muar.ru/ve/2003/moscow/index.htm và http://bg-znanie.ru/article.php?nid=7544
Tạm dịch: Kóc Khơ Me