[nqbinhdi]

Phanhoamay viết

Gửi Bình dị,
"Tướng về hưu" của Nguyễn Huy Thiệp là một truyện ngắn nổi tiếng. Nó chỉ ra sự đụng độ giữa một bên là lý tưởng ... cao đẹp và một bên là cuộc sống thực dụng, làm giàu bằng mọi giá. Nguyễn Huy Thiệp rất tài khi dùng hình ảnh cô con dâu dùng nhau thai để nuôi chó kinh doanh.
Trong "Đám ma cụ Hợi", tôi đặt vấn đề hơi khác. Đó là sự xung đột hoàn toàn về mặt lý tưởng. Thằng Dần cũng có lý tưởng của nó:
"Nó bảo mỗi thế hệ có việc riêng của mình. Thời cụ là vì độc lập tự do, thời nó là vì độc lập kinh tế. Nước ta phải giàu, nhiều người dân ta phải giàu thì mới có được độc lập kinh tế. Nếu chúng cháu không lo làm giàu thì ngày trước các cụ phấn đấu hy sinh để làm gì?"

Tôi không dám so mình với Nguyễn Huy Thiệp. Tôi viết sau NHT gần 20 năm thì thực tế đời sống có nhiều thay đổi rồi? Nhận thức cũng vận động theo?

@ bác Phan,

Em hiểu điều đó quá đi, hiểu cả dụng ý của bác về chuyện lý tưởng này lý tưởng kia (còn nghiêm túc như bác viết hay không thì cũng còn phải xem nữa, bởi có ông kễnh con nào bây giờ làm giàu mà chẳng hát lên cái lý tưởng cao đẹp mới này đâu - chỉ có con mắt nhân gian mới thấu được thôi chứ mắt trần như ta, đo sao được lòng người ạ).

Đọc truyện bác viết thì em liên tưởng đến Tướng về hưu, đến chuyện nhà em - tự nhiên thôi - chứ không có dụng ý gì khác đâu.

Nói chuyện con mắt nhân gian, xin cho em kể hầu các bác chuyện này.

Tháng 9 năm 2008, nghỉ lễ quốc khánh, em về Hải Dương, vùng Bến Trại gần quê bác huonghongvang nghỉ, đi chơi theo lời mời tha thiết của gia đình một học trò cũ từ mấy năm trước của em.

Đấy là một vùng quê có thể gọi là nghèo, nằm bên trong đê - có thể chưa nghèo như đồng đất ngoại bối quê của bác Lựu Sài, song nhìn nhà cửa làng xóm thì quyết không thể gọi là giàu.

Về đến làng tối thứ Bảy, sáng CN hai thày trò thong thả đi chơi quanh vùng, ra thăm cả đảo cò. Tới làng nào ở VN có chùa thì em cũng ghé vào thăm - cảnh chùa tịch mịch luôn cho ta những phút giây thư thái và có dịp ngẫm nghĩ về cuộc sống cuống quít bên ngoài kia, sau rặng cau sát bờ tường chùa. Làng ấy có hẳn đến 2 cái chùa, một nhỏ, một to.

Sau khi ghé qua chùa nhỏ, thắp hương ở bàn thờ thờ ông Ác như mọi lần vào các chùa khác ở khắp nơi, hai thày trò vào cái chùa thứ hai, rất to, lô nhô nhiều tháp từa tựa như các ngọn tháp chùa Trấn Quốc ngoài Hồ Tây. Chùa vắng vẻ, sạch sẽ, khá hoành tráng, lát gạch suốt từ con đường dẫn từ ngoài vào đến trong chùa. Có cả một bia đá đặt trên lưng một con rùa đá, trên khắc tên gia đình đã công đức tiền của tu bổ chùa gần đây.

Sau khi lại vào thắp hương bàn thờ ông Ác và bỏ mấy chục ngàn vào hòm công đức, y như với chùa trước, hai thày trò dạo ngắm các điện thờ rồi trở ra. Ngoài sân là một ông sư còn khá trẻ, chạc chừng dưới 40, dáng thì y hệt một ông tá điền khỏe mạnh trong các tác phẩm của Nam Cao hay Ngô Tất Tố đang đưa đẩy chổi tre quét lá rụng trên sân trước dãy nhà ngang. Thấy khách vãng cảnh chùa, sư ông vồn vã chào và mời hai thày trò vào xơi nước.

Trò chuyện lan man giữa chủ và khách, một lát thì tới chuyện cúng công đức cho chùa. Em sẽ ghi ra đây những điều sư ông đã bàn - hay bảo cũng được. Rủ rỉ như một ông nông dân chính hiệu, sư ông nói rằng cúng công đức là tùy tấm lòng của khách thập phương. Cúng Phật cốt ở tấm lòng chứ không nệ của nhiều hay ít, quan trọng là ở cái tâm sáng hay không mà thôi. Rằng nếu cúng nhiều mà thành tiên thành Phật cả, thời đời này biết bao nhiêu là Phật? Như một dẫn chứng, sư ông kể "Chùa này được công quả bởi một gia đình của một ông tướng rất giàu có, tiền cúng tu bổ chùa vào nửa đầu những năm 1990s đã hơn 1 tỷ - cái đó so với cái nhà ông ấy có thì cũng chả ăn thua gì. Nhưng mà có phải cúng nhiều thì sẽ được Phật phù hộ nhiều cho đâu. Mấy năm trước, ông tướng ngã bệnh trọng, liệt giường liệt chiếu mấy năm trời mới chết được đấy". Chiêu một ngụm trà rồi sư ông thủng thẳng bảo tiếp "Có cúng nhiều mấy cũng chẳng thành tiên được, cơ mà quả báo thì nhãn tiền, đến ngay chứ không chắc đã phải đợi đến đời sau đâu ạ".

Con mắt nhân gian?