[LyMisaD88]

Chà chà, Tết nhất no xôi chán chè rồi các chú mới chợt nhớ đến khoai deo đấy nhỉ.
Vâng, cần phải giữ gìn và lưu truyền cái món "đậm đà bản sắc dân tộc" này chứ, tôi thì đã lâu lắm rồi chưa được ăn khoai deo, có thể ít người còn làm món khoai này trong thời buổi lương thực, thực phẩm đủ đầy.
Anh MU và anh Hungm kể rất hay những kỉ niệm thân thương với cái món tưởng như chẳng mấy giá trị này vì ngày xưa đói kém, nhà nào cũng chỉ chú trọng vào hai bữa ăn chính chứ ít ai nghĩ đến món quà vặt, nhai cho vui miệng vui mồm. Đọc bài các anh viết mà tôi cứ thấy như miếng khoai deo vàng đậm màu hổ phách đang ngậm trong miệng, nhai thì không được vì nó "deo" nên khá dai mà cứ ngậm để cho nước bọt thấm vào khoai từ từ, miếng khoai mềm dần, từng ít, từng ít một hoà với nước bọt xuống cổ ngòt ngọt thơm thơm hương vị đồng quê.
Quê tôi ở Quảng Bình và thưở nhỏ tôi cũng thường được ăn món khoai deo này, nhất là những ngày thiên tai bão lũ. Hồi ấy làm sao có đủ gạo cơm như bây giờ, giáp hạt, mất mùa là cứ sắn khoai trừ bữa là chuyện bình thường ở những vùng quê nghèo khó. Mùa thiên tai bão lụt, không có gạo để thổi cơm, có gạo cũng chẳng thể thổi cơm được thì khoai deo là món ăn cho bọn trẻ con qua bữa khi đói lòng, vì thế mà ở quê tôi hiếm thấy nhà nào mà không dự trữ được một chum khoai deo để chống đói.
Có phải chăng đây là một sáng tạo nẩy sinh từ khó khăn vất vã của ông bà ta ngày trước.
Tôi nhớ cách làm khoai deo khá đơn giản như các anh MU và Hung đã kể nhưng ở quê tôi người ta chú trọng cách chọn khoai. Khoai lang có khá nhiều giống, căn cứ vào hình thái của lá thì sẽ phân biệt được giống khoai, màu sắc của củ thì có loại trắng, có loại đỏ nâu, có loại lại màu tím, ruột khoai thì chỉ có hai màu trắng và vàng nghệ.
Người trồng khoai chỉ cần nhìn kiểu lá là họ biết sẽ cho thu hoạch giống khoai gì.
Tuỳ theo đồng đất mà người nông dân chọn giống khoai thích hợp: đất đồi, đất thịt pha sét không thích hợp lắm và cho giống khoai ít bột, đất cát pha, đất cát ở các vùng ven biển là rất thích hợp với giống khoai cho năng suất cao lại nhiều tinh bột nhưng khoai deo thì được chọn từ khoai ít tinh bột nó mới vừa dai vừa ngọt.
"Tháng Hai, ăn khoai với cà", có lẽ cách chế biến đơn giản nhất là khoai luộc, dỡ khoai xong bắc lên nồi luộc chín là ăn ngay.
Từ lâu tôi nghe người ta lưu truyền lại qua chuyện trạng Vĩnh Hoàng- một làng theo dân gian lưu truyền là làng chuyên nói trạng như làng Gabrôvô của đất nước hoa hồng nay ở gần thị trấn Hồ Xá huyện Vĩnh Linh kể rằng: Có nhà trồng một dây khoai lang mà nó bò qua ba tỉnh, khoai nấu chín nhiều bột quá ăn nghẹn cổ không nuốt được nên khi ăn phải ôm lấy cột nhà vận công lực mới nuốt được khoai. Khoai nhiều bột đến mức khi chủ nhà ăn khoai có con chó đứng cạnh không may bị bột khoai bắn vào làm chó đui cả mắt...he...he...
Món khoai khô để dự trữ thì sau khi thu hoạch về rửa, thái thành lát phơi khô, cho vào chum bảo quản. Loại này chế biến được khá nhiều món: Xay thành bột nấu chè khoai, làm bánh khoai, để nguyên lát hấp độn cơm, nấu chín với đỗ đen, đỗ huyết hoặc lạc nhân ăn vừa ngọt, vừa bùi vừa thơm. Khoai khô có nhà dự trữ hàng tạ.
Còn khoai deo thì làm ít thôi, mỗi nhà dự trữ một chum nhỏ là vừa. Chọn khoai trồng ở đồng đất thịt để không nhiều bột quá, luộc khoai phải thật chín, sau đó để nhỏ lửa một thời gian cho nó "xuống bột", khoai xuống bột là khoai khi luộc xong đem thái nhìn ruột đã hơi trong, khoai nhiều bột quá, màu tinh bột trắng cả ruột khoai thì làm khoai deo hơi khó vì nó vừa bở khó thái, khi khô lại giòn. Sau khi để nguội đem khoai thái thành lát mỏng, phơi khoảng 3- 4 nắng thật to là được. Khoai deo phải được bảo quản để không mốc, không mọt vì thế các thứ chum, vại bằng sành là tốt nhất, bao quanh một lớp lá chuối khô để chống ẩm, xếp khoai vào đậy kín nắp, có nhà còn cho thứ lá cây gì đó vào để chống mọt ăn khoai, để nơi khô ráo là bảo quản được cả năm.
Thưở nhỏ, bánh kẹo rất hiếm nên bọn trẻ con như tôi thường coi khoai deo như là món bánh kẹo để dùng trong rất nhiều trường hợp: đi học về đói bụng, đi xem phim bãi cũng cầm theo một túi quần đầy để nhai cho vui miệng, đi học cũng mang theo mình như MU, chả thế mà đến khi cần đến, mẹ bê chum ra mới phát hiện lũ "chuột" nó xơi mất hơn nửa chum khoai rồi.