Băng giá đầu đời - dịch giả Phan Bạch Châu
Anh Phan Bạch Châu vừa ký tặng bạn bè tập thơ dịch "Băng giá đầu đời" của anh. Tôi cũng được tặng một cuốn.
Là một nhà khoa học, Phan Bạch Châu rất yêu thơ. Nhà khoa học mà không yêu thơ thì đó có thể là nhà khoa học chưa trọn vẹn?
Phan Bạch Châu làm thơ và dịch thơ. Cả hai việc anh đều làm cẩn trọng, tỷ mỉ, không khoa trương ồn ào.
"Băng giá đầu đời" là tập thơ anh dịch từ nguyên bản tiếng Nga, gồm 41 bài anh chọn của 9 cây đại thụ thi ca Nga. Không có Pushkin, có lẽ vì nhiều người đã dịch Pushkin rồi. Đó là quyền của anh, "gu" của anh.
Phan Bạch Châu dành nhiều ưu ái cho A. Voznesensky, O. Berggolts và M. Lermontov.
Cầm tập thơ dịch 160 trang trong tay, là người biết tiếng Nga, tôi cẩn thận đọc từng bài một. Đọc thơ là phải cẩn thận, phải nghiêm túc. Đọc thơ dịch càng phải cẩn thận và nghiêm túc hơn.
Vì vậy bài viết này chưa phải là bài nhận xét đầy đủ và toàn diện về "Băng giá đầu đời". Tôi chỉ muốn kịp thời bày tỏ lòng kính trọng và sự khâm phục trước tấm gương lao động nghiêm túc và tài hoa của anh Phan Bạch Châu, một ngườì cách đây không lâu đã vượt qua căn bệnh hiểm nghèo trở về với gia đình, với bè bạn và với thơ!
Ai đã từng dịch thơ đều hiểu rằng dịch thơ là vô cùng khó. Phải hiểu được đến tận cùng bài thơ gốc. Phải giỏi tiếng mẹ đẻ. Và phải có tâm hồn thơ thì mới có thể dịch thơ được.
"Băng giá đầu đời" là tên một bài thơ của A. Voznesensky mà anh Phan Bạch Châu dùng để dặt tên cho cả tập thơ dịch. Nguyên nghĩa của nó là "Băng giá đầu tiên". Anh Phan Bạch Châu chuyển nghĩa thành "Băng giá đầu đời" thật là đúng và thoát.
Đó là một ví dụ nhỏ cho thấy dịch giả đã lật đi lật lại từng con chữ, đã mất rất nhiều công sức cho việc đạt đến một phương án "chuyển ngữ" mà dịch giả đặt mình vào vị trí người đọc khó tính nhất để tự kiểm định. Đây là một tấm gương đáng quý về lao động con chữ.
Qua những bài mà tôi đã đọc (thành thật nhận rằng tôi chưa đọc hết song ngữ 41 bài thơ), tôi đã nhận thấy anh dịch chuẩn, rất tôn trọng nguyên tác mà vẫn Việt hoá được ý thơ và hồn thơ của các tác giả Nga.
(Tiến sỹ Phan Bạch Châu học ở Nga, mặc áo khoác trắng)
Bằng những dòng này, tôi xin chúc mừng anh Phan Bạch Châu với tập thơ dịch lần này (trước đó anh đã có 4 ấn phẩm là các tập dịch thơ, truyện ngắn và tiểu thuyết Nga).
Nhân dịp năm mới Tân Mão 2011 xin kính chúc anh luôn mạnh khoẻ, lao động sáng tạo và tiếp tục cho ra đời những tác phẩm có giá trị!