[USY]

Lạc nhiều, các bác đem rang khắp nơi, em quy về đây cho "dễ thu hoạch" nhé!

1. Hôm nay báo Lao Động lại có một bài mới về 2 cụm từ "rung động" và "rúng động" đã làm diễn dàn mình một thời "ngả nghiêng", xin trích ra đây để các bác bình xét:

Rúng trong rúng động: Có phải là rung?

http://laodong.com.vn/Tin-Tuc/Rung-t...-la-rung/29146
Thứ Sáu, 14.1.2011 | 11:31 (GMT + 7)
(LĐ) - Khi thấy tôi viết bài Câu chuyện “tây” và “ta” trả lời bạn đọc trên Lao Động Cuối tuần (số 2 -2011) vừa rồi, một anh bạn mê thể thao có gọi điện cho tôi và nói: “Này ông ạ, trên báo Thanh Niên, ra ngày 8-2-2011, có đăng bài Bóng đá Indonesia rúng động vì “giải đấu nổi loạn”.

Bọn tôi đang cãi nhau vì từ rúng động này đấy. Tôi bảo đây chính là từ rung động theo cách phát âm địa phương (Dân trong Nam họ vẫn nói chệch thế mà!). Nhưng “tụi” bạn tôi chúng nó lại bảo rúng là rúng, rung là rung, giống nhau thế nào được. Tôi nghĩ là tôi đúng. Ông giúp tôi như vẫn trả lời trên báo nhé!”.

Ông bạn nọ còn phân tích dài dòng, để tăng thêm luận cứ khẳng định lý lẽ của mình là hoàn toàn xác đáng. Tôi nhớ tại Hội thảo Ngữ học toàn quốc (do Hội Ngôn ngữ học tổ chức thường niên) năm 2010 vừa rồi, tiểu ban của chúng tôi cũng đã cãi nhau về chuyện này. Có một vị (giống như anh bạn tôi) cho rằng rúng động chỉ là cách phát âm khác của rung động (vốn có 2 nghĩa: 1. Chuyển động qua lại liên tiếp không theo một hướng xác định, do tác động từ bên ngoài; 2. Tác động đến tình cảm, làm nảy sinh cảm xúc).

Theo vị này thì gần đây “mấy ông nhà báo” thích dùng chữ rúng để làm mới, nghe lạ tai, quảng cáo cho báo chứ “chẳng phải sáng tạo, chẳng giải quyết được cái gì”. Ông còn bảo, cách đọc rung và rúng giữa miền Bắc và miền Nam cũng giống như các trường hợp: mẹc-xì/méc-xi (merci: cám ơn), cạc/các vi dít (carte de visite: tấm danh thiếp), puộc/puốc-boa (pourboire: tiền thưởng thêm)... thôi. Lúc đó, tôi phân vân và cũng định lên tiếng phản bác. Nhưng sự tự tin quá mức của vị nọ, lại được mấy báo cáo viên khác gật gù tán thưởng làm cho sự hăng hái của tôi hơi bị chùn. Thực ra, đó cũng chỉ là chuyện nhỏ và rồi cũng bị quên đi. Đến bây giờ có anh bạn nhắc lại, tôi mới giật mình và vội vàng tra cứu xem sao.

Việt Nam Tự-điển của Hội Khai trí tiến đức (Hà Nội, 1931) không thống kê rúng động, chỉ có từ rúng và định nghĩa rúng: “cũng như nghĩa bóng tiếng rung”. Nhưng Từ điển Việt Nam của Thanh Nghị (Sài Gòn, 1958) thì các từ rung, rung động, rúng, rúng động được sắp xếp riêng biệt:

RUNG bt. Động đậy quanh đều; làm cho động đậy quanh đều.
RUNG ĐỘNG bt. Rung và chuyển động; ngb. Làm cảm động.
RÚNG đt. Làm cho chột dạ.
RÚNG ĐỘNG đt. Nht. Rúng.
Như vậy, theo Thanh Nghị, nghĩa của rung và rúng có sự khác hẳn nhau.
Từ điển tiếng Việt (Văn Tân chủ biên, Hà Nội, 1977) không có từ rúng, rúng động. Đại từ điển tiếng Việt (Nguyễn Như Ý chủ biên, Hà Nội, 1999) thì cho rằng:
RÚNG1 đgt. Chống đỡ làm cho ngay thẳng lại.
RÚNG2 tt. Núng, nao núng.
RÚNG ĐỘNG đgt. Nao núng, giao động.
Còn theo Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên, Hà Nội, 2007):
RÚNG đg. (cũ) núng, nao núng.
RÚNG ĐỘNG đg. 1.[ph.] rung chuyển, rung động, 2 (cũ) nao núng, dao động.

Như vậy, các cuốn từ điển gần đây đã ghi nhận 2 nét nghĩa của rúng động. Một là có nghĩa “giống rung động” (một biến thể phương ngữ), hai là chỉ “sự nao núng, dao động”. Có lẽ các từ rúng động mà báo chí đang sử dụng nghiêng về nét nghĩa 2: Đối tượng đã có sự nao núng, dao động và tiếp đó là có sự chuyển động do chịu một sự tác động bên ngoài nào đó. Thí dụ: Chính trường Pakistan rúng động sau vụ ám sát ...; Thị trường vàng thế giới đột nhiên rúng động; Việc phát hiện ra một loạt bê bối dùng doping đã làm rúng động Olympic...

Rung động cũng là sự rung chuyển từ tác động khách quan nhưng sự ảnh hưởng và mức độ chuyển động bất thường của rúng động cao hơn, khó lường hơn... Như vậy là các nhà báo kia dùng rúng động là có ý riêng chứ không đơn thuần chỉ là cách nói khác lạ, cốt gây ấn tượng. Dù quý anh bạn và được anh tin tưởng “giao nhiệm vụ” hỗ trợ anh, tôi cũng không chiều lòng anh được mà phải nói theo xu hướng sử dụng từ ngữ trên thực tế.
PGS.TS PHẠM VĂN TÌNH

2.

USY viết

Em xin đóng góp 1 chuyện vui có thật.
Chuyện là có 1 hôm, ông Nga ở cơ quan ngày xưa của em mặt mũi nghiêm trọng hỏi nhỏ em: "Cơm lễ" là gì? Em nghĩ mãi 3 ngày không ra, kể cả tra các kiểu từ điển tiếng Việt từ cuốn của cụ Đào Duy Anh cho đến cuốn của cháu chắt cụ.
Mãi sau em bực quá, mới hỏi lại: ông thấy cụm từ này ở đâu? Ông ta trả lời là ở trong giấy mời đi dự chiêu đãi.
Liệu các bác có suy luận ra đó là từ gì không ạ?
Thêm 1 câu đó vui nữa (cái này em "cóp" của 1 mem cũ NNN: từ "bát phố", rồi sau là "bát tiết (học)" có gốc từ đâu?

Dmitri Tran viết

Từ "Cơm lễ" chắc là dịch từ "Праздничный обед", người Nga hay dùng từ này.
Xin góp thêm một chuyện có thật như tiếu lâm về người Nga học tiếng Việt. Khi tôi mới học tiếng Nga, có tiếp xúc với 1 cậu SV Nga ở trường Phương Đông, câu ta kể lại 1 tháng thực tập ở Hà Nội:

Ra chợ, anh ta thấy có người nói: "Chuối hôm nay rẻ thối", về nhà hỏi: "Rẻ thối là gì?". Các bạn VN trả lời: Có nghĩa là rất rẻ.
Một tháng sau, trên sân ga, vẫy tay chia tay mọi người, anh ta gào lên: "Tôi nhớ các bạn thối ra đấy!".
Còn xuất xứ của cụm từ "bát phố", "bát tiết (học)" xin chờ ý kiến mọi người.

Dạ em còn nghe nói giai thoại "Tường Vi hát hay thối" nữa cơ ạ"!
Còn chuyện "cơm lễ" thì không phải là "праздничный обед" đâu bác ạ, mà là cái dòng nho nhỏ hay in ở góc dưới bên trái giấy mời. Nó là: "Trang phục: com lê"
Từ "bát phố" em vẫn chờ ý kiến các bác đấy nhé.

hungmgmi viết

Bát tiết...he he, bát tiết canh chứ nhỉ, thèm quá:
Tứ thời bát tiết canh chung thủy
Ngạn liễu đôi bồ dục điểm trang.

Cho hỏi "Ngạn" ở đây có phải là "bờ", như trong "Hồi đầu thị ngạn"/Quay đầu là thấy bờ, Lục Ngạn/ bờ sông Lục (sông Lục Nam)... không ạ?
Vậy thì chữ "ngạn" trong "ngạn ngữ" nghĩa là gì? Có chỗ giải thích "ngạn" ở đây là lời nói người xưa truyền lại", đúng hay sai ạ?
Mong các bác hiểu Hán ngữ cho em "mấy đường cơ bản"?
Em xin cảm ơn