[nqbinhdi]

Có vẻ như đề nghị của tôi về gốc từ sais từ tiếng Trung Quốc gây hồ nghi cho nhiều người. Tôi sẽ giải thích thêm suy nghĩ của tôi như sau.

Quá trình mượn từ ngoại lai của mọi dân tộc (mọi thứ tiếng) đều diễn ra như sau:

1. Có người nước ngoài tới (buôn bán hay chiếm đóng...) mang theo các khái niệm mới, hoặc có hàng hóa/vật dụng/gia súc... mới theo chân các nhà buôn hoặc các nhà thám hiểm đi xa trở về.

2. Do mới, tức là không có khái niệm/từ ngữ trong ngôn ngữ bản địa nên người ta sẽ: a) Cố chuyển nghĩa sang gần giống với từ đã có sẵn; b) Mượn từ nước ngoài và phiên âm cho dễ đọc/nói. Có quá nhiều thí dụ như thế trong rất nhiều thứ tiếng khác nhau, không thể kể xiết.

3. Một số từ đã quá lâu sẽ được coi như và trở nên từ thuần của ngôn ngữ chịu du nhập. Thí dụ trong số từ được coi là thuần Việt, có rất nhiều từ gốc Hán chứ không phải là từ Việt cổ (có gốc từ hệ Việt-Mường trong họ tiếng Môn-Khơ-me), chẳng hạn như từ buồm, gan... có gốc tếng Hán.

Khái niệm xe chắc chắn chưa có trong ngôn ngữ các dân tộc vùng Nam Đảo từ trước, bởi xe ở châu Á được làm ra có lẽ đầu tiên tại Trung Quốc (chỉ có hai bánh - có thể thấy rõ điều này từ chữ tượng hình, chữ xa/xe trên mặt quân cờ/lá bài tam cúc rất quen thuộc, khác với kocsi hay coach... của châu Âu có 4 bánh). Thế thì nó sẽ có lúc nào đó được du nhập vào các đảo vùng Đông Nam Á, tôi thiên về giả thuyết người Trung Quốc di cư mang theo, mạnh nhất là vào thời sau nhà Minh (hàng vạn/chục vạn người đã di cư tránh tàn sát/cướp bóc của quân Thanh, mang theo phong tục, ngôn ngữ... ảnh hưởng mạnh tới các vùng họ tới). Từ đó người vùng Nam Đảo mới có khái niệm về xe, và rất có thể đã mượn chữ xa (ký hiệu phiên âm thành sa) trong tiếng Trung Quốc, y như người Việt đã mượn chữ xa (phiên và biến âm dần thành xe, còn từ này ngày trước người TQ đọc/nói thế nào vị tất cũng đã có ai biết bởi tiếng nào cũng vậy, tiếng Trung Quốc cũng không là ngoại lệ nên đã thay đổi theo thời gian - thế nên mới gọi là sinh ngữ). Nhìn vào 3 chữ trong tự điển do Google cung cấp, ta thấy từ kusir và từ sais được đưa lên trên từ pengendara kuda (tôi đoán là từ Malaysia cổ, với từ pengendara nghĩa là người cưỡi/người điều khiển còn kuda nghĩa là ngựa, chỉ là cố chuyển nghĩa thành từ đã có sẵn trong ngôn ngữ Nam Đảo từ trước), cái này thường thấy trong các từ điển là xếp các nghĩa/từ thông dụng hơn lên trước - trong trường hợp này là các từ mượn được dùng nhiều hơn, nhất là trong văn viết, quan trọng (điều này cũng thấy tương tự trong tiếng Việt: những văn bản quan trọng, trịnh trọng thì người ta hay dùng từ Hán-Việt hơn còn trong văn nói thì lại hay dùng từ thuần Việt, thí dụ như thiếp mời đám cưới thì ghi Kính mời... tới dự hôn lễ của..., chứ không viết tới dự đám cưới, trong khi có ai hỏi ta đi đâu ta sẽ trả lời đi dự đám cưới của... chứ không mấy khi nói đi dự hôn lễ của..., có vô số thí dụ như vậy). Như vậy, ngoài từ pengendara kuda thuần Mã-lai, rất có thể các từ sais và kusir có gốc ngoại lai (kusir/kutsero thì lai từ tiếng Châu Âu - coach/kocsi/cocher/kutsche...), còn sais thì liệu lai từ tiếng nào?

Lai từ tiếng TQ chăng?