[duy quế]

ĐÀM TIÊU VỀ CON SỐ 1 TRONG TRUYỆN KIỀU.


Bước sang năm mới, ngày đầu năm sẽ là: 1/1/2011. Thật thú vị, cả ngày tháng năm đều gắn với con số 1. Tiếng Anh số 1 là “number one”! Khi nói đến “number one” thì hầu như ai cũng hiểu (kể cả người không rành tiếng Anh lắm). Như vậy, số 1 có điều gì đó bí ẩn chăng? Cụ Nguyễn Du không biết tiếng Anh, nhưng khi đem thuyết “tài mệnh tương đố” ra làm cơ sở cho cuốn truyện, ngay từ đầu cụ đã sử dụng số 1:
“Trải qua một cuộc bể dâu,
Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”.
Hình như con số 1 bắt đầu gây hứng khởi cho Cụ kể từ khi tả hai chị em Thúy Kiều và Thuý Vân:
"Mỗi người một vẻ, mười phân vẹn mười".
Tiếp đến là buổi chiều thăm mộ Đạm Tiên. Cái buổi chiều ấy xuất hiện con số 1 mờ mờ, ảo ảo:
“Một vùng cỏ áy bóng tà”
Vốn là một người giàu tình cảm, Kiều đã khóc thương Đạm Tiên - ngươì đàn bà "Nổi danh tài sắc một thì" và đã liên cảm tới thân phận của mình cũng như của những người phụ nữ nói chung:
“Sẵn đây ta thắp một vài nén hương”.
Cũng trong chiều hôm đó, Kiều đã gặp Kim Trọng, bạn học với Vương Quan, từ lâu đã "trộm nhớ thầm yêu" nàng. Kim Trọng là người “vào trong phong nhã, ra ngoài hào hoa". Tuy chưa kịp nói với nhau một lời nhưng sau cuộc gặp gỡ này thì "tình trong như đã, mặt ngoài còn e". Tiếp đến là mối tương tư với điệp từ con số 1:
“Ruột tằm ngày một héo hon
Tuyết sương ngày một hao mòn mình ve”
Đêm hôm đó Kiêu đã nằm mơ “Giấc mơ đoạn truờng”:
“Nỗi riêng riêng chạnh tấc riêng một mình”.
Trong khi đó, Kim Trọng nhớ Kiều, thơ thẩn đi tìm nàng, nhưng chỉ thấy độc nhất một con số 1:
“Một vùng cỏ mọc xanh rì
Nước ngâm trong vắt thấy gì nữa đâu!”
Kim Trọng thật may mắn khi bắt gặp một cành kim thoa của Kiều (rất có thể nàng cố tình để quên):
“Trên đào nhác thấy một cành kim thoa”.
Nhờ một cành kim thoa mà hôm sau hai người được cả một ngày để làm quen và tâm sự với nhau:
“Bấy lâu mới được một ngày
Dừng chân gạn chút niềm tây gọi là”
Chẳng biết “niềm tây” gồm những gì, chỉ biết rằng, sau đó được kết thúc bằng con số 1:
“Đã lòng quân tử đa mang
Một lời vâng tạc đá vàng thuỷ chung!”
Kim Trọng về Liêu Dương để thọ tang chú. Thuý Kiều chia tay Kim Trọng trong tâm trạng quyến luyến của 3 con số 1:
“Ngại ngùng một bước một xa
Một lời trân trọng châu sa hai hàng”
Tai họa đã đột ngột ập đến Vương gia. Bọn sai nha đầu trâu, mặt ngựa đã đánh đập cha và em nàng một cách tàn nhẫn.Trong hoàn cảnh bi đát như vậy, Kiều đành phải bán mình để chuộc cha. Kiều ra đi trong buổi chiều có hai con số 1 ảm đạm:
“Vi lô san sát heo may
Một trời thu để riêng ai một người”.
Bắt đầu từ đây Kiều phải đối diện với những con số 1 đau buồn:
“Thương ôi tài sắc bậc này
Một dây oan nghiệt, dứt dây phong trần!”
Những năm tháng xa nhà, Kiều nhớ thương cha mẹ, người thân và nỗi nhớ được thể hiện qua nhũng con số 1 chất chứa đấy cảm xúc.
Buồn trông nội cỏ rầu rầu
Chân mây mặt đất một màu xanh xanh
Sống một mình giữa không gian mênh mông xa vắng đó nên khi gặp Sở Khanh, Kiều như người sắp chết đuối vớ được cọc, không còn bình tĩnh nhận ra lời lường gạt của Sở Khanh:
Bạc tình, nổi tiếng lầu xanh,
Một tay chôn biết mấy cành phù dung!
Thúc sinh là một đấng nam nhi đã chuộc Kiều ra khỏi lầu xanh vì phát hiện ra vẻ đẹp “số một” của Kiều ngay từ cái nhìn đầu tiên:
“Rõ màu trong ngọc trắng ngà!
Dày dày sẵn đúc một tòa thiên nhiên”
Tuy nhiên, vì là gái lầu xanh Kiều đã không được Thúc Ông thừa nhận. Thúc Ông đã đưa Kiều lên quan xét xử. Kiều cam tâm chịu kiếp làm vợ lẽ để được yên bình. Một lần nữa Kiều gặp cảnh khốn khổ:
Dạy rằng: Cứ phép gia hình!
Ba cây chập lại một cành mẫu đơn.

Khi nghe nói Kiều giỏi văn thơ, vị quan kia đã cho Kiều làm một bài thơ bày tỏ nỗi niềm. Đọc thơ của Kiều, vị quan khen hay, rồi khuyên Thúc Ông nên rộng lượng chấp nhận. Nhờ thế Kiều thoát kiếp thanh lâu. Nhưng chưa được bao lâu thì nàng lại mắc vạ với Hoạn Thư, vợ chính của Thúc Sinh. Có lẽ con số 1 cay đắng khó quên, đó là khi Kiều phải đánh đàn cho vợ chồng Hoạn Thư:

“Cùng trong một tiếng tơ đồng
Người ngoài cười nụ, người trong khóc thầm”
Có thể nói, đỉnh cao của vinh hoa trong đời Kiều đấy là khi gặp đuợc Từ Hải:
"Đường đường một đấng anh hào
Côn quyền hơn sức lược thao gồm tài".
Từ Hải thuộc dòng con nhà võ, không thích nói nhiều:
“Một lời đã biết đến ta
Muôn chung nghìn tứ cũng là có nhau”.
Có lẽ hai bên ý hợp tâm đầu nên khi Từ Hải “động lòng bốn phương” thì Kiều đã xin đi theo, ra nơi biên thuỳ chinh chiến:
Nàng rằng:"phận gái chữ tòng
Chàng đi thiếp cũng một lòng xin đi".

Từ Hải là con nhà võ, nhưng lại giỏi cả văn. Ngay cả Kiều cũng phải ngạc nhiên khi nghe Từ Hải tâm sự:

“Một đời được mấy anh hùng
Bõ chi cá chậu chim lồng mà chơi”.

Cũng chính vì vậy nên Kiều mới được hưởng những giây phút vinh hoa
của điệp khúc con số 1:

“Vinh hoa bõ lúc phong trần
Chữ tình ngày một thêm xuân một ngày”.
Hồ Tôn Hiến bấy giờ là một quan tổng đốc của triều đình, mang nhiệm vụ đi dẹp Từ Hải. Hồ Tôn Hiến đã bày mưu mua chuộc Thuý Kiều. Nàng đã thật dạ tin người và xiêu lòng nghe theo lời Hồ Tôn Hiến, thuyết phục Từ Hải ra hàng. Lần đầu tiên trong truyện Kiều xuất hiện con số 1 đáng nghi ngờ:
“Trên vì nước dưới vì nhà,
Một là đắc hiếu hai là đắc trung”.
Bản thân Từ Hải cũng phân vân về con số 1 này:
“Một tay gây dựng cơ đồ
Bấy lâu bể Sở sông Ngô tung hoành”
Hồ Tôn Hiến thắng trận, ép Kiều phải "thị yến dưới màn", bắt nàng phải chơi đàn. Tiếng đàn lúc này là tiếng kêu của con số 1 đau thương và ai oán:
“Một cung gió thảm mưa sầu
Bốn dây nhỏ máu năm đầu ngón tay!”
Sáng hôm sau, Kiều đã quyết định nhảy xuống sông tự vẫn. Sau đó nàng được cứu sống.
Sau mười lăm năm lưu lạc, Thuý Kiều đã trở về đoàn viên với gia đình. Nàng tự thấy mình không còn xứng đáng với Kim Trọng nữa , nên hai người trở thành bạn “chẳng trong chăn gối, cũng ngoài cầm thơ". Câu chuyện được coi là kết thúc có hậu nhờ con số 1 ở phần cuối:

“Phong lưu phú quí ai bì
Vườn xuân một cửa để bia muôn đời.”

Truyện Kiều được nâng niu, trân trọng và sẽ sống mãi trong lòng người dân Việt Nam. Chẳng biết vô tình hay hữu ý, khi kết thúc truyện Kiều, cụ Nguyễn Du đã sử dụng một câu thơ hết sức khiêm tốn, có gắn với con số 1:
“Mua vui cũng được một vài trống canh”.

(Duy Quế)