Kênh đào Matxcơva:
Những ngày này, sau khi Chính phủ Nga thông qua quyết định tiếp tục thực hiện Dự án đường cao tốc có thu phí St.Peterburg-Moscow, một làn sóng phản đối việc khai phá khoảng 100ha rừng vùng Khimki cho tuyến đường băng qua lại bùng lên. Mặc dù Chính phủ Nga đã hứa sẽ trồng lại 500ha rừng để bù lại số rừng bị ảnh hưởng nhưng xem chừng người dân vùng này cũng như các tổ chức bảo vệ môi trường vẫn kiên quyết phản đối bằng đề xuất nắn tuyến tránh để vừa không bị ảnh hưởng đến rừng, vừa tiết kiệm khoảng 4 tỷ rúp chi phí trồng lại. Liên quan đến khu vực này còn có kênh đào Matxcova nổi tiếng đã xây dựng cách đây hơn 70 năm. Công trình kênh đào Matxcova này ngoài những phức tạp về công nghệ kỹ thuật vào thời kỳ đó, còn mang những dấu ấn không thể quên lãng mà chỉ có chế độ XHCN mới có, đó cách tổ chức thực hiện; là nguồn nhân lực và tài lực; là chế độ đãi ngộ, khen thưởng….; là những quyết sách chưa từng có tiền lệ.
BỐI CẢNH
Người Trung Quốc được xem là tiên phong trong việc xây dựng những tuyến kênh nhân tạo. Kênh đào lớn nhất trên thế giới là Kênh Hoàng Đế (the Grand Canal), nối sông Dương Tử với sông Hoàng Hà, dài 1100km, rộng từ 80m đến 330m, được thực hiện từ thế kỷ thứ VII và kéo dài trong vài trăm năm. Ở Châu Âu kênh đào bắt đầu từ năm 1605 với kênh Canal de Briare (Canal du Nivernais) nối lưu vực sông Seine và sông Loire. Vào năm 1626 bắt đầu xây dựng Kênh đào Rhine – Meuse. Lần đầu tiên ở Anh kênh Bridgewater nối Manchester và Mersey được xây dựng vào những năm 60 của thế kỷ XVII. Ở Mỹ kênh đào Middlesex Canal nối Merrimack và vịnh Boston chỉ hoàn thành vào đầu thế kỷ XIX. Các tuyến đường thủy nhân tạo được biết đến nhiều nhất là Kênh đào Suez dài 160km và Kênh Panama dài 81km.
The Grand Canal ở Trung Quốc:
Kênh đào Nivernais và Briare ở Pháp:
Kênh đào Bridgewater ở Anh Quốc:
Kênh đào Middlesex ở Boston, Hoa Kỳ:
Đáng chú ý là từ nửa sau thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XIX đã diễn ra một “thời kỳ kênh đào”. Sự phát triển vũ bão của sản xuất đã kéo theo sự tăng trưởng vận tải hàng hóa đột biến mà ngành vận tải lúc đó không thể kham nổi. Cần phải có các tuyến thương mại mới. Cho đến khi xuất hiện đường sắt, kênh đào và sông là các tuyến đường giao thông chủ lực, vì thế mạnh lưới các kênh đào đã phát triển rất nhanh chóng.
Kênh Suez:
Kênh Panama:
Nước Nga có một địa hình sông biển rất độc đáo mà phần nhô cao ở giữa như là một trung tâm phát triển chính. Một cách đơn giản, người Nga không thể chỉ dựa vào các con sông tự nhiên vĩ đại của mình, các con sông khá xa các thành phố công nghiệp. Nền kinh tế luôn ngột ngạt vì xa biển. Đầu tiên là những “con lạch”, sau đó là những kênh đào nối các biển xa lại với nhau.
Việc xây dựng các tuyến đường thủy mới ở Nga có sự quan tâm đặc biệt của Pie Đại Đế. Đầu tiên là kênh Volga-Donsk nối nhánh sông Kamusinka (chi lưu của sông Volga) với Ilovlya (chi lưu sông Don). Kênh Ivanovski là cái thứ hai được Peter I thông qua để thử nghiệm việc kết nối 2 hệ thống sông Volga và sông Don. Năm 1700, theo lệnh của Peter bắt đầu xây dựng kênh này nhưng sau đó đã bị dừng lại do sự trở lại của người Thổ vào năm 1711. Kênh này nối sông Volga với biển Đen thông qua sông Don. Năm 1703, Peter ra lệnh bắt đầu đào đoạn dài 4 dặm đầu tiên, đến năm 1708 thì hoàn thành.
Sự phát triển kinh tế và quan hệ thương mại, việc tìm kiếm các tuyến thương mại mới cũng như giải quyết việc cấp nước cho Matxcơva đã làm cho Nga Hoàng quan tâm đến vùng sông Dubna và Sestra. Vào năm 1722 Peter I giao nhiệm vụ cho kỹ sư Georgy Vilgelm de Genin thiết kế xây dựng kênh đào trên vùng chiến lược quan trọng này. Đồ án được hoàn thành. Ông dự kiến kết nối sông Matxcova với sông Sestra tại khu vực bến Rogatrevski. Nâng cao mực nước trên đường từ sông Volga đến Matxcova cần 127 đập dâng. Rõ ràng là với phương tiện kỹ thuật chưa hoàn thiện, thiếu nguồn tài chính và nhân lực, việc thực hiện dự án đành phải dời lại đến thời điểm thích hợp sau này.
Ý định thực hiện kênh này lần thứ 2 diễn ra sau 100 năm bởi Sa Hoàng Nicolai I. Vào năm 1924, Sa Hoàng đã giao nhiệm vụ thiết kế mới kênh này cho Tướng Mikhail Nicolaievich Bugaicky. Vào năm 1826 tại thượng nguồn sông Sestra đã bắt đầu triển khai xây dựng theo đồ án của Bygaisky. Người ta đã xây dựng con đập và hồ chứa “Подсолнечное” (hồ Сенежское), còn trên sông Sestra và Istra thì xây các âu thuyền. Tuy nhiên cùng lúc này cũng bắt đầu xây dựng tuyến đường sắt Nicolaievsky, do vậy việc xây dựng kênh bị chậm lại và dừng hẳn vào năm 1860.
Đến đầu thế kỷ 20, Matxcova trở thành trung tâm công nghiệp lớn của nước Nga với dân số vượt quá 1,5 triệu người. Nguồn nước các sông ở Thủ đô không còn đủ cho các hoạt động bình thường và sự phát triển công nghiệp trong tương lai. Vấn đề tìm kiếm nguồn cung cấp nước mới được đặt ra cho Hội đồng Thành phố.
Công việc được bắt đầu nhưng Cách mạng Tháng mười và sau đó là cuộc nội chiến đã một lần nữa đẩy lùi công việc này lại thêm một thời gian nữa.
Sau khi chính quyền về tay những người Bolsevic, di sản của chế độ sa Hoàng để lại càng trầm trọng thêm do công nghiệp hóa khắp đất nước nói chung và khu vực thủ đô nói riêng. Lúc đó ở Matxcova tăng nhanh dân số, đạt đến 3 triệu người. Ngoài ra còn xây dựng các xí nghiệp mới và tiếp tục hoạt động các nhà máy đã có từ trước. Vì vậy, vấn đề cung cấp nước sinh hoạt cho nhu cầu của cư dân và sản xuất công nghiệp trở nên căng thẳng. Sông Matxcova cạn đến mức vào mùa hè người ta có thể đi bộ băng qua tại gần Cầu Đá Lớn. Người ta chợt nhớ lại thời xưa và ý tưởng đào dòng kênh từ Volga đến Matxcova.
Quyết định mang tính lịch sử vềxây dựng kênh đào Matxcova-Volga được thông qua tại Hội nghị tháng 06 năm 1931 của TW Đảng Bolsevic. Bí thư thành ủy Matxcova Lazar Kaganovich đã đọc bản tham luận “Sự phát triển kinh tế Matxcova gắn với sự phát triển kinh tế Liên Xô”, liên quan đến nguồn nước cho Thủ đô Matxcova Ông nói: “Với tình trạng nguồn nước hiện nay chúng ta đang đối mặt với vấn đề khá nguy hiểm, vấn đề nước cho Matxcova là cần thiết nhất, cấp thiết nhất”.
Căn cứ tham luận của Kaganovich, đã thông qua chủ trương: “TW Đảng xem việc giải quyết một cách căn cơ bài toán nguồn nước cho các sông Matxcova là kết nối chúng với thượng nguồn sông Volga và giao nhiệm vụ cho các cơ quan hữu quan Thanh phố Matxcova cùng với Ủy ban kế hoạch Nhà nước và Ủy ban Nước nhanh chóng triển khai các công việc để có thể bắt đầu xây dựng vào đầu năm 1932”.
Quyết định trên đã làm cho việc xây dựng kênh trở lại giai đoạn khảo sát và thiết kế ban đầu.
(còn tiếp)