Ông sẵn sàng chặt tay mình đi để giúp chị nhưng cảm giác nặng nề về tổ ấm đã trở thành địa ngục ngày một khiến ông cảm thấy bế tắc. Ông đành tìm lối thoát trên những trang bản thảo và thi thoảng - trong các cuộc tiếp tân văn chương ở Saint Peterburg. Và trong một buổi như thế, Dostoyevsky được giới thiệu với một thanh nữ xinh đẹp, run rẩy trước nhà văn danh tiếng.
Đó là Apollinaria Suslova, con gái một cựu nông nô nhưng đã rất thành đạt khi được trả lại tự do. Apollinaria đã tốt nghiệp đại học, cũng từng thử viết văn và đang rất khao khát các cuộc phiêu lưu tình cảm. Nàng đã trở thành tình nhân của Dostoyevsky chỉ sau lần gặp gỡ đầu tiên có ba ngày.
Có lúc nhà văn đã ngỡ như mỹ nhân tuổi chớm đôi mươi này gắn bó với ông cả thể xác lẫn tâm hồn và họ sẽ sát cánh bên nhau tới cuối cuộc đời - chưa bao giờ ông được cận kề với một tình nhân nồng nàn say đắm như thế. Apollinaria nhất quyết đòi Dostoyevsky li dị vợ và dứt khoát không chịu nghe ông phân trần rằng, một người lương thiện không bao giờ làm như vậy với một hiền thê đang lâm trọng bệnh.
Hai người đã tạm thời đồng ý với giải pháp thỏa hiệp: cùng nhau đi du lịch ở châu Âu. Apollinaria lên đường trước và sau đó, vay tạm được ít tiền lộ phí, Dostoyevsky cũng đi theo. Tại Paris, mỹ nhân gặp ông với câu tuyên bố: "Anh đã bị chậm chân một chút rồi!" - lúc đó nàng đã có cuộc tình mới với một sinh viên Tây Ban Nha.
Quá thất vọng, Dostoyevsky ngồi như chết trong phòng khách sạn: trở về Nga ngay thì thật ngốc nghếch, còn ở lại Paris tiếp thì ông lại không muốn. Một thời gian ngắn sau, gã trai Tây Ban Nha đã ruồng bỏ Apollinaria và mỹ nhân đã làm nhà văn phát hoảng khi nàng nước mắt đầm đìa tới phòng ông ở với con dao to ở trong túi xách. Nàng cứ vật vã không biết nên tự sát hay nên cắt cổ gã trai đã làm nàng thất vọng…
Dostoyevsky không biết làm gì khác để an ủi Apollinaria nên đành cùng nàng đi du lịch - chưa có gì khiến nhà văn cảm thấy bị sỉ nhục hơn như thế. Ông hứa rằng họ sẽ đi du lịch "như anh trai và em gái". Thế là mỹ nhân đã lợi dụng sự chân thành này của ông và khiến nhà văn "lên bờ xuống ruộng" bởi những trò ma mị bất trắc của mình.
Nàng khiến ông điên đảo nhưng không thể rời bỏ nàng. Ông van nài nàng bố thí cho ông một chút dư tình mà cuối cùng tay trắng vẫn hoàn không - ở Baden - Baden đã thế, ở Turino cũng thế và ở Rome cũng là vậy. Nhà văn khốn khổ vì yêu sẵn sàng dâng hiến cho mỹ nhân mọi sự nhưng uổng công vô ích.
Nói cho cùng, Apolinaria đâu có cần Dostoyevsky mà chỉ thích hành hạ ông thôi. Mãi rồi ông mới tỉnh cơn mê sảng và tháo chạy về Moskva. Khi đó, Maria đã gần như hấp hối. Dostoyevsky cảm thấy lương tâm cắn dứt bởi chính khi hay tin về chuyện tình của ông với Apollinaria, Maria mới thực sự lâm vào cảnh mê sảng triền miên.
Suốt một năm trời, Dostoyevsky liên tục ở bên cạnh giường bệnh của vợ. Maria dần bình phục đôi chút. Nhà văn đã làm mọi việc để chiều chuộng vợ. Bạn bè thầm thì than thở: Maria sẽ chẳng còn hy vọng gì sống lâu thêm nữa nhưng nếu tốn sức như thế thì chính Dostoyevsky cũng chẳng mấy nả mà đi theo vợ.
Dostoyevsky đã tận tụy với Maria tới phút cuối cùng. Và chị cũng đã thấu hiểu tấm lòng của chồng. Một phút trước khi trút hơi thở cuối cùng (1864), Maria còn hỏi người ở xem họ đã nấu cho Dostoyevsky ăn bữa tối hay chưa…
Hai năm trôi qua nhưng nỗi đau dường như vẫn chưa nguôi ngoai. Dostoyevsky và Apollianria sống tách riêng với nhau, rất hay cãi cọ nhau nhưng nhà văn đã không còn người nào gần gụi hơn nàng. Rồi Anna xuất hiện. Cô gái chân thành tử tế này đã nóng lòng chờ Dostoyevsky nói ra những lời chính yếu đối với đời cô. Tuy nhiên, liệu ông có xứng đáng với sự dâng hiến đó không? Liệu có nên tiếp tục sống nốt đoạn đời còn lại một mình cho trung thực hơn không?
Và Dostoyevsky đã nói những lời chính yếu đó - trong truyện ngắn về một người họa sĩ không còn trẻ nữa, tình cờ gặp một cô gái trẻ. Người họa sĩ nghĩ rằng mình có thể tìm lại hạnh phúc với cô gái ấy nhưng lại vẫn hoài nghi:
- Liệu ông họa sĩ già nợ nần trĩu nặng như thế có thể mang lại cho cô gái trẻ điều gì? Liệu việc đó có phải là sự hy sinh quá lớn của cô gái hay không?
Anna đã đáp rằng, cô yêu ông và sẽ yêu ông tới cuối đời. Thế là sáng hôm sau công việc chuẩn bị lễ cưới đã được bắt đầu. Cô dâu muốn mang về nhà chồng nhiều đồ vật cô thích và rất đáng giá: những bộ đồ ăn đắt tiền, những đồ gỗ, đồ sứ sang trọng… Cả kinh đô bàn tán về đám cưới của họ. Anna khi bước chân vào cuộc hôn nhân của mình đã không biết sẽ phải gánh vác những chức phận nặng nhọc nhường bao.
Dostoyevsky không biết từ chối anh con riêng của người vợ quá cố cũng như mẹ đẻ của mình. Những người thân thích này đã làm ông tốn rất nhiều tiền. Và Anna phải thường xuyên đối diện với việc túng thiếu, không có đủ tiền đi chợ. Và mâu thuẫn giữa cô với thân thích của chồng đã xuất hiện.
Tình hình dần trở nên gay cấn đến mức Anna phải thuyết phục chồng đi ra nước ngoài du lịch để tránh xa những người họ hàng của ông. Chuyến đi đã kéo khá dài. Dostoyevsky ở châu Âu đã hoàn thành tiểu thuyết "Thằng ngốc". Đứa con gái đầu được sinh ra gần một năm sau ngày cưới nhưng đã bị chết yểu. Về sau, hai người đã có thêm một con gái và hai cậu con trai nữa.
Sống cùng một văn hào, Anna đã phải chịu đựng cả những biến cố tình cảm rối lẫn của ông. Đi du lịch cùng cô ở châu Âu, ông vẫn liên lạc với Apollinaria, vẫn viết thư cho mỹ nhân này. Tuy nhiên, ông vẫn chẳng nhận được gì từ người phụ nữ đó ngoài những trò mèo vờn chuột…
Phải mất khá nhiều thời gian, Dostoyevsky mới quên hẳn được mỹ nhân Apollinaria. Người đàn bà tai ác này khi trở về Nga, đã có lần giả danh một phụ nữ khác để lọt vào nhà của Dostoyevsky. Nhà văn đã không còn nhận ra người yêu cũ nữa. Khi biết đó là Apollinaria, Dostoyevsky đã hoảng sợ và van nài vợ trông các con cẩn thận hơn: "Mụ đàn bà đó biết anh yêu các con thế nào. Mụ ta có thể sẽ tìm cách giết chúng…" - Anna hỏi:
- Chẳng lẽ cô ấy đã thay đổi đến mức anh không nhận ra ngay ư?
- Không, không phải thế. Mụ ta không thay đổi gì mấy. Có điều anh đã quên hẳn mụ ta rồi, như thể chưa từng gặp mụ ta trước đó…
Dostoyevsky dặn dò để các con không nên ra ngoài chơi, một cách đầy lo lắng. Thế nhưng, giây phút đó, Anna chỉ muốn hát thật to lên. Cô hiểu rằng, từ nay, Dostoyevsky đã thuộc về cô trọn vẹn.
Năm 1881, Dostoevsky qua đời tại Saint Peterburg, thọ 60 tuổi. Anna sống tới năm 1918
|