Nhân 100 ngày mất của Cụ Lep Tolstoi nhớ chuyến về thăm bảo tàng Yaxnaia:
Năm thứ hai ở Nga, vào một ngày mùa đông tuyết trắng, chúng tôi được nhà trường tổ chức cho đi tham quan bảo tàng Lep Tolstoi ở thành phố Tula.
Buổi sáng, tất cả học sinh nước ngoài tập trung khá đông đủ ở sân trường, dồn lên hai ôtô to khoảng 50 chổ ngồi, mỗi lớp đều có cô giáo đi cùng để tổ chức, hướng dẫn. Đường đi từ Mát về thành phố Tula khoảng 200 km, đi xuyên qua những cách rừng thông, bạch dương phủ đầy tuyết trắng trên cành khá đẹp, những đoạn đường hơi vắng xe cộ, thỉnh thoảng mới có vài chiếc La da, Riguli chạy theo chiều ngược lại.
Trưa, đến Tula, chúng tôi được các cô giáo dẫn vào ăn trưa ở một nhà ăn trên phố 50 năm Cách mạng Tháng Mười, có món xúp củ cải đỏ ngon nổi tiếng của vùng Tula mà mãi đến bây giờ vẫn nhớ.
Tula là thành phố không lớn, ở khá gần Mát nhưng lại có cả sân bay. Chúng tôi được đi thăm thú vài nơi, được giới thiệu khá kỹ về lịch sử thành phố. Nơi đây, thời chiến tranh vệ quốc là thành phố chế tạo vũ khí trang bị cho Hồng quân, sau này Tula cũng là nơi chế tác các sản phẩm mỹ nghệ, đồ dùng khá đẹp mà ít nơi có thể làm được.
Buổi chiều chúng tôi được đi thăm làng Yaxnaia, nơi có bảo tàng của đại văn hào.
Chúng tôi được dẫn vào mấy toà nhà dài nhìn khá cũ kĩ, chỉ cao khoảng hai ba tầng gì đó nằm trong một khuôn viên rất rộng, trong vườn trồng rất nhiều táo, những cây táo mùa đông trút hết lá chỉ còn những gốc cành khẳng khiu.
Ngay ở cửa phòng đón tiếp, chúng tôi trút bỏ giày thay dép đi trong nhà, những đôi dép mỏng to bèn bẹt trông khá buồn cười. Các cô hướng dẫn viên du lịch dẫn chúng tôi đi qua rất nhiều phòng, giới thiệu chi tiết từng gian phòng, từng kỷ vật của các thành viên trong gia đình từ đời cụ kỵ của nhà văn. Mấy gian nhà trưng bày rất nhiều kỷ vật, mỗi kỷ vật là một câu chuyện, giai thoại khá lý thú. Điều đặc biệt là chúng tôi được nhìn ngắm những vật dụng, đồ dùng thông thường hàng ngày của gia đình ông mà trông nó rất khác biệt so với những vật dụng đồ dùng đương thời. Trên những bức tường khá dày, mang dáng vẻ thô ráp có rất nhiều tranh và ảnh, các vật dụng được trưng bày trong tủ kính.
Lúc ở nhà, tôi cũng là một con mọt sách nên đã đọc hết các tiểu thuyết dày "Chiến tranh và hoà bình", "An- na Karenhina"...của nhà văn nên càng có nhiều cảm xúc khi đến thăm bảo tàng của Người.
Sau khi đi thăm hết các gian phòng của mấy toà nhà, chúng tôi được đến viếng mộ nhà văn. Từ khu nhà đi qua một khoảng vườn rộng trồng táo hay lê, theo con đường mòn nhỏ chúng tôi đến một khoảnh rừng nơi có phần mộ của nhà văn. Một khoảng đất nhỏ hình ôvan, xung quanh có những viên đá như đá cuội tròn tròn khá to xếp thành một đường viền lô xô và đặc biệt là khá nhiều những bông hoa cẩm chướng đỏ của người đến thăm đặt trên và xung quanh mộ cụ. Đây là mộ của đại văn hào ư? Tôi thực sự ngỡ ngàng vì cái giản dị như muốn tan hoà tất cả vào thiên nhiên của phần mộ một bậc vĩ nhân? Không bia mộ, không tượng đài, không cả xi măng xây cất, đơn sơ vậy thôi ư? Ngôi mộ nằm bên một con khe cạn hơi thoai thoải dốc, xung quanh là những cây sồi, cây thông cổ thụ toả bóng chở che cho phần mộ cụ.
Tôi có hỏi người hướng dẫn về lý do không xây mộ và được trả lời đó người ta là làm theo ý nguyện của nhà văn lúc còn sống. Họ còn cho biết ngày nào cũng có có những đoàn khách đến thăm viếng và trên mộ cụ không lúc nào thiếu những đoá hoa cẩm chướng đỏ thắm.
Sau này tìm hiểu kỹ hơn tôi được biết sinh thời nhà văn cũng trãi qua những quãng đời cực nhọc về tinh thần và các mối quan hệ với người thân, trong gia tộc họ hàng, cụ đã từ chối những phú quý vinh hoa, cuộc sống vương giả của giới quý tộc mà cụ được thừa hưởng để giúp đỡ những người nghèo khó.
Mấy năm sau, tôi có dịp viếng thăm nghĩa trang của những danh nhân ở Mát. Những phần mộ trong nghĩa trang này đều được ốp bằng đá hoa cương, bên trên có tượng điêu khắc rất tinh xảo, mỗi người một vẻ khác nhau với vẻ đẹp rất tôn nghiêm.
Còn phần mộ Lep Tolstôi nói như cách nói của người Việt, chỉ là một nắm đất.
So sánh bao giờ cũng khập khiểng nhưng tôi thực sự không tự lý giải được những điều suy tư sau khi thăm mộ cụ.
Có phải chăng cái vĩ đại của nhà văn được nâng lên từ sự giản dị đến vô cùng đó.
|