Ngày 28 tháng Ba 1944
Tôi đã đi xem triển lãm vệ sinh y tế hai lần. Côgn việc này bắt đầu từ hồi còn trong vòng vây, trong nhưữn trận pháo kích ác liẹt nhất và những người làm triển lãm rất sợ là đạn pháo địch có thể làm tan nát những hiện vật của họ.
Lúc làm lễ khai mạc, đoàn chủ tịch chúng tôi gồm rất nhiều người từ phòng họp đến các phòng trưng bày. Lối vào của phòng triển lãm có một sợi băng bằng lụa chắn ngang. Chiếc kéo được trao cho tư lệnh đội quân bảo vệ Lê-nin-grát. ông ta thaâ thiết chuyển cái kéo cho tôi đang đứng cạnh và tôi cắt dải băng.
Cái đẹp nhất trong phòng triển lãm là toàn cảnh con đường băng chạy quanh hồ la-đô-ga "Con đường sống", Không có nó thì chắc gì Lê-nin-grát còn tồn tại được.
Những chấm lửa tí hiệu nhỏ tí bật lên và giữa những hố bom, trong khói tuyết bạc thếch đi vì băng giá, những chiếc xe tải chở lương thực to bằng caáihộp diêm (chỉ sa bàn trong phòng triển lãm-N.D) lại di động về phái thaàn phố. Và từ đó lại chở những người đi tản cư ra. Ở những vùng nguy hiểm ác liệt nhất, ở những nơi căng thẳng nhất, khẩn trương nhất, chỗ nào cũng có Hội chữ thật đỏ chỗ nào cũng có bác sĩ, y tá, vệ sinh viên, hộ lý của Lê-nin-grát.
Tôi nhớ lại một vật rất có ý nghĩa-tiêu ngữ của Van Tun-pa bác sĩ thời cách mạng Hà-lan làm một cây nến sắp cháy một nửa đặt trên cái chân đèn cổ (có ngọn lửa cao) bên dưới viết "Tôi phải cháy-để phục vụ mọi người".
Trong một gian phòng nhỏ dài và hẹp-đó là toàn cảnh sơ đồ triệt thoái thương binh từ những đơn vị đóng trên điểm cao Pun-cốp. Lại họ! … Cuộc chiến đấu đang tiếp diễn… Người bị thương nấp dưới hào cúi gập người xuống, có người nằm trên cáng khiêng tới trạm quân y tiểu đoàn. Từ đó xe do chó kéo đến quaâ y trung đoàn. Tiếp đó là dùng ngựa kéo xe đưa thương binh về trạm chính, còn đặt ở ngay mặt trận. Và chỉ từ đó về Lê-nin-grát đến bệnh viện mới đi bằng ôtô.
Cuộc triển lãm này sẽ biến thành Viện bảo tàng. Và như vậy là rất đúng. Ở đây trình bày rõ, trong thời kỳ bị bao vây, ngành y tế hoạt động như thế nào. Việc mổ xẻ xảy ra thế nào khi một cái bàn mổ đặt dưới chân tường: Trên tường có viết "Lúc pháo kích, phía này nguy hiểm nhất!" Hay là vào những giờ khi còi báo động rền rĩ, pháo nổ ầm ầm, nghe tiếng bom nổ gần, nổ xa như vào mùa thu năm 1941, lúc này giáo sư Gia-nê-lít-dê đang mổ có vợ chồng tôi cùng đến đấy xem.
Trong giảng đường, trên những ghế dài, sau hàng rào các nam nữ sinh viên và cả nhưữn bác sĩ trẻ tuổi của bệnh viện hải quân gần đó đến dự lần mổ ấy.
Người ta khiêng đến một cô gái đùi bị dập và đánh thuốc mê. Bác sĩ Gian-nê-lít-dê cắt những thớ thịt và để cho hai đầu cái xương bị gẫy không chạm vào nhau, ông dùng một miếng thép kẹp ở dưới làm cho cái xương gẫy nằm im hai đầu đấu lại với nhau và như thế sẽ làm cho việc của nhà phẫu thuật dễ dàng hơn. Ngay như tôi, một người không biết gì về môn này cũng Không thể Không thán phục sự khéo léo và sức mạnh của công việc này, niềm tự tin của đôi bàn tay đó. Những mảnh xương vụn được gắp hết ra, và vất chúng vào một cái hộp bình thường (vì thật thà nên tôi cho rằng tất cả những cái đó không cần đến nữa) rồi lại được lấp vào chỗ của chúng.
Những cái mà tôi hiểu và thấm sâu sức vào tôi nhất đó là sự sạch sẽ và không ồn ào. Không một vết bẩn trên sàn nhà. Không một miếng lót bị vấy máu. Ngay trên cái vung nồi có hơi nước cũng được vùi sạch bóng. Nơi mổ được xếp đặt trật tự trong quá trình mổ xẻ. Không một chút gì là vội vàng, nóng nảy. Thỉnh thoảng chỉ nghe tiếng thép va vào mặt kính hay một câu nói ngắn: một lời chỉ bảo hoặc một lời giảng giải.
Bỗng trong cái im lặng lắng đọng này, tiếng còi báo động nổi lên. Tiếng pháo cao xạ lẫn với tiếng động cơ máy bay ập đến với một độ nhanh kinh khủng. Mặt đất dung chuyển. Kính vỡ loảng xoảng. Những người ngồi trên ghế dài bất giác quay người về phía cổng:
-Việc mổ vẫn chưa xong-Gia-nê-lít-dê nói với cái giọng rền của miìn một cách nghiêm khắc.
Và chỉ đến lúc tiếng nổ vang lên ngay bên cạnh thì chiếc bàn mổ mới được chuyển sang một phòng khác Không còn cửa kính nữa.
|