Nhân dịp Tổng thống Nga D.A.Medvedev sang thăm Việt Nam và giao lưu với cựu sinh viên Việt Nam đã từng sống, học tập và làm việc tại Liên Xô/ Nga, bên cạnh đó, tôi được biết Tổng thống Medvedev rất thích chiêm ngưỡng các công trình Kiến trúc, tôi xin phép tham gia một chút về
Chủ nghĩa Cấu tạo Nga-một
trào lưu Nghệ thuật tiên phong hiện đại thời kỳ đầu của Xô viết. Mong các bác hưởng ứng!
(Sưu tầm và biên soạn)
Chủ nghĩa Cấu tạo (Конструкция/Constructivism)
Chủ nghĩa cấu tạo là 1 trào lưu hội hoạ, kiến trúc ở Nga sau Cách mạng Tháng Mười.Trong kiến trúc,
Constructivism theo đúng tinh thần của chủ nghĩa cộng sản, lý tưởng cộng sản với việc đề cao nhân dân lao động đã tác động đến các KTS Liên Xô lúc đó.
Chủ nghĩa Cấu tạo chú trọng tới công năng của công trình, loại bỏ những chi tiết trang trí thừa mứa lãng phí, công trình chủ yếu là hệ kết cấu chịu lực. Hệ kết cấu, như những người lao động chính là tâm điểm mới của trào lưu này.
Chính vì thế
Chủ nghĩa Cấu tạo hoàn toàn khác với tất cả lý thuyết kiến trúc thời đó. Sau này người ta đã nói
Constructivism đã đi trước thế giới khoảng 1 thế kỷ. Đáng tiếc là trào lưu này chỉ tồn tại được 10 năm: 1920-1930, quá ngắn ngủi cho 1 chủ nghĩa kiến trúc !
Chủ nghĩa Cấu tạo Nga được châu Âu biết đến lần đầu tiên vào năm 1925 tại
Hội chợ quốc tế Paris. Gian hàng Liên Xô với sự đơn giản đến không còn gì có thể đơn giản hơn, đã nổi bật giữa những gian hàng các nước châu Âu khác: phù hoa, phô trương sự giàu có, thừa mứa của Chủ nghĩa Tư bản.
Gian hàng nhỏ, giản dị, với 1 lối vào là cầu thang chéo góc, khiêm nhường và lặng lẽ.
Nhiều KTS châu Âu lúc đó đã ngỡ ngàng trước gian hàng bé nhỏ này.
Le Corbusier, cây đại thụ của nền kiến trúc thế giới, đã có cảm tình với
Chủ nghĩa Cấu tạo khi thấy công trình này. Sau này Le Corbusier đã tham gia thiết kế
Cung văn hoá Xôviết tại Moskva.
Nhận xét về
Chủ nghĩa Cấu tạo, Le Corbusier nói:
"Một phong cách hoàn toàn độc đáo, đi trước thời đại chúng ta."
Chủ nghĩa Cấu tạo đề cao công năng, tính sử dụng, hướng tới con người, hướng tới sự đơn giản , cái đẹp của hình khối, của sự chuyển động, của kết cấu. Đó là 1 bước tiến rất lớn so với thế giới thời đó vẫn đang say sưa với chủ nghĩa phục cổ , chủ nghĩa hình thức với những công trình đầy tính xa hoa , phô trương.
Các nghệ sĩ thuộc trào lưu
Chủ nghĩa Cấu tạo luôn chống tính hình thức. Chúng ta hãy cùng ngắm nhìn công trình này, đó là
Đài tưởng niệm Quốc tế 3.
Nghĩ tới 1 đài tưởng niệm Chủ nghĩa Marx, trong đầu chúng ta chắc chắn hiện lên: hình ảnh
búa liềm,
Lenin,
Marx,
CCCP., ....
Nhưng công trình này hoàn toàn không có những hình ảnh đó. Đây là công trình đầu tiên đánh dấu sự ra đời của
Chủ nghĩa Cấu tạo,do Vladimir Tatlin sáng tác. Công trình là 1 khối chóp có 2 đường xoắn ốc lên tới độ cao 400m. (Hãy nghĩ tới độ cao này- vào năm 1919). Bên trong có treo 3 khối lớn là 3 phòng trưng bày hình lập phương, tứ diện tam giác và hình trụ. 3 phòng này quay quanh trục của chúng với nhịp điệu khác nhau.
Không có những hình tượng Búa Liềm, không có ảnh, tượng đài Lenin, Marx, Engels, vậy đâu là cái làm nên Đài tưởng niệm Quốc tế 3 ?
Vladimir Tatlin đã sáng tác 1 công trình có tính tư tưởng cao: 2 dầm xoắn ốc thể hiện sự phát triển của xã hội theo quy luật biện chứng của chủ nghĩa Marx: sự phát triển theo hình xoắn ốc, tuần tự và có các bước nhảy vọt.
Chủ nghĩa Cấu tạo là như thế đó ! Người cộng sản đâu phải lúc nào cũng "xăm" hình búa liềm lên khắp mọi nơi!
Chủ nghĩa Cấu tạo là sự đơn giản, như đơn giản ở đây không phải là nhỏ bé 1 cách tầm thường. (Đài Quốc tế 3 cao 400m, cao hơn toà nhà Empire Building ở Mỹ). Chủ nghĩa cấu tạo sau này có 1 nhánh phát triển là Chủ nghĩa Siêu Việt (Suprematism)
Toà cao ốc trên được thiết kế bởi Kazimir Malevich, một trong những người khai sinh
Constructivism. Không phải là những toà nhà chọc trời dựng đứng 1 cách cao ngạo, đè bẹp con người như những toà cao ốc ở New York, cao ốc theo kiểu Chủ nghĩa cấu tạo gồm nhiều khối, nâng đỡ nhau , những khối từ từ phát triển cao lên, theo đúng tinh thần chủ nghĩa tập thể XHCN.
Đa số những thiết kế trong trào lưu
Constructivism đều ở trên giấy, không thành hiện thực, 1 phần vì các tác giả của nó có dính dáng tới tư tưởng
Troskism, và dính tới
Trosky thì như các bác đã biết... Chú thích ở đây để các bác bớt đi thắc mắc : "Những công trình này làm gì có ở Nga ?"
Hãy nói tiếp về
Constructivism, đây là 1 công trình của Ivan Leonidov:
Học viện Lenin, thiết kế năm 1927
Quả cầu lớn là 1 giảng đường, được giữ bằng hệ cáp treo. Tới thời điểm năm 2010 hiện nay, những kết cấu kiểu này vẫn còn đang trong giai đoạn thực nghiệm.
(còn tiếp...)