Đền Quốc Mẫu Âu Cơ nguyên thủy được xây dựng ở xã Hiền Lương, huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ cách đền Hùng 50km. Năm 1465 vua Lê Thánh Tông đã ra chiếu chỉ phong thần, cấp tiền, xây dựng đền Mẫu Âu Cơ, thế kỷ XIX nhà Nguyễn một lần nữa lại phong sắc công nhận đền Mẫu Âu Cơ.
Ngày 3/8/1991 đền Mẫu Âu Cơ đã được Bộ Văn hóa – Thông tin công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia.
Hàng năm Hội đền vào ngày 7/1 âm lịch (là ngày “tiên giáng”) đại diện lãnh đạo Đảng - Nhà nước, lãnh đạo các tỉnh, thành và nhân dân cả nước lại về đền thành kính dâng hương tưởng nhớ công ơn của Quốc Mẫu Âu Cơ đối với dân Việt Nam ta.
Để quy tụ các giá trị văn hóa tinh thần thời đại Hùng Vương trong quần thể khu di tích lịch sử đền Hùng, đền Quốc Mẫu Âu Cơ mới được xây dựng trên đỉnh núi Vặn ngày18/9/2001 và khánh thành ngày 18/1/2005.
Từ cổng Tam quan đi hết 560 bậc đá trên vách núi cao là tới đền thờ Quốc Mẫu Âu Cơ.
Dọc lưng chừng núi thỉnh thoảng lại có những bàn ghế đá ngồi nghỉ chân và ngắm cảnh như thế này.
Đi được khoảng 510 bậc đá sẽ tới tam quan tứ trụ bằng bêtông cốt thép cách điệu. Khu đền là một quần thể kiến trúc được thiết kế theo phong cách truyền thống xen lẫn tính hiện đại.
Hai trụ biểu ốp đá phiến xanh như hai cây bút đang viết lên trời xanh
Nhà bia đền thờ Quốc Mẫu
Đôi câu đối ở Nhà bia:
Tòng lai thiên thượng hữu tiên biệt thành vũ trụ
Thí vấn nhân gian vô mẫu hà đẳng càn khôn.
Nghĩa là: Xưa nay trên trời có tiên tạo thành vũ trụ
Thử hỏi ở đời không mẹ sao có đất trời.
Sắp lên đến đền thờ Quốc Mẫu rồi.
Đền thờ Quốc Mẫu Âu Cơ
Trong Hậu cung của đền đặt tượng Quốc Mẫu Âu Cơ (lấy nguyên mẫu tượng đang thờ ở đền thờ Quốc Mẫu bên Hạ Hòa) và tượng Lạc tướng, Lạc hầu được đúc bằng đồng.
Hai bên tường trong đền treo hai bức phù điêu gò đồng khắc họa cảnh 50 người con theo cha xuống biển và 50 người con theo mẹ lên rừng.
Từ trên đỉnh núi Vặn (Ốc Sơn) nhìn xuống.
Sau khi thành kính thắp nhang bái lễ Quốc Mẫu rồi ngắm cảnh, nghỉ chân, uống thuốc trợ tim mình lại xuống núi để đi sang núi Nghĩa Lĩnh.
Sáng hôm đó mình tranh thủ lúc mới đến đang khỏe thì leo núi Vặn lên viếng đền thờ Quốc Mẫu Âu Cơ trước vì các bậc đá bên núi Vặn cao và dốc hơn. Mình bị tim mạch nên phải cân đối sức để đi được hết các đền.
Viếng các vua Hùng ở núi Nghĩa Lĩnh xong thì mình sang núi Sim để viếng đền thờ Quốc Tổ Lạc Long Quân.