Chương 2
Ngày hôm sau tôi nóng lòng đợi chuyến thư buổi trưa. Vào hồi 11 giờ rưỡi, có tiếng chuông reo ở cửa, tôi nhảy vội ra mở cửa cho người đưa thư. Tôi vô cùng ngạc nhiên trước một thiếu nữ mảnh dẻ và xanh xao. Cô mang một gói giấy xanh to.
- Ông là giáp sư Rốt? cô hỏi.
- Vâng.
- Đây là gói hàng của Cơ-ráp-stút gửi cho ông. Xin ông ký nhận cho.
Một tên độc nhất, tên tôi, được ghi trên trang đầu của cuốn sách cô đưa cho tôi. Tôi ký vào đó và đưa một đồng tiền cho cô gái.
- Không, không, cảm ơn! Cô kêu lên và sau khi lí nhí nói câu "tạm biệt" khó nghe thấy, cô bỏ đi.
Gói hàng đựng các bức ảnh chụp lại các trang giấy kín đặc một loại chữ viết rất nhỏ. Lúc đầu tôi nhìn chúng mà không hiểu gì cả. Tôi đã chờ đợi một cái gì hoàn toác khác với một máy tính điện tử: những cột dài chữ số biểu thị, một bên là các dữ kiện của bài toán và bên kia là lời giải.
Không có điểm nào giống với cái tôi đang có trong tay; nó là cách giải vô cùng chính xác các phương trình của tôi.
Tôi đọc lướt trang này đến trang khác, càng ngày càng bị lôi cuốn vào việc đọc các phép tính đó mà sự tài giỏi làm tôi kinh ngạc. Người nào đó đã giải các phương trình của tôi, nắm vững trong lĩnh vực này những kiến thức mà ngay các nhà toán học cỡ lớn cũng phải ao ước. Để đi đến cách giải, ông ta sử dụng một công cụ toán học đáng kể: lý thuyết phương trình vi phân và tích phân, tuyến tính và phi tuyến tính, lý thuyết các hàm biến phức, lý thuyết nhóm, lý thuyết tập hợp, và cả một vài ngành toán khác như Tô-pô, lý thuyết số và ngay lô-gích toán, tưởng như không có chút liên quan nào đến bài toán đã ra.
Tiếp theo cách tổng hợp một số lớn các định lý, các phép tính trung gian, các công thức và phương trình, tôi không giữ nổi một tiếng kêu thán phục, khi cuối cùng xuất hiện chính lời giải: một công thức toán học chiếm trọn ba dòng liền.
Nhưng điều đáng kinh ngạc nhất là nhà toán học vô danh kia đã quan tâm đến việc viết công thức dài dòng trên dưới dạng mà trong khoa học của chúng tôi người ta gọi là " dạng thấy được". Ông ta đã tìm thấy một công thức gần đúng rất hợp lý, ngắn gọi và rõ ràng, chỉ bao gồm các biểu thức đại số và lượng giác sơ cấp.
Cuối tác phẩm kèm theo một mảnh giấy biểu diễn đồ thị lời giải các phương trình.
Không còn mong muốn gì hơn nữa. Phương trình mà tôi cho rằng không giải được thành các số hạng hữu hạn, đã được giải một cách vô cùng tuyệt diệu.
Khi đã bình tĩnh lại, sau cơn ngạc nhiên và thán phục ban đầu, tôi bắt đầu đọc lại các trang giấy dày đặc công thức. Lần này tôi có nhận xét là người đã giải bài toán của tôi viết rất nhanh, chữ viết rất nhỏ, hình như ông ra muốn tiết kiệm từng milimet giấy và từng giây đồng hồ. Ông ta đã viết kín tất cả hai mươi tám trang và tôi thầm tính công việc mà ông ta đã làm mới nhiều làm sao! Hãy thử viết tay hai mươi tám trang trong hai mươi bốn giờ. Hãy thử chỉ chép lại hai mươi tám trang của một cuốn sách, không suy nghĩ, không tìm hiểu lấy một chữ, và bạn sẽ thấy điều đó biểu hiện một việc làm như thế nào.
Thế mà, trong trường hợp này, không phải là một bức thư gửi cho bạn bè, cũng không phải việc chép lại một cuốn tiểu thuyết cũ, nhưng lại là lời giải của bài toán rất phức tạp. Và bài toán đã được giải trong hai mươi bốn giờ!
Tôi đã để nhiều thời gian đọc các trang viết này, càng ngày càng kinh ngạc.
Không biết Cơ-ráp-Stút đã kiếm đâu ra được nhà toán học này? Trong căn nhà ấy ông ta đã sống trong các điều kiện như thế nào? Ông ta là ai? Một thiên tài vô danh? Hay một trong các bậc kỳ tài nào đó của nhân loại mà đôi khi ta gặp ở ranh giới của những con người bình thường và bất bình thường? Có lẽ Cơ-ráp-Stút đã tìm thấy mẫu duy nhất đó trong "nơi ẩn dật" của các bậc hiền triết chăng?
Cũng có khi các nhà toán học có tài kết thúc đời mình trong Viện điều dưỡng. Có lẽ ông này cũng thuộc loại này chăng?
Suốt ngày hôm ấy, các ý nghĩ trên không ngừng dằn vặt tôi.
Tuy nhiên, sự việc là đây. Bài toán của tôi không phải được giải qua một máy tính, mà do một con người, một nhà toán học thiên tài mà thế giới chưa biết đến.
Ngày hôm sau, bình tĩnh hơn một chút, tôi đọc lại lần nữa lời giải của bài toán. Lần này vừa đọc vừa thưởng thức, như thể người ta thưởng thức một bản nhạc hay. Lời giải này vừa hay vừa rõ ràng đến mức tôi quyết định... làm lại thí nghiệm và đặt cho Công ty Cơ-ráp-Stút một bài toán khác.
Thật vô cùng may mắn, đó là cái tôi không thiếu. Tôi chọn một phương trình mà cách giải không thể diễn đạt bằng các số hạng hữu hạn và cũng không thể đặt dưới dạng thuận tiện cho việc giải bằng máy tính.
Phương trình này cũng đề cập đến vấn đề truyền sóng vô tuyến, nhưng trong một trường hợp rất đặc biệt và vô cùng phức tạp. Thông thường, các nhà vật lý lý thuyết chỉ đặt các phương trình loại này trên giấy để ngắm nghĩa và rồi quên đi, do chúng quá phức tạp nên chẳng ai cần đến chúng.
Vẫn người trẻ tuổi mắt lim dim ngoài ánh sáng tiếp đón tôi. Anh ta nở một nụ cưới châm biếm.
- Tôi lại có một bài toán... tôi bắt đầu nói.
Anh ta gật đầu, và cũng như lần trước, dẫn tôi đi qua các hành lang tối tăm đến căn buồng tiếp khách âm u.
Bây giờ tôi đã biết thủ tục, do đó, tôi lại gần cửa kính ghi-sê, đưa cho anh ta phương trình của tôi.
- Như vậy là, tôi nói, không phải các máy tính giải các bài toán này à?
- Như ông thấy đấy, anh ta trả lời, mắt không rời tờ giấy.
- Người nào đã giải bài toán đầu tiên của tôi quả là một nhà toán học có tài, tôi nói.
Người trẻ tuổi bận đọc tờ giấy ghi của tôi nên không trả lời.
- Chỉ có một mình ông ta, hay các ông có nhiều người như vậy làm việc cho các ông? tôi hỏi.
- Điều ấy không có gì là quan trọng đối với công việc mà ông cần đến. Chúng tôi bảo đảm...
Anh ta không kịp nói hết câu. Một tiếng thét khủng khiếp phá tan sự im lặng. Tôi giật nảy người và lắng tai nghe. Tiếng kêu phát ra từ sau bức tường bên trong. Ai đó thét lên, hay nói đúng hơn là gào lên, như thể người ta đang tra tấn hắn, người trẻ tuổi liếc nhìn sang bên và nắm tay tôi, kéo tôi đi ra cửa.
- Cái gì xảy ra thế? tôi vừa thở vừa hỏi anh ta.
Thay cho câu trả lời, anh ta nói vội:
- Ngày kia ông sẽ nhận được lời giải, vào buổi trưa. Hãy trả tiền cho người mang đến.
Và ngay sau đó, anh ta để lại một mình tôi bên chiếc xe taxi.
(Còn tiếp)