“ÔNG HAY LÀ ANH”?
(Bài viết nhân Đêm thơ Nguyễn Du – Puskin)
Chẳng phải ngẫu nhiên tôi nghĩ ra cái tựa đề ngồ ngộ “Ông hay là anh” khi mạnh dạn viết về Puskin - Nhà thơ cổ điển Nga nổi tiếng thế giới, đặt nền móng cho nền văn học Nga mới.
Có 2 lý do “chính đáng”:
1- Người Việt Nam, khi yêu quí đại thi hào Nguyễn Du, ai cũng gọi là Cụ (Cụ Nguyễn Du). Khi tôi ở Nga, học về thơ Puskin, ít khi nghe cô giáo gọi “Cụ Puskin”!
2- “Ông hay là anh” thực ra chính là tựa đề bài thơ của Puskin được nhiều người ưa thích.
Nói “cả 2 lý do đều chính đáng” là vì vậy. Theo dự đoán của Cụ Nguyễn Du “Tam bách dư niên hậu” thì đến nay chưa tới “tam bách”, vậy mà con cháu đã tổ chức được đêm thơ Nguyễn Du - Puskin. Điều này thật đáng mừng!
Phần giới thiệu về thân thế, sự nghiệp của hai đại thi hào xin nhường lại cho những người làm công tác văn hoá, văn nghệ. Chúng ta hãy quay lại vài nét với cái tựa đề ngồ ngộ “Ông hay là anh” của Puskin.
Có thể nói, hiếm có bài thơ nào có nhiều bản dịch như bài này. Điều này rất dễ hiểu. Trước hết là vì bài thơ được nhiều người ưa thích. Tiếp đến là vấn đề ngôn ngữ. Trong các ngôn ngữ, phải công nhận tiếng Nga là loại có ngữ pháp phức tạp nhất. Căn phòng vẫn là căn phòng, vậy mà khi đi vào hoàn toàn khác so với khi đi ra, mặc dầu chẳng thay đổi gì về cấu trúc căn phòng cả?! Còn về đại từ nhân xưng thì cũng có “nghìn lẻ một” tình huống phức tạp? “Ông hay là anh” chính là tình huống khó dịch nhất!
Bản gốc tiếng Nga:
“Пустое вы сердечным ты” VV...
Tra từ điển Nga-Việt sẽ thu được “nghìn lẻ một” tình huống.
Bởi vậy nên trên các bản dịch tiếng Việt, thu được kết quả đa dạng như sau:
1:
Nàng lỡ lời quên chữ "ông" trống rỗng,
Thốt chữ "anh" nghe thân ái làm sao
(Ông và anh)
2:
Nàng buột miệng đổi tiếng ngài trống rỗng
Thành tiếng anh thân thiết đậm đà
(Ngài và anh)
3:
Dửng dưng cô, trìu mến em
Bao cảm xúc đổi thay vì một chữ”.
(Cô và em)
vv...
Không phải nguời dịch lúng túng mà chính vì chàng trai lúng túng khi đứng trước người con gái. Chẳng có đại từ nhân xưng nào chính xác trong tình huống này! Bởi vì cái ý chính mà chàng trai muốn gửi gấm đã bị “tàng hình”: Anh yêu em!
“Nghìn lẻ một” bản dịch khác nhau, hiện tượng này giống như “Mỗi người một vẻ muời phân vẹn mười”. Điều này nói lên rằng, cho dù “Ông hay là anh” thì Nguyễn Du và Puskin vẫn sống mãi trong lòng người dân Việt Nam.
(D.Q.)
|