[nthach]

Các tuyến lộ trình vượt qua eo biển Kerch băng giá vào mùa đông năm 1942

Trong cuộc chiến trên bán đảo Crưm, có một vai trò đặc biệt quan trọng là Hồng quân đã có thể thành công vượt qua eo biển Kerch băng đá vào tháng giêng năm 1942. Chiến dịch quân sự này đã được đặt ra rất lớn về mặt hậu cần, cũng như tổ chức những thách thức cho các đơn vị công binh của mặt trận Trans-Caucas và di chuyển một số lượng lớn quân đội cùng với những trang thiết bị để vượt qua eo biển vào giữa mùa đông với những nỗ lực, sáng tạo và thần tốc một cách tối đa. Thật đáng tiếc, cho đến tận hôm nay những tài liệu quân sự vẫn im lặng trước những hành động quả cảm và anh hùng của các chiến sĩ công binh trong chiến dịch này. Điều đó đã thúc giục tôi, nguyên là chỉ huy các đơn vị công binh của mặt trận và cũng là người đã từng tham gia trong sự kiện đó, phải nói lên những gì tôi đã trải qua để tổ chức cuộc vượt qua băng giá trong chiến dịch này.
Vào tháng 12 năm 1941, quân đoàn số 51 khi đó là một bộ phận thuộc mặt trận Trans-Caucas, đã nhận lệnh bằng bất kỳ mọi phải vượt qua eo biển Kerch, tiêu diệt các nhóm quân địch đang đóng tại bán đảo Kerch và chiếm lại thành phố Kerch. Để hoàn thành được mục tiêu đó, quân đoàn đã phải tiến quân thẳng theo công sự của Thổ và dọc theo nhà ga Ak-Monaj, Với mục tiêu đánh chiếm một phần phía bắc của các vị trí Ak-Monaj. Để tạo điều kiện cho cuộc vượt eo biển được thuận tiện hơn, quân đoàn đã được sự hỗ trợ của đội tàu Azov và các lực lượng trong căn cứ hải quân Kerch.

Cuộc vượt eo biển kéo dài từ tháng 12/1941 cho đến tháng 1/1942, đã phải trải qua dưới những điều kiện khí tượng vô cùng khắc nghiệt. Thời tiết cực kỳ buốt giá, đã lập tức trở lên tồi tệ hơn trước khi lịch trình được bắt đầu. Dự báo cho biết rằng, những điều kiện thời tiết khắc nghiệt sẽ còn tiếp tục vào những tuần kế tiếp. Tuy nhiên, trung tướng D.T. Kozlov – chỉ huy mặt trận và phó đô đốc hải quân F.S. Oktjabrskij chỉ huy Hạm đội Biển đen vẫn quyết định không trì hoãn chiến dịch, do ta cần phải giảm bớt sực ép sự vây hãm của địch tại cảng Sevastopol. Khi đó, các sĩ quan chỉ huy đã nhận thấy rằng, chiến dịch vượt eo biển trong thời tiết bão tố của mùa đông thì cực kù phức tạp, tuy nhiên cũng có phần nào bù dắp bởi yếu tố bất ngờ của chiến dịch.
Các tàu chiến bắt đầu bắt đầu chất hàng vào chiều ngày 25/12, với thời tiết vẫn tiếp tục trở nên xấu hơn. Vào lúc 20 giờ 20, L.S. Frolov – chỉ huy căn cứ hải quân Kerch đã báo về điều kiện thời tiết cho chỉ huy quân đoàn số 51 – trung tướng V.N. Lvov: Tốc độ gió hiện đang ở mức 14 mét/giây; trạng thái biển 5 – 6 ( biển động đến biển động dữ dội, sóng đánh cao 2.5-6 mét hoặc 7.5-18 feet – ND). Báo cáo về thời tiết cũng được gửi đến tham mưu trưởng hạm đội Biển Đen – thiếu tướng hải quân I.D. Eliseev. Bất kể đến thời tiết tồi tệ, vào hồi 23 giờ 10, cả hai vị tướng chỉ huy Lvov và Eliseev vẫn ra lệnh cho tiến hành chiến dịch chư kế hoạch đã định.

Cuộc vượt biển được tiến hành trong điều kiều kiện hoàn toàn không thuận tiện. Những chiếc xà lan chiến đấu được lai dắt đang chuyên chở binh sĩ và trang thiết bị đã bị ngập nước và bị rời ra khỏi những chiếc tàu kéo của chúng. Do vậy, những chiếc tàu kéo đã bị giảm tốc độ và một vài phân đội chiến đấu đã phải quay lại cảng. Tuy nhiên, đến ngày 26/12 các binh sĩ Hồng quân đã đổ bộ được lên gần những ngôi làng ở Kamysh-Burun và Staryj Karantin cũng như ở khu vực Mũi Zjuk – Mũi Hroni.
Để tiếp nhận các cuộc đổ bộ mới, trung tướng Lvov và chỉ huy mặt trận Kozlov đã ra lệnh cho các đội quân tiếp viện tăng cường ở nhiều điểm đầu cầu. Một vài đội tàu chiến được điều ra biển, tuy nhiên những cuộc đổ bộ tiếp theo chỉ có thể tiếp bờ được ở Kamysh – Burun và gần thành phố Eltigen. Ngày 27/12, thời tiết lại càng xấu hơn và không có một cuộc đổ bộ tiếp theo nào có thể thực hiện được nữa. Dông tố có phần giảm bớt hơn vào ngày hôm sau, tuy nhiên, các đội quân tiếp viện bắt đầu tiếp cận đến bán đảo. Những cuộc đổ bộ liên tiếp được tổ chức trong suốt ngày 30/12, trong thời gian đó đội tàu Azov đã chuyển được khoảng 6.000 binh sĩ của sư đoàn súng trường số 224 cùng với 9 chiếc xe tăng, 28 khẩu súng cối và 204 tấn đạn dược. Ngoài ra, các chiếc tàu của căn cứ hải quân Kerch cũng đã đưa được 11.225 binh sĩ, 47 khẩu pháo, 229 khẩu súng máy, 198 súng cối, 12 chiếc xe tải và 210 con ngựa chiến. Còn lại, một bộ phận thuộc đội hình thứ nhất của của quân đoàn số 51, kể cả một số binh sĩ thuộc các sư đoàn súng trường số 224 và số 302 , hầu như tất cả pháo đều theo họ, cùng với toàn bộ đội hình hai (các sư đoàn súng trường số 390 và số 396 và lữ đoàn súng trường số 12) còn đang ở lại các khu đóng quân của họ trên bán đảo Taman.


Ngày 28/12, hạm đội Biển Đen đã chuyên chở các đơn vị thuộc quân đoàn số 44 và đổ bộ tất cả lên cảng Feodosija tại vùng thắt của bán đảo Kerch vào đêm ngày 29/12. Với kết quả của cuộc đổ bộ này, quân địch đã phải bắt đầu tổ chức rút quân ra khỏi vùng Kerch. Tuy nhiên, với điều kiện thời tiết quả xấu nên đã ngăn cản đội tàu Azov chuyển được hết số lượng binh sĩ của quân đoàn số 51 để tham gia tác chiến.
Ngày 30/12, ban tham mưu mặt trận nhận được báo cáo về sự đóng băng trên eo biển Kerch, nhưng các tàu chiến vẫn còn có thể chuyên chở được các binh sĩ đến bán đảo. Một sự thay đổi vào đêm ngày 31/12, khi đó ban tham mưu đã nhận được điện tín của Công binh trưởng, đại tá V.P. Shurygin thuộc quân đoàn số 51 thông báo về việc băng đá đang trôi dữ dội trên eo biển. Các chiếc tàu ở đang trong luồng băng trôi đã trở nên không thể kiểm soát được và bị trôi theo băng đá hoặc bị ngắc ngư quanh bờ. Hạm đội đã xác nhận được thông tin này vào buổi sáng hôm sau. Thông báo đã nói rõ rằng, các loại tàu thủy và tàu vận chuyển quân dụng hiện đang ở bán đảo Taman, không thể nào rời khỏi cảng được, những nỗ lực giải thoát cho các chiếc tàu và binh sĩ đang được tiến hành trên biển.

Với tình thế này, chỉ huy mặt trận đã yêu cầu theo dõi chặt chẽ tình hình băng trôi và chỉ thị cho chuẩn bị một cuộc vượt băng đá, ít nhất cũng phải vượt là các đội hình bộ binh.
Đại tá Shurygin cùng với ban tham mưu của mình đã nghiên cứu tình băng đá trên eo biển và bắt đầu cho lắp ráp các trang thiết bị cần thiết để tổ chức một cuộc vượt eo qua băng đá. Thêm nữa, ban tham mưu công binh cần nhanh chóng soạn thảo và phân bổ cho binh sĩ những hướng dẫn để chế tạo ván trượt tuyết, liếp đi tuyết và trang bị xe trượt tuyết. Những đơn vị xây dựng của mặt trận cũng được tập trung chế tạo các thiết bị này, trong khi đó tiểu đoàn Công binh Cơ giới số 132 và tiều đoàn Cơ giới cầu cống số 6 cùng với một số đơn vị phụ trợ đã được giao phó tự chuẩn bị vượt biển.

Công binh của quân đoàn và của mặt trận liên tục khảo xát tình hình băng trôi. Vào các ngày 3 – thàng giêng, các đơn vị chỉ đạo khảo sát bất ngờ phải đối mặt với các điều kiện thách thức rất đặc biệt, do sự xuất hiện một số lượng đáng kể những vết nứt trên băng và khá nhiều vị trí băng mềm cùng với hướng gió đông bắc thổi quá mạnh. Những người lính công binh phải tiến về trước theo từng đội hình một, họ cẩn thận đo đạc độ dày của băng trong khi đã cột chặt cáp an toàn qua băng và kéo những tấm ván gỗ bắc ngang làm cầu ở các vị trí băng nứt quá lớn
Trong khi lính công binh vẫn đang tiếp tục khảo sát băng, các binh sĩ quân đội đã tự chuẩn bị các trang thiết bị để vượt băng. Qua vài ngày, các binh sĩ đã làm được hơn 1500 tấm ván trượt tuyết và đôi giầy đi tuyết cùng với vài tá xe trượt tuyết. Cuộc vượt băng bắt đầu, các sĩ quan công binh đã vạch rõ lộ trình và dẫn dắt đội hình binh sĩ băng trên biển. Băng vẫn còn khá mềm và rất dễ bị tan vỡ, các sĩ quan công binh buộc phải vạch ra các tuyến lộ trình mới vài lần trong một ngày. Lính bộ binh tổ chức vượt biển từng đội hình một với khoảng cách từ 5 – 7 mét. Độ dày của băng như đã nói thì chỉ có thể chuyển những khẩu súng máy trên những chiếc xe trượt tuyết, còn những khẩu pháo đành để lại phía sau. Ngày 6 tháng giêng, khoảng 13 ngàn binh sĩ thuộc các sư đoàn số 302 và số 244, cùng với các đơn vị thuộc sư đoàn súng trường số 396 và hầu hết lữ đoàn súng súng trường số 12 đã vượt băng an toàn. Tiểu đoàn công binh cơ giới số 132 do đại úy P.N. Nikonov chỉ huy rất đáng được đề cập đến, vì họ đã vạch ra được các tuyến lộ trình và hướng dẫn các đội hình bộ binh vượt qua biển đóng băng trong cuộc hành quân này.

Do không có một trang thiết bị hạng nặng nào có thể chuyên trở vượt qua biển đóng băng ở giai đoạn này của cuộc hành quân, nên chỉ huy mặt trận quyết định dừng cuộc vượt băng. Những đơn vị còn lại thuộc quân đoàn số 51 đã nhận được chỉ thị tiếp tục cố gắng đưa tàu vận chuyển vượt biển từ mũi phía nam thuộc bán đảo Taman. Trong khi đó, đội hình thứ hai của mặt trận (Quân đoàn 47 và một sư đoàn kỵ binh Cô dắc Kuban) được lệnh đến Anapa và Novorossijsk, ở đó, hạm đội Biển Đen sẽ có thể đưa họ đổ bộ đến bờ biển Crưm. Công binh trưởng, đại tá S.V. Holodov thuộc quân đoàn 47 nhận nhiệm vụ tổ chức cuộc vượt biển cuối cùng này.

Với tiển triển của cuộc hành quân, đòi hỏi người chịu trách nhiệm quản lý người và trang thiết bị từ bán đảo Taman đã trở thành một vấn đề chủ yếu. Ở quân đoàn 51, vấn đề này đã được giải quyết
bởi chính các sĩ quan tham mưu, họ đã có mặt ngay tại các vị trí đưa lên tàu mà không có bất kỳ sự quản lý hậu cần tập trung nào. Trong khi đó, tại các điểm tập kết của quân đoàn vẫn còn lại khoảng hơn 50 ngàn binh lính, hầu hết trong số đó là những đơn vị pháo binh và vũ khí hạng nặng cùng với một khối lượng đạn dược đáng kể. Như đã nói, chỉ huy mặt trận đã quyết định cho tổng chỉ huy các khu vực phía sau – trung tướng V.K. Mordvinov sẽ đứng ra chịu trách nhiệm tập trung và quản lý chuyên chở người và trang thiết bị từ tất cả các mạn tàu của hạm đội Biển Đen trên bờ biển Capcas phía bắc đến các đầu cầu ở Kerch. Khi đó, tôi là Công binh trưởng của mặt trận đã trực tiếp thi hành một số chức năng tại quân đoàn 51. Nhiệm vụ của tôi là sử dụng tàu của đội tàu Azov, vận chuyển pháo và đạn dược đến các điểm đầu cầu trong những ngày 8 – 10 tháng giêng, cùng với tổ chức vận chuyển trang thiết bị hạng nặng tự vượt qua biển đóng băng vào cơ hội đầu tiên có thể.
Do đó, sở chỉ huy mặt trận đã ngay lập tức nhận trách nhiệm chỉ huy tất cả các cuộc hành quân vượt biển, các sĩ quan chỉ huy của của các quân đoàn số 44 và số 51 được rảnh rang để tập trung vào chỉ huy các trận đánh cho binh sĩ đã vượt qua eo biển. Do đó, ban tham mưu của quân đoàn 51 đã tự di chuyển ra khỏi Kerch và tiến sát tới tiền tuyến, tổng chỉ huy chiến dịch của quân đoàn – thiếu tướng N.I. Dubinin ở lại phía sau cùng phối hợp với mặt trận.