Ngày 4 tháng Sáu 1942
Hôm nay cùng với Gác-sin đến nhà cụ I-li-in, một người vẽ đồ biểu đã già. Cụ đã là nhà nghiên cứu tiền cổ, chủ nhiệm bộ môn Tiền cổ học Viện bảo tàng.
Bước vào căn phòng nhỏ của cụ ở tầng dưới của Viện bảo tàng có cửa sổ mở về phía sông đào, tôi cảm thấy một sự rụt rè kì lạ. Tôi cảm thấy tôi lại trở thành một cô nữ sinh nhỏ và thầy gọi tôi lại cạnh bản đồ bảo phải chỉ các nhánh của sông Von-ga. nhưng may là chuyện ấy không xảy ra.
Chuyên môn của I-li-in không phải là sông ngòi mà là đồi núi. Thì ra núi trên bản đồ, là một điều quan trọng và khó khăn nhất.
Cụ đã 86 tuổi. Cụ mắc bệnh liệt nửa người, đang lấy một tay nâng đầu.Song nửa người bên trái không bị liệt, hình thể cụ cho đến bây giờ vẫn rất đẹp. Cụ là một người có một sắc đẹp hiếm có.
Giáo sư I-li-in cho chúng tôi biết rằng cụ được chuyển đến ngôi nhà này ngay từ khi thành phố Lê-nin-grát mới bắt đầu bị bao vây, ngày nào người ta cũng mang đến một bó củi lấy từ những dự trữ quý nhất của Viện bảo tàng.
Trên bàn làm việc của cụ luôn có điện sáng. Đó là điện bắt từ chiếc quân hạm đậu ngay cạnh viện bảo tàng. Tôi hỏi giáo sư I-li-in, bộ môn Tiền cổ học do cụ chủ trì hiện nay ở đâu. Cụ trả lời rằng bộ môn đó đã tản cư đi ngay từ khi thành phố bị bom đạn uy hiếp.
-Thế tại sao cụ ở lại?-Tôi hỏi
-Còn đi đâu được? Tôi đã 86 tuổi. Già rồi. Nhưng những thứ tôi sưu tập thì trẻ mãi. Điều đầu tiên mà tôi nghĩ là về những thứ đó.
Sau đó, cụ thêm là người ta đến đề nghị cụ tản cư nhiều lần. Người ta đến đón, cưỡng bức cụ đi. Nhưng cụ đều cự tuyệt. Bởi vì cụ có một sưu tập Tiền cổ nước Nga không nhiều, nhưng rất quý, và cụ đã tặng cho Viện bảo tàng rồi. Cần phải chỉnh lý nó lần cuối và bây giờ cụ đang làm việc đó.
Khó khăn lắm cụ mới đứng dậy khỏi cái ghế dài bằng gỗ bạch dương và với bàn tay run run mở một cái ngăn kéo ở bàn làm việc. Trong ngăn kéo có một tập báo, trên đó xếp thành hàng những đồng tiền cổ và huy chương. Trong đó có một loại đồng bạc rất nhỏ, chỉ bằng cái vẩy cá, một trong những đồng rúp đầu tiên của nước Nga.
Tôi chú ý đến một đồng năm hào màu vàng ra muộn hơn đồng rúp kia nhiều. Cụ I-li-in nói cho tôi biết cái đồng năm hào bạc này nằm cạnh đồng tiền bằng đồng. Và bạc rất dễ bị cảm nhiễm giống như loại kim khí thông thường khác. Chỉ có vàng ròng là không bao giờ chịu ảnh hưởng bất cứ thứ gì mà giữ nguyên chất của mình.
Lúc từ giã, cụ lại một lần nữa ca tụng văn phòng nhỏ của cụ, trong đó cụ cố ý không mắc loa truyền thanh vì cụ không muốn nghe tiếng còi báo động máy bay, để tránh hồi hộp.
Ở viện bảo tàng ra về chúng tôi lặng lẽ đi trên bờ sông đầy ánh sáng. Chúng tôi nhìn thấy một chiếc quân hạm, ( không biết có phải chiếc quân hạm đã cung cấp điện vào nhà giáo sư I-li-in không?) cạnh những khẩu pháo cao xạ có mấy chiến sĩ hải quân đầu đội mũ sắt. Đằng xa tàu điện nằm im lìm trên cầu. Bờ sông vắng lặng. Chúng tôi nghĩ ngay là đang có báo động. Lúc ở nhà cụ I-li-in, chúng tôi không biết vì không có loa truyền thanh.
Tôi đã viết cho báo nước ngoài một bút ký về cụ I-li-in. tên bài đó là " Vàng ròng".
|