Ngày 19 tháng Tư 1942
Chúng tôi đến vườn bách thảo
Các đồng chí Chi-khô-mi-rôp và Cur-na-cốp đãn chúng tôi đi thăm khắp vườn và chỉ cho chúng tôi xem những cây cọ đã chết. Tôi rất ân hận là không ngắm chúng khi chúng còn sống. Mà chủ nhật nào tôi cũng chuẩn bị đến !
Trên một căn nhà của viện thực vật, trên bức tường đá của một ngôi nhà có một vạch đen. Đó là mực nước của thời kỳ nước lũ đáng sợ năm 1824 (cái năm Pu-skin viết "chàng kị sĩ bằng đồng"). Mực nước của "năm tai họa 1941" thì lại cao hơn mực nước trước kia rất nhiều. Nó ở trên đầu chúng tôi, trên ngọn cây cọ. Những cây cọ đã chất kia.
Đồng chí Chi-khô-mi-rốp kể cho chúng tôi nghe về một loại hành rất hiếm, mà có người đói đã đào trộm nấu cháo ăn. Một người đã bị bắt quả tang tại chỗ can tội. Anh ta mang hành trong cái túi đeo mặt nạ phòng độc. Nhưng có phải đấy là "tội phạm" vào cái mùa đông như mùa đông này không!
Lý thú là câu chuyện của Chi-khô-mi-rốp về cuộc "chống tăng" vào tháng Chín 1941. Có thể chuyện xảy ra vào cái ngày mà chúng tôi bị một đoàn xe vận tải hỗn độn cản đường ở góc phố Pê-sốt-snai-a và đại lộ Áp-chê-ca
Đó một ngày mà thành phố Lê-nin-grát bị tập kích. Cho đến bây giờ chúng tôi mới biết rõ chuyện đó. Thì ra đó là một đội xe tăng của quân ta bị máy bay địch đuổi đánh phải tìm chỗ nấp.
Xe tăng đã đến cổng vườn bách thảo. Chiếc nọ bám sát chiếc kia để chạy vào vườn. Chỉ một lát thôi là một số cây quý, chẳng hạn như cây hắc dương nổi tiếng do vua Pi-ốt đại đế trồng sẽ chết mất.
Chi-khô-mi-rốp không kể nguy hiểm xông ra nhưng đội trưởng không nghe và cứ tiếp tục cho xe chạy vào vườn. Chi-khô-mi-rôp hét lên:
-Cái vườn trồng hai trăm năm mà các anh phá hủy nó chỉ trong vài phút !
Câu nói đó kích động đồng chí đội trưởng. Hình như anh ta nghĩ đến hai trăm năm dài đằng đẵng kia nên anh dừng xe lại. Dừng lại trong lúc tiến lên có nghĩa là phải lùi.
Quay lại các chiến sĩ lái xe của mình, đội trưởng ra lệnh.
-Quay lại, vị trí này không thích hợp !
Thế là xe tăng rút ra khỏi vườn, đỗ trên bờ sông Nê-va, chỗ có những cành cây cao rủ xuống che nấp.
Chúng tôi đi xem gian phòng lớn trưng bầy những mẫu thực vật. Đây là nơi trưng bầy những tiêu bản thực vật lớn nhất thế giới. Trong đó có năm triệu loại thực vật. Trên tường treo những biểu đồ các loại gió: Gió nóng, gió bãn, những cơn bão sương mù quay quanh địa cầu.
Tôi đến bên một cái tủ, cầm lấy một tập cây (thật là kỳ lạ !) thì đây là một loại thực vật thời thơ ấu của tôi, cây Cổ phùng ở vùng biển Hắc-hải. Chúng có rất nhiều loại, có tới mấy chục loại. Thật là một dịp hiếm có. Thật là một dịp hiếm có, trong số năm triệu thực vật này tôi bỗng gặp lại người bạn thời thơ ấu.
Theo tiếng la-tinh thì loại cây Cổ phùng của chúng tôi có cái tên rất kêu " Arteemisia inodorata" có nghĩa là "loại cỏ không thơm". Thực ra cái tên đó không đúng. Loại cỏ ấy có mùi hương. Có điều là hương của nó không ngào ngạt như các loại Cổ phùng khác. Tôi cứ đứng mãi bên cây đó. Tôi về nhà mang theo tập 1 của bộ sử Viện thực vật. Người mệt nhưng rất hài lòng.
|