Ngày 28 tháng Ba 1942
Phố Ren-ghen bị pháo kích, rất gần chỗ chúng tôi. Trước cửa học viện Ren-ghen có bức tượng: Một cái đầu của Ren-ghen bằng đồng xanh đặt trên mấy cuốn sách bằng đá kim cương, xếp thế nào mà người ta tưởng như một bàn tay vội vã chọn trong chồng sách ấy một cuốn sách đang cần.
Nhà tôi kể cho tôi nghe rằng: Bốn mươi bẩy năm về trước (cũng đúng vào tháng ba) trong một hiệu sách ở một phố lớn thành phố Vư-xơ-bua xuất hiện một tấm ảnh: Bức ảnh chụp một bàn tay trông rất rõ những xương đốt ngón tay, trong đó có một ngón tay đeo chiếc nhẫn.
Cả bàn tay không có thịt gân và dây thần kinh, da hình như không hề có. Đó là một trong những tấm ảnh đầu tiên chụp quang tuyến Ren-ghen.
Đêm hôm đó các đoàn thể sinh viên trong thành phố này đốt đuốc và rước cờ đi đến trước cửa ngôi nhà ba tầng của học viên vật lý, nơi giáo sư ren-ghen giảng bài, và không những chỉ có sinh viên và còn có cả công chức, quân nhân nhà buôn cả thành phố Vư-xơ-bua đến chào mừng người đồng hương vĩ đại của mình.
Thế mà hôm nay đây, một ngày trong tháng ba năm 1942 này. Bom đạn của giặc Đức đã rơi trên đường phố Ren-ghen làm hỏng bức tượng kỷ niệm nhà bác học ấy. Tôi và ma-ri-ét-ta đến phố Ren-ghen để xem, một phần cái bệ sách bằng đá hoa cương bị phá vỡ. Cái đầu bằng đồng vẫn ở nguyên chỗ cũ chị bị nghiêng sang một bên và bây giờ đầu ông vẫn năm nghiêng đau đớn áp má vào mặt đá hoa cương.
Tuyết tháng Ba rơi xuống tan đi trông như trên trán cao của ông thì phủ mồ hôi lạnh. Nước mắt chảy trên má và chảy vào chòm râu rậm.
Tôi viết cho một tòa báo ngoại quốc bài bút ký:" Phố ren-ghen".
|