Ngày 23 tháng Hai 1942
Ngày Hồng quân. Gô-rô-khô-vex
Tuyết, tuyết! Tôi viết những dòng này tại Cục chính trị quân đội của tướng Phê-đu-nin-xki. Đây là một căn nhà nhỏ bằng gỗ trước kia của một chủ nhà khá giả. Trên tường có treo ảnh, có tủ quần áo. Nhưng trong nhà lại có yên ngựa, súng, giày ủng, giày trượt tuyết và mấy chai dầu xăng…
Trên bầu trời giá băng trong suốt nghe có tiếng động cơ nhè nhẹ và một vệt trắng của chiếc máy bay. Người ta bảo là "A-đôn-phơ" đang bay (chỉ tên Hít-le-N.D). Ở đây nghe tiếng pháo cao xạ không giống như trong những ngôi nhà cao ở Lê-nin-grat.
Hôm qua (chẳng lẽ chỉ có hôm qua thôi ư?) nhà tôi lại dẫn tôi đi từ tờ mờ sáng đến Ủy ban khu phố Pê-tô-grat. Ủy ban đặt ở phố Xcô-pô-khô-đốp, nơi các đại biểu tập trung. Chúng tôi đến đấy đi qua những cái sân vắng vẻ. Trên trời còn đầy sao. Ngôi nhà của Ủy ban trống không. Có đèn điện (chỉ ở Ủy ban các khu phố là còn có điện). Nước trong ấm trà đang sôi sùng sục.
Chúng tôi những đại biểu của khu phố đã đến đủ. Chúng tôi ngồi trên một chiếc ôtô vận tải có ghép ván chung quanh. Nhìn từ đằng sau, bầu trời đầy sao như chuyển động. Những ngôi sao tắt dần trên đường đi. Chỉ có sao Mai rực rỡ theo chúng tôi mãi cho đến khi bình ming rạng dần lên át cả nó đi.
Khi đã đi rồi chúng tôi mới rõ là chúng tôi đi đâu. thì ra sẽ phải đi qua hồ La-đô-ga, đi qua vòng vây của địch đến địa điểm cách thành phố Lê-nin-grat hai trăm cây số. Nhà tôi mệt quá nhưng vẫn vui vẻ vẫy tay tiễn chúng tôi.
Ghế trên xe hẹp, không biết dựa vào cái gì. Dầu xăng bốc lên một mùi khó thở. Tôi ngồi cạnh một thùng xăng to tướng cao đến đầu. Chiếc thùng cứ lắc la lắc lư kêu váng lên. Thế mà vẫn không đủ xăng.
Đến khu phố Xmôi-nưi chúng tôi nghỉ lại rất lâu để chờ đại biểu của các khu phố khác. Cuối cùng mọi người đều đến đủ.
Chúng tôi mang tặng vật ra mặt trận: Năm khẩu súng tự động làm bằng tay (không có điện) trên bảng viết: "Tặng dũng sĩ diệt nhiều quân Đức nhất", áo ngụy trang, dao cạo râu, thuốc lá, găng tay da và lông cừu, xắc-cốt của sĩ quan, khăn mùi xoa, đàn ghi ta và măng-đô-lin. Tôi nghĩ những thứ này không đến nơi hoàn toàn được vì những cây đàn không được đóng gói cẩn thận nên khi ô-tô xóc, những cây đàn đổ xuống rên lên như người vậy. Chúng tôi giữ chúng bằng tay và cả lưng nữa.
Chúng tôi tặng riêng tướng Phê-đu-nin-xki một chiếc hộp đựng thuốc lá bằng da. Mỗi khu phố có những tặng phẩm khác nhau, nhưng yêu cầu thì chỉ có một: Phải phá vỡ vòng vây.
Cuộc hành trình kéo dài đến mười ba tiếng đồng hồ. Mệt và lạnh nhưng không phải là không chịu đựng được.
Qua hồ La-đô-ga đã mất tiếng rưỡi đồng hồ rồi. Băng còn rắn lắm. Nhưng đồng chí lái xe bảo đến giữa trưa nếu trời nắng to thì ôtô năm tấn không thể nào đi qua được. Bởi vì ngoài trời nắng to ra, trên mặt băng còn bị thủng vì bom. Tuy vậy chúng tôi vẫn đi qua một cách êm thấm. Qua đoạn đường lắm dốc, đầy tuyết, xe chúng tôi chạy trên đường băng trên mặt hồ bằng phẳng nên tôi cảm thấy dễ chịu vô cùng. Không xóc, không lắc.
Sau khi qua khỏi hồ, đến một nơi mà chúng tôi phải chờ để đổ thêm xăng, lần đầu tiên chúng tôi thấy dê, chó và gà còn sống. Mọi người trên xe đều thò đầu ra ngoài nhìn cái kỳ quan đó.
Sang bên này hồ, lần đầu tiên chúng tôi nghe tiếng hát. Nhìn sang các bạn đồng hành tôi thấy tất cả đều xúc động. Con người ở đây có cái gì khác với chỗ chúng tôi. Những người ở đây má ửng đỏ, đi lại rất nhanh, họ thở cũng rất mạnh, mỗi lần thở là lại rất nhanh , họ thở cũng rất mạnh, mỗi lần thở là lại có một luồng hơi đặc như khói từ mồm họ bay ra. Còn mặt chúng tôi thì tái mét, hơi thở cũng rất yếu (nhìn kỹ mới thấy hơi trong mồm bay ra), đi lại chậm chạp, nói năng thì rất khẽ.
Đến Giư-ha-liếp, chúng tôi nhìn thấy một đám cháy rất kinh khủng. Giặc Đức bắn sang mấy con đường làm cháy những chiếc xe tải chở dầu máy, ôtô chở dầu hỏa và những toa tàu chở than bùn đang đỗ bên đường ray. Những thứ này vừa chở đến đây. Buổi sáng bọn Đức bay trên không, phát hiện ra những thứ này, thế là đến tối chúng kéo đến ném bom, bắn phá ngay, định không cho đầu máy đến kéo những toa tàu này đi.
Xưa nay tôi chưa bao giờ nhìn thấy một ngọn lửa như vậy. Nó đỏ rực, dày đặc như một khối lửa cuộn trong khói đen và nặng nề cuộn lên trong không khí.
Chúng tôi không kịp nhớ lại giặc Đức bắt đầu đánh phá như thế nào. Bom rơi rất gần. Song cái đáng sợ hơn cả bom đạn đó là súng liên thanh mà giặc Đức nhằm từng chiếc xe ô tô mà xả xuống. Rõ ràng là súng cao xạ của chúng ta còn ít quá.
Mọi người nằm rạp trên tuyết. Cả những đồng chí bộ đội cũng vậy. Trên ôtô chúng tôi có người chạy ra, có người ngồi lại. Đó là Xư-sép ở nhà máy, tôi và hai người đàn ông nữa. Chúng tôi ngồi trong ôtô, ngay dưới những tấm ván (thật là ngốc quá) run lên và cứ gập người xuống khi không khí và những mảnh bom bay vù vù trên đầu chúng tôi.
Lúc này sao tôi nhớ da diết chiếc hầm trú ẩn của chúng tôi ở phố Lép Tôn-xtôi đến thế. Ở đó có những bức tường dày có cái vòm rất chắc, những phiến đá cao cả hứng lấy tất cả mọi mảnh bom, đầu đạn còn ở đây thì chỉ có trời xanh, không khí và những tràng súng liên thanh.
Điều ngu xuẩn của chúng tôi, về khía cạnh nào đó lại trở thành một sự ranh mãnh mang tính chất chiến thuật. Theo người ta giải thích thì giặc Đức sẽ không động đến hai chiếc ôtô này của chúng tôi. Có thể vì chúng nó không ngờ rằng trên hai chiếc xe này lại có người. Chúng cho rằng đây là hai chiếc ôtô vất đi.
Có từ mười năm đến hai mươi chiếc máy bay. Chúng cứ bay lượn mãi trên cái ga xấu số này. Vừa nghỉ lại được mấy phút thì lại nghe thấy tiếng hét: "Chúng nó đánh đợt hai đấy, nằm xuống đi!".
Lúc đó tôi vừa ở trong ôtô nhảy ra. Định đến nấp ở một chiếc hào gần đấy thì một anh bộ đội ở chiếc hào này đứng lên, tôi mới biết là mọi việc đã qua rồi. Có một chị trông rất linh lợi, thế mà lại sợ hơn bất cứ người nào trong chúng tôi (đạn cao xạ bắn lên dày đặc, chắc máy bay địch đang bay gần).
Bây giờ chúng tôi đến đơn vị pháo binh của sư đoàn X… Chúng tôi chỉ mượn được một tờ báo cũ của sư đoàn, trong đó có in bản mệnh lệnh của Xta-lin.
Tôi bằng lòng vì ở đây, trong lòng không muốn như trước nữa. Chỉ có điều ân hận là không được gặp tướng Phê-đu-nin-xki. Hôm qua vào lúc đã khuya lắm rồi ông đến một căn nhà của bộ chỉ huy, nhưng lại không phải căn nhà chúng tôi ở mà là căn nhà khác. Những người khác được bố trí ở căn nhà đó thật là may mắn, họ đều dậy cả và Tướng Phê-đu-nin-xki nói chuyện với họ rất lâu.
Ông đến với gương mặt tươi tỉnh sau khi tắm xong. Ông nói tắm rất thú mặc dầu rất lạnh. Đại bác của ta nổ rền vang. Ngôi nhà rung lên. Ôtô đến. Chúng tôi ra đi.
|