Ngày 26 tháng Mười hai 1941
Thật là kinh khủng khi sáng sớm từ cổng sau nhà chúng tôi đi ra là đến ngay bức tường của nhà xác ở trên bờ sông Ca-rơ-pốp-ca. Đó là bãi xác chết của cả khu. Một nhà xác lộ thiên.
Mỗi ngày người tá dùng xe tuyết chở đến đây 9-10 xác chết. Xác chết nằm ngay trên tuyết. Càng ngày càng ít quan tài. Bởi vì không còn gì để làm nữa.
Xác chết được bỏ trong những tấm khăn trắng, những tấm vải giải bàn, một mảnh vải che tủ hoặc là tấm vải thô cắt ở vạt áo khoác, có khi bằng vải che cửa sổ. Một lần tôi thấy một xác chết nhỏ rất nhẹ có lẽ là của một đứa bé bọc trong giấy, cột chỉ. Tất cả những cái ấy sáng lên trên tuyết. Có lúc chân hay tay thò ra ngoài. Trong những mảnh vải hoa ấy như còn ẩn náu cái gì giống với cuộc sống nhưng trong đó là sự bất động của cái chết. Tất cả những cái đó gợi lên cùng một lúc một trận đánh lớn và một nhà ngủ trọ. Ngay nhà xác đã đầy ắp. Thiếu xe vận tải cho các nghĩ địa-thiếu cả ét-xăng. Và cái chính là người sống cũng không còn đủ sức để chôn người chết… Nảy ra vấn đề là không đăng ký người chết từng người một như trước kia. Nói chung là phải đơn giản thủ tục. Đại biểu của phòng đăng ký đến tận nhà xác để đếm bao nhiêu người chết. Có nhiều xác chết không có tên.
|