Ngày 17 tháng chín 1941
Có một chị thuộc gia đình Put-skin đến thăm tôi (bà của chị này là em họ của Put-skin. Chị ta đúng là người Gan-ni-ban: Tóc quăn đen nháy, đôi mắt của người da đen, cặp môi dày nên khi cười trông đến lạ. Thật là giòng máu mạnh!
Ve-ra-ca-e-ta-nô-vna không có chỗ ở, không biết ở đâu. Cơ quan của chị tản cư rồi, nhưng không hiểu vì sao chị ở lại. Tôi biếu chị ta nửa cân đỗ biển, một khúc bánh mì đen và năm mươi rúp. Con gái của chị bỏ chạy khỏi làng Put-skin. Con trai là một họa sĩ bị bệnh nằm liệt giường không dậy được.
Cháu của Put-skin bỏ chạy khỏi làng Put-skin, tránh bọn Đức thật là một việc khó mà tưởng tượng được. Ngay đến nhà viết tiểu thuyết có kinh nghiệm cũng không dễ nghĩ ra chuyện ấy.
Chúng tôi rất khoát dọn về trường Đại học Y khoa đến cái gọi là "tình cảnh của một trại lính".
Căn phòng của chúng tôi rất hẹp: Bàn làm việc kê cạnh cửa sổ, hai chiếc giường sát, một giá sách, chiếc ghế bành và hai cái ghế dựa. Muốn rửa mặt thì phải sách ghế và chậu ra. Trên tường treo những ảnh của những nhà bác học như: Cơ-lôt Bec-na-rơ, Bi-sa, Pa-xtơ, Vi-khơ-rốp, Cốc và một bức chạm vẽ Gien-ne Bác sĩ người Anh lần đầu tiên chủng đậu cho Giem-phix, một em bé lên 8 tuổi do chị công nhân vắt sữa Xa-ra Nhen-xơ đang bế trên tay.
Trong phòng có một chiếc lò tròn bằng sắt. Mỗi sáng chị Ê-phơ-rô-xi-nhi-a I-va-nốp-na đi đốt lò. Ngoài cửa sổ là những cây sến rất to. Chúng tôi nhủ thầm những cây này sẽ bảo vệ chúng tôi khỏi những mảnh bom. Mà căn phòng của chúng tôi cũng ở chỗ rất tốt. Nó vào sâu trong gốc theo hình chữ "U" giữa những mái nhà.
Đặc biệt về buổi tối thì căn phòng này rất tuyệt. Khi bóng đêm phủ lên toàn thành phố và cả khu vực trường Đại học Y khoa, bạn đi và sẽ không tin được rằng ở chỗ nào đó lại có ánh sáng. Bóng tối, bóng tối xây thành. Bây giờ đêm đến âm thầm. Trăng cuối tuần như chết đi, chỉ hiện ra lúc rạng đông.
Bạn đi qua sân rồi vào cái phòng ngoài xây bằng đá của tòa nhà chính. Trong một ngọn đèn xanh, chị trực nhật ngồi đọc sách. Xa xa có tiếng pháo nổ. Bầu trời chấp chới ở phía xa. Ở đấy đang có trận không chiến. Người ta vừa khiêng những người bị thương những người vào sân. Hôm qua một người bị thương khiêng lên cáng đi lên cầu thang, máu rơi xuống theo từng bậc thang. Cáng đặt xuống một phút rồi nhấc lên thế mà máu đã đóng thành vũng. Người bị thương là một thanh niên xanh nhợt như tàu lá vừa mới ở mặt trận khiêng về, và đưa anh ta lên ngay bàn mổ. Một chân anh đã bị cưa.
Qua cái sân đầy thương binh ấy, qua cái cầu thang lãnh lẽo và cái hành lang tối tăm, tôi về phòng, căn phòng sáng sủa và yên tĩnh. Cửa sổ đóng chặt không để lọt tiếng động vào. Trên bàn làm việc có một ngọn đèn điện nhỏ mà tôi mang từ Mát-xcơ-va đến. Cái vòng ánh sáng ấy đối với tôi là thiên đường yên tĩnh, là tổ ấm và chỗ dựa của tôi.
Dĩ nhiên tất cả những cái đó chỉ là ảo tưởng. Song đó là trong những ảo tưởng giúp người ta sống.
Hôm qua, đã khuya vào lúc địch còn đang bắn phá, chúng tôi đến phòng cấp cứu ở đây những người bị nạn vừa mới được đưa đến.
Một chị công nhân trẻ của nhà máy đồ hộp đang chờ mổ. Chị có thai đã tám tháng đang ngồi trên chiếc ghế bành đắp chăn mỏng. Mặt chị hồng lên vì nóng, đôi mắt xanh trong hơi dài như ướt đang lim dim, tóc xõa từng cuộn trên vai. Chiếc áo phát của người bệnh viện hơi mở cúc trên ngực.
Một quả đạn rơi trúng vào phân xưởng của chị (ngôi nhà làm bằng gỗ) làm cho 18 trong 20 số người bị chết. Chỉ còn chị và một chị nữa sống sót. Đặt chị lên bàn, chị run sợ, người ta đánh thuốc mê. Mảnh đạn bắn vào chân gần khuỷu rất sâu. Khi chiếu điện nhìn thấy rất rõ.
Bắt đầu mổ. Người ta rạch chân và dùng kìm gắp những mảnh đạn ra. Nhưng trước hết còn phải dùng kìm để tìm chúng. Và khi tìm thấy không dễ lấy được ngay vì khó mà gắp nó được. Giữa những đợt cao xạ ngừng nổ nghe rõ tiếng kìm chạm vào thép.
Bà Ô-glô-bli-na Di-nai-đa Va-xi-li-e-vna Một trong những bác sĩ già nhất ở bệnh viện này mổ hôm nay.
Bà đã học ở đây vào lúc trường này chưa có tên là trường Y khoa thứ nhất mà gọi là nữ học viện Y khoa đầu tiên của nước Nga. Bây giờ bà làm việc không biết mỏi. Có khi hàng tuần lễ bà không về nhà và đứng ở bàn mổ hàng mấy ngày đêm liền. Chúng tôi ra về trước khi mổ xong. Nhưng sau đó Bô-rix I-a-cô-vle-vich Sa-pi-rô, bác sĩ trưởng bệnh viện mang đến tôi một mảnh đạn. Đó là một mảnh kim loại nhỏ trong là thép, ngoài là đồng.
Khu Pê-trô-grat của chúng tôi được coi là khu ít nguy hiểm nhất. Nhân dân ở các khu trong thành phố tản cư về đây. Họ chở bằng xe điện về đủ thứ, nào là ba lô, nôi, chậu, nồi, xoong, hoa, sách vở …
Vùng Xret-nhi-a Rô-gat-ca nơi cách đây ít lâu tôi vẫn còn đi xe của báo "tin tức" đến tận Pun-cô-vô, bây giờ đã là những vị trí tiền tiêu rồi. Giặc Đức ở ngay cạnh đấy. Hôm nay những máy bay ném bom của ta đã thấy bay rồi. Trước đấy không thấy chúng.
|