Rachmaninov ngoài là một nhạc sĩ thiên tài ra còn là một trong những pianist vĩ đại nhất nửa đầu thế kỷ 20.
RACHMANINOV - MỘT THIÊN TÀI
Sergey Vasilyevich Rachmaninov sinh ngày 1/4/1873 trong một gia đình quý tộc lâu đời ở vùng Semyonovo, nước Nga. Alexander Siloti - người học trò yêu của nhà soạn nhạc Hungary vĩ đại F.Liszt – là anh em họ của Rachmaninov, đã đưa cậu bé 12 tuổi này vào Nhạc viện Moscow. Rachmaninov có một trí nhớ âm nhạc kỳ lạ khiến giáo sư Taneyev, một nhà soạn nhạc tên tuổi, phải thốt lên rằng : “Chẳng kém Mozart !”. Rachmaninov vượt qua rất dễ dàng các kỳ thi của Nhạc viện với điểm 5+ và là trường hợp duy nhất trong lịch sử Nhạc viện Moscow được công nhận tốt nghiệp khoa Piano mà không cần thi. Chỉ mất 1 năm Rachmaninov đã hoàn thành giáo trình “sáng tác” 2 năm của Nhạc viện bằng opera 1 hồi Aleko phổ từ thơ Những người Digan của Puskin. Tác phầm này được công chúng trong Nhà hát lớn Moscow nồng nhiệt tung hô tại đêm công diễn đầu tiên.
Mùa xuân năm 1897, thảm hoạ bất ngờ đổ xuống đầu nhà soạn nhạc trẻ đang thăng hoa. A.R.Glazunov với tình yêu và lòng mến mộ Rachmaninov đã trình bày Giao hưởng số 1 của ông trước công chúng St.Petesburg. Cần phải nói rằng nghệ thuật chỉ huy không phải là ưu điểm nổi trội của nhà soạn nhạc lỗi lạc này, nên giao hưởng của Rachmaninov bị đổ. Các nhà phê bình, đặc biệt là Cesar Cui, con ngựa đầu đàn trong lĩnh vực âm nhạc, xúm lại chê bai không tiếc lời. Rachmaninov mất tinh thần. Gần 3 năm trời ông gác bút không viết. Người kéo Rachmaninov ra khỏi “vũng lầy hờ hững” này là một nhân vật rất độc đáo – S. Mamontov - một nhà tư bản tài chính, một Mạnh Thường Quân của các hoạ sĩ, nhạc sĩ. Mùa đông năm 1898, ông mời Rachmaninov chỉ huy các vở opera trong nhà hát của ông. Rachmaninov trở thành một chỉ huy dàn nhạc kiệt xuất. Đến nỗi sau này thành danh, ông vẫn không biết gọi mình là gì - một nhà soạn nhạc vĩ đại, một nghệ sĩ piano tài hoa hay một nhà chỉ huy dàn nhạc lỗi lạc ? Lịch sử thì rất công bằng, nó ghi tên Rachmaninov vào sách vàng với cả 3 “nhà” như vậy. Nghệ thuật chỉ huy của ông không có nhiều những động tác “sân khấu” đẹp mắt, mà “tiết kiệm” đến mức tưởng như Rachmaninov chỉ đếm nhịp. Song quyền lực của ông trước dàn nhạc, trước khán giả là sự thống trị tuyệt đối.
Ngày 27/10/1901, Rachmaninov đã đánh dấu sự “trở lại” của mình trong đêm công diễn tại Moscow bằng Concerto số 2 viết cho piano được dành tặng cho nhà thôi miên Nikolay Dahl, người đã nâng đỡ tâm hồn Rachmaninov trong thời gian khó vừa qua. Cùng với Concerto số 3 viết cho piano (viết năm 1909), một concerto đầy chất thơ tinh tế quyến rũ, kiệt tác này đã đưa Rachmaninov lên đài cao vinh quang thế giới như Concerto số 1 của Tchaikovsky, hay Concerto cho piano của E. Grieg.
Năm 1906, Rachmaninov sang Đức, sống 5 năm ở Dresden, trong một ngôi nhà ven rừng gọi là Gartenvila. Tại đây ông viết Giao hưởng số 2 op.27 - một trong những tác phẩm đậm chất dân gian Nga nhất của Rachmaninov và giao hưởng thơ Đảo chết (The Isle of the Dead). Cũng giống nhiều nhà soạn nhạc vĩ đại, Rachmaninov thường băn khoăn suy tư về số phận con người, cuộc sống – cái chết. Năm 1913, Rachmaninov viết giao hưởng thơ Những quả chuông (Bells) cho dàn nhạc, hợp xướng và người lĩnh xướng theo lời thơ của Edgar Poe, thể hiện tất cả ánh sáng và bóng tối, niềm vui và nỗi dày vò. Tiếng chuông bạc trong trẻo của mùa xuân, tiếng chiêng vàng trong hôn lễ, tiếng chuông đồng ầm ĩ lo âu và tiếng chuông sắt rền rĩ đau thương của tang lễ. Những quả chuông là một trong những đỉnh cao sáng tạo của nhà soạn nhạc Nga.
Sau Cáchmạng tháng 10, Rachmaninov và gia đình sang Thuỵ Điển, Đan Mạch và sau đó là Mỹ. Ở đây suốt 10 năm ròng Rachmaninov ra mắt dân Mỹ như một nghệ sĩ piano hàng đầu thế giới. Mỗi buổi biểu diễn của ông là một sự kiện, Rachmaninov là một trong những người “trình bày” Liszt tinh tế nhất, lãng mạn nhất. Trở nên giàu có, song nỗi nhớ quê hương luôn day dứt, Rachmaninov - nhà soạn nhạc – im lặng trong 10 năm trường. Mãi năm 1927, Rachmaninov mới hoàn thành bản Concerto số 4 viết cho piano từ các phác thảo hồi còn ở Nga, 3 năm sau đó Rhapsody theo chủ đề của Paganini viết cho piano và dàn nhạc - một trong những kiệt tác của Rachmaninov – ra đời. Rhapsody gồm 24 biến tấu theo một giai điệu rất nổi tiếng trong Caprice cung La thứ của Paganini này có thể được xem như bản “Concerto số 5 viết cho piano” của Rachmaninov hoặc như một giao hưởng thơ. Rhapsody này có 3 chương. Chương đầu – 2 nhóm biến tấu. Nhóm 1 là sự phát triển chủ đề Paganini gợi hình tượng cây đàn violin huyền thoại. Tầm vóc khổng lồ của ông mỗi lúc một nổi bật hơn từ nơi thời gian xa xăm. Nhóm 2 dựa theo chủ đề về ngày phán xử cuối cùng Dies Irae của Kinh thánh. Hình tượng cái chết được thể hiện đơn giản mà độc đáo, không có nét bề ngoài nào làm kinh sợ, gắn liền với chất lãng mạn thần bí của những khái niệm trung cổ về “Ngày phán xử”. Chương 3, chủ đề Paganini phát triển mỗi lúc một năng động hơn và mang phong mạo anh hùng. Sự xuất hiện ở đoạn kết với chủ đề Dies Irae mạnh mẽ và hăm doạ, nhưng vẫn không thể ngăn được dòng chuyển động vùn vụt này. Rachmaninov khẳng định nghệ thuật và cuộc sống không thể bị huỷ hoại bởi sức mạnh của bóng tối.
Những năm cuối đời, Rachmaninov còn bùng nổ với một loạt những kiệt tác khác : Biến tấu theo chủ đề của Corelli viết cho đàn piano solo, Giao hưởng số 3 – mang nặng nỗi buồn xa xứ của nhà soạn nhạc vĩ đại – và “khúc hát con thiên nga” của Rachmaninov – Những điệu nhảy giao hưởng (Symphonic Dances). Cũng giống như các tác phẩm cuối đời khác, Những điệu nhảy giao hưởng mang tính bi kịch sâu sắc. Khi thế chiến 2 bắt đầu, Rachmaninov tổ chức những buổi hoà nhạc gây quỹ cho Hội Chữ thập đỏ. Ông mang tới Sứ quán Liên Xô (cũ) tại New York ủng hộ những món tiền lớn. Vài ngày trước lễ kỷ niệm ngày sinh thứ 70 của mình (1943), Rachmaninov đã từ trần tại Beverly Hills, Carlifornia vì bệnh ung thư ./.
_________________________________-
Rachmaninov Sergei Vasilievich
(1873 - 1943)
______
Rachmaninov được tạo nên từ
thép và vàng: thép - ở trong đôi
tay của ông, vàng - ở trong trái tim.
Gohpman
Rachmaninov với tư cách là nhà soạn nhạc, nghệ sĩ piano và chỉ huy dàn nhạc, có tiếng tăm rộng rãi mà chỉ có một số ít nghệ sĩ, những người thu hút hàng triệu trái tim đến với nghệ thuật của mình. Vinh quang đã đến với ông ngay từ những bước sáng tạo đầu tiên (nhạc kịch "Alecô"). Ở trong nước ông là thần tượng của thanh niên, của những người yêu thích âm nhạc, và sau này, trong thời gian phiêu bạt ở nước ngoài, ông được thừa nhận là kết quả của tài năng của Rachmaninov - nhà soạn nhạc và nghệ sĩ piano đã tác động đến tình cảm của quần chúng người nghe. Sự chân thành tột bậc, sự "quên mình", tính chất biểu cảm và quy mô rộng lớn trong diễn tấu, chất trữ tình tế nhị nhất và ý chí sắt đá là đặc tính vốn sẵn của âm nhạc và nghệ thuật biểu diễu của Rachmaninov. Sự bày tỏ cảm xúc không hề biết giới hạn đã tìm được sự thể hiện trong tài viết giai điệu có sức chinh phục bằng sự phong phú, dồi dào, và nhiệt tình sôi nổi thì - trong bản năng tự nhiên của nhịp điệu vững chắc như thép.
Đối với Rachmaninov âm nhạc là sự thể hiện "cuộc sống tình cảm", còn tình cảm - là công cụ tinh tế hơn cả để nhận thức vũ trụ và con người. Do tính chất sùng bái tình cảm ấy ông rất gần gũi với các nghệ sĩ khác như Tchaikovsky, Tsekhop, Kuprin, Rachmaninov - cả con người ở trong những tương phản. Ông làm ta xúc động bằng tính chất xao xuyến cảm động, hồi hộp lãng mạn chủ nghĩa, bằng ước mơ mãnh liệt, bằng những hoài nghi, những linh cảm bi kịch. Cả xu hướng thiên về những cảm xúc kịch tính, lẫn sự ưa thích trạng thái lặng ngắm, những hưng phấn cao độ và sự mệt mỏi về tinh thần đều là những đặc tính vốn có của ông. Ông khuấy động chúng ta bằng trận lũ lụt cảm xúc và ru ngủ chúng ta bằng cái buồn lặng lẽ mùa thu, làm nảy nở hy vọng, gieo vào lòng người nỗi khiếp đảm tê tái. Do những tính chất phức tạp và cực đoan ấy Rachmaninov gần với cử tọa dân chủ của 10 năm đầu náo động của thời đại hiện nay.
Với tư cách là tác giả của âm nhạc viết cho piano, Rachmaninov được bồi dưỡng trong những truyền thống lãng mạn chủ nghĩa, là nhà soạn nhạc giao hưởng - Ông chịu ảnh hưởng của Tchaikovsky. Trong cả hai lĩnh vực ấy ông đã xây dựng một phong cách có một không hai của mình, mang dấu vết cá tính nghệ thuật độc đáo. Nghệ thuật giao hưởng và nghệ thuật piano gắn bó chặt chẽ trong sáng tác của Rachmaninov, tác động lẫn nhau một cách tích cực. Vì vậy mà trong di sản của ông 4 bản Concerto cho piano, và có thể thêm vào đó bản Rhapsodi trên chủ đề của Paganini, đã chiếm một vị trí trung tâm. Phong cách viết cho piano của Rachmaninov thể hiện rất có tính cách đặc trưng của mìnhh, với sự kiến giải âm thanh piano một cách du dương thánh thót, trữ tình và đồng thời với quy mô kỹ xảo điêu luyện, rộng lớn, các bản concerto đều có tất cả những dấu hiệu của những tác phẩm giao hưởng thật sự - tính chất lý giải quan điểm, phát triển phong phú. Cũng như giao hưởng đối với Tchaikovsky, Concerto đối với Rachmaninov là "sự thu nhận trữ tình của tâm hồn", là sự thể hiện những ý tưởng thầm kín nhất của ông.
Nếu phong cách những Concerto được hình thành ngay trong những năm đầu của thời kỳ trưởng thành và nổi bật ở sự thống nhất, thì 3 bản giao hưởng của Rachmaninov, được xây dựng trong những quãng thời gian cách xa nhau, lại nói lên các giai đoạn sáng tác khác nhau của nhạc sĩ. Giao hưởng số 1 - kết aủ của những tìm tòi của thời kỳ tuổi trẻ, số 2, được viết trong những năm tài năng nở rộ, gần gũi với những tác phẩm như concerto số 2 và 3, còn giao hưởng số 3, có thể xem là ưu tú hơn cả, thể hiện chiều hướng của thời kì sau với mức lão luyện tột bậc và thành thạo một cách thông minh. Những vũ khúc giao hưởng - những tác phẩm ở giữa giao hưởng và tổ khúc về thể loại - cũng thuộc vào thời kỳ này. Nhân tố giao hưởng thâm nhập sâu vào tất cả các thể loại trong sáng tác của Rachmaninov. Nó thể hiện rõ trong các cantata ("Mùa xuân", "Tiếng chuông") và thậm chí trong cả những tác phẩm ngắn cho piano và ca khúc. Rachmaninov - về bản tính tài năng là nhà soạn giao hưởng - đã đóng góp nhiều vào lĩnh vực này.
|